Dawny szpital św. Trójcy w Kaliszu
Akcelerator Kultury w Kaliszu to nowoczesna przestrzeń dedykowana szeroko pojętej sztuce, zlokalizowana w zabytkowym pawilonie pod adresem Nowy Świat 2a w Kaliszu (województwo wielkopolskie). Zanim obiekt ten stał się kluczowym ośrodkiem rozbudzającym kreatywność mieszkańców, przez dziesięciolecia służył jako element ważnej infrastruktury medycznej. Obecnie placówka, ściśle współpracująca z Ośrodkiem Kultury Plastycznej Wieża Ciśnień, stanowi centrum spotkań twórców i odbiorców sztuki, oddziałując na rozwój komunikacji międzyludzkiej oraz kształtowanie poczucia estetyki w regionie.
Historia Szpitala Św. Trójcy i powstanie pawilonu
Dzieje budynku przy dzisiejszym Nowym Świecie są nierozerwalnie związane z dawnym Szpitalem Św. Trójcy, który od pewnego czasu funkcjonował przy pobliskiej ulicy Śródmiejskiej 34. Już w 1876 roku wybitny europejski okulista, profesor Wiktor Szokalski, zachwalał nowoczesność kaliskiej placówki. W swoich tekstach podkreślał, że ośrodek dysponował innowacyjnym systemem ogrzewania za pomocą pieców Meidingera, bieżącą wodą w salach, doskonałą wentylację oraz zaawansowanymi kanałami odprowadzającymi nieczystości. W tamtym czasie kaliski ośrodek pod względem standardu i wyposażenia wyprzedzał nawet najlepsze szpitale warszawskie. Statystyki z 1881 roku pokazują, że zaplanowany na 75 łóżek kompleks leczył rocznie aż 1477 chorych, zachowując niski wskaźnik śmiertelności.
Fot. Wnętrze kaliskiego szpital św. Trójcy z 1895 roku,
Z uwagi na rozwój placówki, w 1889 roku wybudowano dodatkowy murowany pawilon, w tak zwanym systemie amerykańskim, ulokowany pod dzisiejszym adresem Nowy Świat 2a. Został on zaadaptowany na oddział zakaźny. Składał się z dwóch przestronnych sal, z których każda mogła pomieścić 40 pacjentów. Gmach wyposażono w charakterystyczny dwupoziomowy dach ze specjalnymi świetlikami, które skutecznie doświetlały jego centralną część. Szczegółowy opis tego pawilonu oraz całego zespołu szpitalnego pozostawił po sobie polski lekarz neurolog i historyk medycyny Wacław Męczkowski w swojej publikacji z 1906 roku.
Upadek szpitala i zmiany przeznaczenia budynku
Okres I wojny światowej przyniósł drastyczne zmiany w funkcjonowaniu kompleksu. Po 1914 roku w gmachu urządzono obóz przejściowy dla jeńców rosyjskich. Kiedy w 1916 roku budynki oddano z powrotem do użytku cywilnego, znajdowały się one w fatalnym stanie. Doktor Bronisław Koszutski opisywał je wówczas jako zdewastowane rudery niespełniające podstawowych standardów higienicznych. Mimo to, w latach międzywojennych doprowadzono tam energię elektryczną, a w 1932 roku uroczyście otwarto zmodernizowane sale opatrunkowe.
Ze względu na rosnącą populację miasta – w 1914 roku żyło tu 65 400 osób – konieczna była budowa nowej placówki. W 1936 roku przy ulicy Toruńskiej ukończono nowoczesny kompleks imienia Przemysława II (według projektu architekta W. Borawskiego). Od tego momentu stary Szpital Św. Trójcy oficjalnie zakończył swoją działalność. Z biegiem lat dawny pawilon zakaźny przy Nowym Świecie przejmowały różne instytucje. Przed i po II wojnie światowej zajmowały go jednostki wojskowe, a później wykorzystywano go jako przestrzeń magazynową, a nawet galerię handlową.
Fot. Ulica Nowy Świat w Kaliszu z budynkiem szpitala św. Trójcy (1918 r.).
Architektura i kontrowersje historyczne
Istnieją spory historyków co do początkowego przeznaczenia obiektu przy ulicy Nowy Świat 2a. Niektóre błędne teorie sugerowały, że budynek powstał w latach 1840-1842 jako koszary wojskowe i pełnił funkcję stajni. Przeczą temu jednak unikalne rozwiązania architektoniczne: specyficzne świetliki dachowe oraz duże, pionowe, wieloskrzydłowe okna doświetlające wnętrze, które byłyby całkowicie niepraktyczne w budynkach gospodarczych czy wojskowych stajniach. Dodatkowym dowodem na medyczne przeznaczenie pawilonu są archiwalne fotografie z 1895 roku, na których uwieczniono identyczne elementy konstrukcyjne i kolumny, jakie zachowały się do dziś.
Fot. Niemieckie wojsko na tle szpitala św. Trójcy w Kaliszu podczas II Wojny Światowej.
Współczesna rola i działalność Akceleratora Kultury
Dziś ten zrewitalizowany, historyczny budynek służy jako prężnie działający Akcelerator Kultury. Pod przewodnictwem Piotra Bigory instytucja udostępnia swoją nowoczesną infrastrukturę – w tym salę teatralno-multimedialną, pracownię ceramiczną, ciemnię fotograficzną oraz przestronną powierzchnię wystawienniczą. Placówka koncentruje się na upowszechnianiu kultury, stymulowaniu rozwoju lokalnych podmiotów społecznych oraz ułatwianiu prezentacji dorobku twórców. Regularnie odbywają się tutaj koncerty, projekcje filmowe, spektakle teatralne, wystawy i specjalistyczne warsztaty artystyczne. Warto zauważyć, że na tym samym obszarze działa również miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, posługujące się tym samym adresem, co może być mylące dla odwiedzających.
Źródlo: Waldemar Rusek
Fot. Waldemar Rusek
