Pałac w Dobromierzu

Pałac w Dobromierzu (niem. Schloss Hohenfriedeberg) to imponujący zabytkowy obiekt rezydencjalny, który stanowi jedną z wizytówek architektonicznych regionu. Położony jest w miejscowości Dobromierz, w województwie dolnośląskim, na terenie powiatu świdnickiego. Ta barokowa perła znajduje się w samym sercu gminy Dobromierz, przy ważnym węźle komunikacyjnym, gdzie krzyżują się droga krajowa nr 5 oraz droga krajowa nr 34. Zespół pałacowo-parkowy, mimo burzliwej historii, zachował wiele ze swojego pierwotnego uroku, przyciągając miłośników historii i architektury.

Historia rezydencji i jej właściciele

Początki dzisiejszego założenia sięgają pierwszej połowy XVIII wieku. Pałac wzniesiono w 1727 roku z inicjatywy Christopha Ferdinanda von Nimptsch. Badania architektoniczne sugerują, że budowla nie powstała na surowym korzeniu, lecz jest efektem rozbudowy wcześniejszego, XVII-wiecznego dworu. Inwestor, Christoph Ferdinand (urodzony w 1691 roku), był znaczącą postacią w ówczesnym życiu społecznym, a od 1716 roku pozostawał w związku małżeńskim z Marią Magdaleną von Gyleys. Warto wspomnieć również o jego bracie, którym był Johann Friedrich von Nimptsch, mąż Joanny Teresy von Althann, gdyż herby tej gałęzi rodu również zostały uwiecznione w murach rezydencji.

Kolejny ważny rozdział w dziejach posiadłości rozpoczął się w 1789 roku, kiedy to majątek przeszedł w ręce arystokratycznego rodu von Seherr-Thoss. Nowi właściciele odcisnęli swoje piętno na wyglądzie obiektu. W drugiej połowie XIX wieku oraz na początku XX stulecia przeprowadzono szereg prac modernizacyjnych. Z tego okresu, a dokładnie z lat 1870–1880, pochodzą charakterystyczne, parterowe dobudówki w kształcie prostokątów, które dostawiono do elewacji bocznych, powiększając tym samym powierzchnię użytkową rezydencji.

Architektura i wystrój wnętrz

Pałac w Dobromierzu to klasyczny przykład architektury barokowej. Jest to budowla trójkondygnacyjna, wzniesiona na planie prostokąta i nakryta wysokim dachem mansardowym z lukarnami, krytym dachówką. Układ wnętrz jest trójtraktowy, z reprezentacyjną, przelotową sienią na osi. Sień ta, przy której zlokalizowana jest klatka schodowa, nakryta została sklepieniem kolebkowym z lunetami, co nadaje jej monumentalny charakter.

Wnętrza rezydencji kryją w sobie bogaty wystrój. W przyziemiu dominują sklepienia kolebkowo-krzyżowe, natomiast na drugiej kondygnacji (piano nobile) zachwycają zarówno sklepienia, jak i stropy zdobione dekoracją stiukową. Szczególną uwagę zwraca kaplica pałacowa, usytuowana po zachodniej stronie budynku. Prowadzi do niej ozdobny, barokowy portal. W jego zwieńczeniu umieszczono rzeźby aniołów oraz kartusze herbowe. Pomiędzy nimi znajduje się monogram IHS z krzyżem i trzema gwoździami. Jest to wyraźne nawiązanie do zakonu jezuitów, którzy pełnili funkcję kapelanów rodziny von Nimptsch. Zarówno w kaplicy, jak i w dawnej sali balowej, zachowały się cenne barokowe polichromie oraz późniejsze, klasycystyczne dekoracje sztukatorskie, świadczące o wysokim kunszcie ówczesnych rzemieślników.

Detale heraldyczne i elewacje

Zewnętrzna szata pałacu jest równie okazała. Elewacje, odpowiednio pięcio- i czteroosiowe, są artykułowane lizenami, co wprowadza rytm i porządek architektoniczny. Fasada centralna została wyróżniona dwukolumnowym portykiem, który podtrzymuje balkon. To właśnie tutaj, nad oknem balkonowym głównego wejścia do sieni, znajduje się wspaniały kartusz herbowy. Upamiętnia on Carla Friedricha von Seherr-Thoss (właściciela dóbr od 1789 roku) oraz jego małżonkę, Eleonorę von Pertkenau.

Co ciekawe, na elewacji tylnej znajduje się niemal identyczne rozwiązanie architektoniczne. Nad tamtejszym półkolistym balkonem umieszczono kartusz z herbami Johanna von Nimptsch oraz jego żony Joanny von Althann. Jest to swoisty dialog pokoleń i właścicieli, zapisany w kamieniu. Synem Carla Friedricha i Eleonory był Friedrich von Seherr-Thoss, który kontynuował rodowe tradycje w Dobromierzu.

Zespół pałacowo-folwarczny i park

Rezydencja nie jest obiektem wolnostojącym, lecz częścią większego założenia. W skład historycznego zespołu wchodzi rozległy folwark oraz park. Wśród zabudowań gospodarczych, które przetrwały do naszych czasów, warto wymienić dwie oficyny mieszkalne, których zrąb pochodzi z około 1727 roku (przebudowane w XIX wieku), barokową wozownię oraz stajnię z tego samego okresu. Całość założenia otaczało niegdyś ogrodzenie, z którego zachowało się pięć zabytkowych bram wjazdowych.

Otoczenie pałacu stanowi park, którego korzenie sięgają pierwszej połowy XVIII wieku. Choć w XIX wieku uległ on przekształceniom w duchu romantycznym, do dziś czytelne są relikty dawnego układu, w tym parter ogrodowy wyznaczony szpalerami lip. Ciekawym elementem parkowej architektury jest kaskada ze stopniami wodnymi, która niegdyś urozmaicała spacery mieszkańcom dworu. W parku znajduje się również wzruszająca pamiątka przeszłości – nagrobek dziecięcy Johanna Carla Martina Ferdinanda von Seherr-Thoss, który żył w latach 1791–1792. Dziś pałac można podziwiać głównie z zewnątrz, gdyż zwiedzanie wnętrz zazwyczaj nie jest udostępnione dla szerokiej publiczności, jednak sama bryła i otoczenie stanowią wystarczający powód, by odwiedzić to miejsce.