Pomnik Konstytucji 3 Maja w Białymstoku
Pomnik Konstytucji 3 Maja w Białymstoku to unikalne miejsce pamięci narodowej, które łączy w sobie formę tradycyjnego obelisku oraz tak zwanego zielonego pomnika przyrody. Obiekt ten usytuowany jest na terenie urokliwego Lasu Zwierzynieckiego w mieście Białystok, w granicach administracyjnych województwa podlaskiego. Dokładna lokalizacja tego historycznego założenia to Park Konstytucji 3 Maja, rozciągający się pomiędzy popularnym ZOO Akcent a ulicą Zwierzyniecką. Pomnik ten powstał, aby trwale upamiętnić niezwykle ważne w dziejach narodu odzyskanie przez Polskę niepodległości oraz oddać hołd najważniejszemu symbolowi polskiej wolności, jakim bez wątpienia jest Konstytucja z 1791 roku.
Historia i koncepcja zielonego pomnika przyrody
Warto przypomnieć, że Święto Narodowe Trzeciego Maja zostało oficjalnie ustanowione 5 maja 1791 roku, jednak radość z nowej ustawy zasadniczej nie trwała długo, gdyż już w 1795 roku nastąpił trzeci rozbiór państwa. Dopiero w 1919 roku, zaledwie rok po odzyskaniu niepodległości, polski Sejm uroczyście przywrócił to święto do kalendarza państwowego. Białostocka inicjatywa wspaniale wpisywała się w ogólnopolski nurt upamiętniania tego doniosłego wydarzenia. W 1920 roku część zalesionych terenów Lasu Zwierzynieckiego została oficjalnie nazwana Parkiem Miejskim 3 Maja. Główna realizacja genialnego w swej prostocie pomysłu zielonego pomnika nastąpiła w 1921 roku, dokładnie w sto trzydziestą rocznicę ogłoszenia konstytucji. Wówczas na niewielkim wzniesieniu terenu uroczyście zasadzono trzy dęby, okalając je symbolicznym, równym okręgiem złożonym z jedenastu drzew lipowych. Całą kompozycję krajobrazową starannie zaakcentowano pięcioma alejkami, które symetrycznie kierowały się ku trzem centralnym dębom, otoczonym z kolei zgrabną, okrągłą ścieżką spacerową.
Okres powojenny i celowa dewastacja przestrzeni
Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w 1946 roku, to ważne narodowe święto zostało surowo zakazane na niemal pół wieku. Ówczesne prosowieckie władze, starając się bezwzględnie wymazać z przestrzeni publicznej wszystko, co bezpośrednio wiązało się z przedwojenną niepodległością, dążyły do całkowitego zatarcia materialnych śladów przypominających o wolności państwa. Skutki tej polityki były fatalne dla opisywanego miejsca. Radykalnie zmieniono przebieg lokalnych dróg parkowych tak, aby celowo omijały one główne dęby. Kiedy na skutek braku odpowiedniej opieki uschły dwie z okalających kompozycję lip, nie podjęto absolutnie żadnych działań, aby je uzupełnić. Charakterystyczna, okrągła alejka otaczająca wiekowe drzewa uległa zatarciu i mocno zarosła, a całkowite zaniechanie elementarnej pielęgnacji zieleni doprowadziło cały obszar do postępującej ruiny.
Społeczna odbudowa i postawienie nowego obelisku
Przełom w historii tego wyjątkowego miejsca nastąpił w 2006 roku, kiedy to z cennej inicjatywy lokalnej organizacji Forum Białystok Jutra powstał Społeczny Komitet Opieki nad Pomnikiem. Głównym celem powołanej grupy było skrupulatne odtworzenie historycznego kształtu kompozycji, jaki nadano jej w dumnym okresie międzywojennym. Honorowy patronat nad całym przedsięwzięciem objął Ryszard Kaczorowski, były prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, a funkcję głównego koordynatora działań przyjął urzędujący prezydent miasta, Tadeusz Truskolaski. Prace ruszyły bardzo dynamicznie i już w kwietniu 2007 roku, dzięki ogromnej pomocy władz samorządowych, przywrócono ten piękny pomnik do życia. W ramach podjętych prac kompleksowo uporządkowano cały teren, na nowo wytyczono i wykonano alejkę otaczającą wiekowe dęby, dosadzono trzy brakujące lipy, a w centralnym punkcie założenia ustawiono elegancki obelisk w kształcie piramidy, który wspaniale dopełnił całości.
Współczesna rewaloryzacja i upamiętnienie ofiar
Proces dbania o to unikalne założenie parkowe trwa nieprzerwanie nadal. W 2010 roku zdecydowano się na przeprowadzenie częściowej, ale bardzo ważnej rewaloryzacji zielonego pomnika oraz jego bezpośrednich okolic. Wszystkie okoliczne alejki spacerowe zostały gruntownie odnowione, co znacznie poprawiło estetykę oraz dostępność tego miejsca dla licznych odwiedzających. Konieczne było również usunięcie niektórych starych drzew, a w ich miejsce z wielkim pietyzmem posadzono nowe dęby, którym nadano wyjątkowy, symboliczny charakter. Nowe nasadzenia mają za zadanie trwale upamiętniać przedwojennych białostockich urzędników miejskich, którzy zostali brutalnie zamordowani w Katyniu, co dodaje temu spokojnemu miejscu kolejnej, niezwykle głębokiej warstwy historycznej i patriotycznej refleksji.
