Cmentarz więźniów niemieckiego obozu Przesieka-Borowice

Cmentarz więźniów niemieckiego obozu Przesieka-Borowice to historyczne miejsce pamięci narodowej. Spoczywają tu jeńcy wojenni różnych narodowości oraz cywilni robotnicy przymusowi z Polski, którzy byli zmuszani do niewolniczej pracy przy budowie Drogi Sudeckiej. Wszyscy oni zmarli z wycieńczenia lub zostali brutalnie zamordowani w latach 1939-1945 przez nadzorujących ich niemieckich strażników. Obiekt zlokalizowany jest w pobliżu miejscowości Borowice. Administracyjnie teren ten obejmuje województwo dolnośląskie, a geograficznie leży u podnóża Karkonoszy.

Historia planowanej Drogi Sudeckiej

Koncepcja budowy strategicznej drogi przez góry zrodziła się w latach trzydziestych dwudziestego wieku. Po aneksji Czechosłowacji w 1938 roku, niemieckie władze podjęły decyzję o połączeniu śląskiej i czeskiej strony Karkonoszy. Inwestycja ta miała wyraźny charakter militarny. Budowę traktu od strony Borowic w kierunku Przełęczy Karkonoskiej, gdzie do dziś funkcjonują schroniska takie jak polskie Schronisko PTTK "Odrodzenie" na Przełęczy Karkonoskiej, oficjalnie zlecono specjalistycznej firmie H. Plüschke pochodzącej z Legnicy.

Powstanie i funkcjonowanie obozu pracy

Aby sprawnie realizować to ogromne i niezwykle trudne inżynieryjnie przedsięwzięcie, w lasach pomiędzy Borowicami a sąsiednią wsią Przesieka wzniesiono sieć drewnianych baraków. Początkowo obiekt ten funkcjonował jako cywilny obóz dla robotników przymusowych (Arbeitskommando nr 374). Pierwsza grupa Polaków, przywieziona ze Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego (m.in. z Sosnowca i Będzina), trafiła tam już w październiku 1939 roku. Z biegiem trwania konfliktu obóz płynnie przekształcono w ściśle strzeżony stalag jeniecki. Na przestrzeni lat zwożono tu tysiące jeńców z Belgii, Francji oraz Związku Radzieckiego. Skrajnie trudne warunki bytowe, szerząca się epidemia tyfusu plamistego, głodowe racje żywnościowe oraz katorżnicza praca przy kruszeniu twardych, granitowych skał doprowadziły do ogromnej śmiertelności wśród osadzonych. Szacuje się, że pochłonęło to życie od 800 do nawet 1000 niewinnych osób. Na przełomie lat 1944-1945 uciekający przed frontem Niemcy pospiesznie zlikwidowali obóz, często rozstrzeliwując pozostających jeszcze przy życiu więźniów.

Stan obecny i renowacja cmentarza

Na opisywanym cmentarzyku leśnym znajduje się obecnie dokładnie 38 bezimiennych mogił ziemnych. Na każdej z nich umieszczono prosty, dębowy krzyż, który został symbolicznie oznaczony odnalezionym podczas prac archeologicznych identyfikatorem obozowym. Groby te starannie obudowano cementowymi krawężnikami. Na terenie nekropolii znajduje się również jeden duży grób o charakterze zbiorowym. W latach 1956 oraz 1970 przeprowadzono w tym miejscu częściowe ekshumacje, które bezsprzecznie potwierdziły wojskowy charakter pochówków – odnaleziono mundurowe guziki oraz stalowe nieśmiertelniki. W 2007 roku całe to ważne miejsce pamięci przeszło gruntowny i bardzo potrzebny remont, który został z sukcesem przeprowadzony dzięki współpracy lokalnych społeczników, Nadleśnictwa Śnieżka oraz Urzędu Gminy.

Ślady obozu w dzisiejszym krajobrazie

Współcześnie turyści wędrujący tym rejonem nadal mogą z łatwością odnaleźć w terenie fizyczne dowody tamtej ponurej historii. Bezpośrednio przy Drodze Sudeckiej ustawiono czytelny drogowskaz oraz wmurowano pamiątkową tablicę w ogromny, granitowy głaz, które rzetelnie informują o dramatycznym charakterze tego miejsca. W gęstym lesie uważny obserwator nadal dostrzeże porośnięte mchem fundamenty dawnych baraków mieszkalnych, zarysy obozowej kuchni, wyłożone polnymi kamieniami ścieżki oraz tajemnicze, okrągłe obiekty pełniące niegdyś funkcję cystern na wodę. Sama Droga Sudecka, pomimo powojennych prób dokończenia całego projektu w latach siedemdziesiątych, ostatecznie nigdy nie została w pełni ukończona w swojej górnej partii. Stanowi dziś urywający się w lesie pomnik ludzkiego cierpienia.