Obelisk napoleoński w Kaliszu
Obelisk Napoleoński w Kaliszu to najstarszy obecnie pomnik zachowany w mieście Kalisz. Obiekt znajduje się na dziedzińcu dawnego klasztoru pobernardyńskiego, który obecnie pełni funkcję klasztoru jezuitów. Kolumna usytuowana jest tuż przed kościołem pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii, znanym dzisiaj jako Sanktuarium Serca Jezusa Miłosiernego. Pomnik ten wzniesiono ku czci zmarłych żołnierzy francuskich oraz bawarskich. Charakterystyczna kolumna zwieńczona krucyfiksem została ostatecznie ustawiona w 1813 roku.
Tło historyczne i odwrót spod Moskwy
W latach 1812 i 1813 wojska napoleońskie w popłochu wycofywały się po nieudanej kampanii rosyjskiej. Podczas tragicznego w skutkach odwrotu spod Moskwy, rozbite oddziały przechodziły przez terytorium obecnej Polski. Na potrzeby rannych i wycieńczonych żołnierzy utworzono specjalny wojskowy szpital, zwany lazaretem. Zlokalizowano go właśnie w zabudowaniach kaliskiego klasztoru bernardynów. Zakonników usunięto z obiektu siłą, a całą przykościelną przestrzeń przeznaczono na cele medyczne oraz grzebalne.
Przebieg bitwy pod Kaliszem
W nocy z 12 na 13 lutego 1813 roku w rejonie miasta doszło do zaciętego starcia zbrojnego. Walczył w nim rosyjski korpus dowodzony przez generała Ferdinanda von Witzingerodego z oddziałami saskimi i francuskimi pod komendą generała Reynera. Siły napoleońskie wspierali polscy żołnierze z dywizji generała Żółtowskiego, jednak stanowili oni stosunkowo nieliczną grupę. Wojska rosyjskie liczyły ponad 15 tysięcy żołnierzy, podczas gdy siły napoleońskie dysponowały zaledwie 12 tysiącami ludzi. Walki toczyły się głównie w okolicach pobliskich miejscowości, takich jak Stawiszyn, Kokanin, Pawłówek oraz Tyniec. Rosjanie, stacjonując w podkaliskich wsiach, całkowicie zaskoczyli przeciwnika, otoczyli go i rozbili. Oczekiwana odsiecz nie powiodła się, a starcie, które miało odwrócić losy wojny, zakończyło się wielką klęską. Była to oficjalnie ostatnia bitwa epoki napoleońskiej rozegrana na terytorium Polski.
Mogiły żołnierzy i likwidacja cmentarzy
Klasztorny dziedziniec oraz przyległy ogród błyskawicznie zamieniono na tymczasowy cmentarz dla żołnierzy zmarłych w lazarecie. Ranni umierali masowo z powodu skrajnego wycieńczenia, chorób zakaźnych oraz głębokich odmrożeń. Szacuje się, że tuż przy klasztorze pochowano około 300 osób. Całkowita liczba ofiar, wliczając poległych w bezpośrednich walkach, wyniosła blisko 1200 żołnierzy. Tych, którzy zginęli na polu bitwy, pochowano na obrzeżach kaliskich cmentarzy zlokalizowanych na Rogatce. Niestety, w okresie zaboru rosyjskiego ich groby zostały celowo i całkowicie zniszczone. Sam lazaret również zlikwidowano natychmiast po zajęciu miasta przez Rosjan.
Upamiętnienie i dostępność obelisku
Dla trwałego upamiętnienia zmarłych towarzyszy broni, ocaleli żołnierze francuscy wznieśli pamiątkowy obelisk. Ustawiono go w 1813 roku dokładnie w miejscu masowego pochówku przed klasztornym kościołem. Tradycyjna kolumna, na szczycie której widnieje krucyfiks, do dziś przypomina o tragicznych wydarzeniach tamtej epoki, nosząc miano Obelisku Napoleońskiego. Zabytek jest powszechnie dostępny dla turystów oraz mieszkańców, ponieważ przykościelny dziedziniec pozostaje otwarty przez cały czas.
Źródło: Waldemar Rusek
Fot. Waldemar Rusek
