Dworzec kolejowy w Kaliszu
Dworzec kolejowy w Kaliszu to historyczna i czynna stacja zlokalizowana w mieście, jakim jest Kalisz, na terenie obszaru województwo wielkopolskie. Według klasyfikacji PKP obiekt ten posiada prestiżową kategorię dworca wojewódzkiego. Reprezentacyjny, docelowy budynek stacyjny został zaprojektowany przez wybitnego architekta Czesława Domaniewskiego. Obecnie stacja odgrywa kluczową rolę w regionalnym i krajowym transporcie, obsługując rosnący ruch pasażerski, który według szacunków z 2025 roku wynosi około 2400 osób na dobę.
Budowa Kolei Warszawsko-Kaliskiej a rozwój stacji w Kaliszu
Początkowo napięcie międzynarodowe uniemożliwiło budowę linii łódzko-kaliskiej, którą car zatwierdził w listopadzie 1878 roku. Władze carskie odrzuciły również złożoną w 1881 roku prośbę o utworzenie krótkiego odcinka łączącego Kalisz z siecią pruską. Mimo tych trudności lokalne władze, przemysłowcy, kupcy oraz rzemieślnicy nieustannie zabiegali o stałe połączenie kolejowe z resztą Królestwa Polskiego.
Przełom nastąpił 28 lutego 1898 roku, kiedy to car podpisał decyzję o budowie kolei, mającej połączyć miasto z Warszawą, a 14 kwietnia 1900 roku oficjalnie zatwierdził przygotowane projekty techniczne. Termin zakończenia prac wyznaczono na 14 kwietnia 1903 roku. Realizację inwestycji powierzono Towarzystwu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, które początkowo podchodziło do pomysłu niechętnie ze względu na wymóg budowy szerszych torów. Zgodziło się jednak na realizację projektu po kategorycznej groźbie władz carskich, zapowiadających przymusowy wykup posiadanych przez towarzystwo linii w przypadku odmowy.
Sama budowa na terenie guberni kaliskiej przebiegła błyskawicznie i trwała zaledwie sześć miesięcy. Nowy szlak poprowadzono wzdłuż drogi z Warszawy przez Łódź do Kalisza. Trasa przecinała ważne ośrodki przemysłowe okręgu łódzkiego, takie jak Łask, Pabianice, Zduńska Wola, Sieradz oraz Opatówek.
Fot. Widok dworca kolejowego w Kaliszu z 1915 roku.
Projektanci inwestycji przyjęli bezkolizyjną zasadę prowadzenia ruchu – przecinając inne szlaki kolejowe lub trakty drogowe, nowa linia przechodziła nad nimi. Wymagało to specyficznego profilowania terenu, przez co trasa w 80 procentach opierała się na nasypach, a w 20 procentach składała się z przekopów. Wzdłuż całego odcinka między Kaliszem a Warszawą wzniesiono dwa duże mosty na rzekach Warta i Prosna, ponad 100 mniejszych przepraw, 17 wiaduktów i przejazdów oraz jeden tunel. Dodatkowo infrastrukturę wzbogacono o 11 stacji kolejowych, kompleksowo wyposażonych w perony, bocznice oraz wieże ciśnień.
Pierwszy, tymczasowy budynek stacyjny oddano do użytku w 1902 roku w ramach budowy szerokotorowej Kolei Warszawsko-Kaliskiej. Trasa ta połączyła miejscowość z takimi ośrodkami jak Warszawa, Łowicz, Łódź oraz Sieradz. Historyczny, dziewiczy kurs do stolicy wyruszył 15 listopada 1902 roku, a pociągi osiągały wówczas średnią prędkość 25 km/h. W 1905 roku oddano do użytku ostateczny gmach dworca. Zaledwie rok później stację połączono z pruskim systemem kolejowym poprzez transgraniczny, normalnotorowy odcinek prowadzący do miejscowości Nowe Skalmierzyce. Dzięki temu rozwinięto siatkę połączeń, uruchamiając bezpośrednie relacje do takich miast jak Ostrów Wielkopolski, Wrocław i Poznań, a także międzynarodowe trasy do Moskwy, Paryża, Drezna czy Pragi.
Zniszczenia wojenne i okres międzywojenny
Reprezentacyjny budynek z 1905 roku uległ poważnym zniszczeniom na początku I wojny światowej na skutek działań cofających się wojsk rosyjskich. Mimo to stacja wznowiła działanie jeszcze podczas niemieckiej okupacji. Dnia 11 listopada 1918 roku obiekt został przejęty przez Polaków. Ważnym wydarzeniem w historii dworca było spotkanie Józefa Piłsudskiego z generałami Józefem Dowborem-Muśnickim oraz Józefem Hallerem, które odbyło się tu 27 maja 1919 roku, kładąc podwaliny pod utworzenie Wojska Polskiego. Znaczenie stacji jako głównego węzła komunikacyjnego osłabło w 1922 roku po otwarciu linii Kutno – Strzałkowo. W 1933 roku przeprowadzono remont gmachu, modyfikując jego wewnętrzny układ pomieszczeń.
Powojenne plany i modernizacje
W latach 1952-1955 dworzec przeszedł generalny remont, obejmujący między innymi całkowitą wymianę dachu. W 1956 roku pojawiły się śmiałe plany przebudowy całego węzła, zakładające przeniesienie dworca pasażerskiego w rejon dzielnicy Chmielnik, a towarowego w okolice Winiar i miejscowości Opatówek. Projekt zakładał także nowe linie w kierunku Pleszewa, Inowrocławia i Częstochowy. Ministerstwo Kolei ostatecznie porzuciło te koncepcje jeszcze w tym samym roku. Swój obecny, odnowiony wygląd obiekt zawdzięcza gruntownej modernizacji zrealizowanej w latach 2012-2015. Prace zakończone uroczystym otwarciem 27 listopada 2015 roku objęły odnowienie elewacji, renowację zabytkowych detali, wymianę dachu, okien, drzwi oraz pełne dostosowanie infrastruktury do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Współczesny ruch pasażerski i powiązania komunikacyjne
Obecnie przez stację przejeżdżają pociągi czołowych przewoźników: PKP Intercity, Polregio, Kolei Wielkopolskich oraz Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej. Letni rozkład jazdy z 2025 roku oferuje bezpośrednie połączenia do głównych polskich miast, takich jak Białystok, Kraków, Szczecin, Świnoujście, Lublin czy Zakopane. Co więcej, w sezonie 2025/2026 po latach powróciły połączenia międzynarodowe – w rozkładzie uwzględniono bezpośrednie wagony do Berlina. Funkcjonalność dworca uzupełnia Centrum Przesiadkowe zlokalizowane przy ulicy Dworcowej, skąd odjeżdżają autobusy miejskie linii 5 i 6. W bliskim sąsiedztwie operuje również dworzec PKS, zapewniający transport do pobliskich miejscowości regionu.
Źródło: Waldemar Rusek, wikipedia
Fot. Waldemar Rusek, wikimedia
