Morze Bałtyckie

Morze Bałtyckie, zwane także Bałtykiem, to morze śródlądowe położone na szelfie kontynentalnym w północnej Europie. Jest otoczone przez dziewięć państw, w tym Polskę, Niemcy, Danię, Szwecję, Finlandię, Estonię, Łotwę, Litwę i Rosję. Bałtyk łączy się z Morzem Północnym poprzez system Cieśnin Duńskich: Sund, Mały Bełt, Wielki Bełt, Kattegat i Skagerrak. Jego zamknięty charakter sprawia, że jest jednym z najbardziej wyjątkowych mórz świata – zarówno pod względem przyrodniczym, jak i klimatycznym.

Położenie i rozciągłość Bałtyku

Bałtyk rozciąga się na długości około 1300 kilometrów, a jego szerokość waha się od 100 do 600 kilometrów. Powierzchnia Morza Bałtyckiego (bez Kattegatu) wynosi prawie 393 tysiące km², natomiast wraz z Kattegatem – około 415 tysięcy km². Linia brzegowa liczy ponad 8100 kilometrów i jest bardzo urozmaicona – występują tu liczne zatoki, półwyspy, zalewy i wyspy.

Wśród największych zatok wyróżnia się Zatokę Botnicką, Zatokę Fińską, Zatokę Ryską oraz Zatokę Gdańską. Polskie wybrzeże obejmuje m.in. Półwysep Helski, Mierzeję Wiślaną, wyspy Wolin i Uznam, a także słynne plaże Trójmiasta.

Budowa i głębokość morza

Morze Bałtyckie jest stosunkowo płytkie – jego średnia głębokość wynosi około 52 metry, a najgłębszy punkt, Głębia Landsort na zachód od Gotlandii, sięga 459 metrów. Dno morskie jest zróżnicowane i podzielone na kilka basenów: Bornholmski, Gotlandzki oraz Botnicki. Występują tu również liczne płycizny, zwane ławicami, które są pozostałością po działalności lodowców – m.in. ławice Słupska, Arkońska i Środkowa.

Zasolenie i charakter wód

Bałtyk zaliczany jest do mórz półsłonych. Jego średnie zasolenie wynosi około 7 promili, co oznacza, że jest znacznie mniej słony niż oceany. Największe zasolenie notuje się w rejonie Kattegatu (ok. 20‰), a najmniejsze – w zatokach północnych, gdzie spada nawet do 2‰. Tak duże zróżnicowanie jest skutkiem ograniczonej wymiany wód z Morzem Północnym oraz dopływu licznych rzek, takich jak Wisła, Odra, Niemen czy Newa.

Zasolenie wpływa też na pionowe uwarstwienie wody, tworząc tzw. haloklinę – granicę między słodszą wodą powierzchniową a bardziej zasoloną wodą przydenną. Zjawisko to ogranicza cyrkulację tlenu, co ma znaczenie dla ekosystemu morza.

Klimat i zlodzenie

Morze Bałtyckie leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, co powoduje duże wahania temperatur. Latem temperatura wody przy powierzchni sięga nawet 20°C, natomiast zimą często spada poniżej zera.

Zimą zamarzają północne zatoki – Botnicka, Fińska i Ryska – a także niektóre zalewy przy polskim wybrzeżu, jak Zatoka Pucka. Pokrywa lodowa potrafi utrzymywać się nawet do maja, a w mroźnych zimach może obejmować 90% powierzchni morza.

Fale, przypływy i sztormy

Bałtyk jest morzem stosunkowo burzliwym. Fale osiągają zazwyczaj 3–5 metrów wysokości, a podczas sztormów mogą sięgać nawet 10 metrów. Przypływy są natomiast niewielkie – w Świnoujściu mają amplitudę zaledwie 8 cm, a w Zatoce Gdańskiej około 3 cm.

Największe falowania pojawiają się zimą, szczególnie podczas przechodzenia niżów barycznych znad Atlantyku. Sztormy na Bałtyku potrafią być bardzo gwałtowne i niebezpieczne – w ich wyniku w XX wieku zatonęły m.in. promy „Jan Heweliusz” i „Estonia”.

Wyspy i półwyspy Bałtyku

Na Morzu Bałtyckim znajduje się wiele wysp – zarówno dużych, jak i niewielkich archipelagów. Do największych należą: Gotlandia i Olandia (Szwecja), Zelandia i Fionia (Dania), Sarema i Hiuma (Estonia), a także Rugia, Bornholm, Uznam i Wolin.

Z polskiego punktu widzenia szczególnie znane są półwyspy: Mierzeja Helska, Mierzeja Wiślana oraz Mierzeja Kurońska. Ich kształt i długość są efektem wielowiekowego działania prądów morskich i wiatrów.

Historia i nazwy Bałtyku

Nazwa Bałtyk (łac. Mare Balticum) pojawiła się po raz pierwszy w XI wieku w kronikach Adama z Bremy. Wcześniej morze to znane było jako Morze Swebów, Morze Gockie lub Morze Waregów. W językach skandynawskich Bałtyk nazywany jest „morzem wschodnim” (Ostsee, Östersjön), podczas gdy w językach krajów nadbałtyckich – „morzem zachodnim”.

Znaczenie ekologiczne i gospodarcze

Morze Bałtyckie odgrywa ogromną rolę w gospodarce i ekosystemie Europy Północnej. Jest ważnym szlakiem transportowym, źródłem ryb i miejscem rekreacji milionów turystów. Jednocześnie należy do najbardziej wrażliwych ekosystemów na świecie – jego półzamknięty charakter utrudnia naturalne oczyszczanie wód.

Z tego powodu działa Komisja Helsińska (HELCOM), która koordynuje współpracę państw nadbałtyckich w zakresie ochrony środowiska morskiego. Dzięki wspólnym działaniom ograniczono zanieczyszczenia pochodzące z przemysłu i rolnictwa, jednak ekosystem Bałtyku nadal wymaga troski i międzynarodowej współpracy.

Morze Bałtyckie to nie tylko akwen o bogatej historii i zróżnicowanej przyrodzie, ale również wspólne dziedzictwo narodów Europy Północnej. Jego wyjątkowy charakter – od spokojnych zatok po burzliwe fale – sprawia, że Bałtyk pozostaje jednym z najciekawszych i najbardziej rozpoznawalnych mórz świata.

Mapa z najpopularniejszymi atrakcjami nad Morzem Bałtyckim

Latarnia Morska Czołpino

Czołpino

Latarnia Morska Darłowo

Darłowo

Latarnia Morska Gąski

Gąski

Latarnia Morska Gdańsk Nowy Port

Gdańsk

Latarnia Morska Gdańsk Port Północny

Gdańsk

Latarnia Morska Gdynia Oksywie

Gdynia

Latarnia Morska Hel

Hel

Latarnia Morska Jarosławiec

Jarosławiec

Latarnia Morska Jastarnia

Jastarnia

Latarnia Morska Kikut

Wisełka

Latarnia Morska Kołobrzeg

Kołobrzeg

Latarnia Morska Krynica Morska

Krynica Morska

Latarnia Morska Niechorze

Niechorze

Latarnia Morska Rozewie I

Rozewie

Latarnia Morska Rozewie II

Rozewie

Latarnia morska Sopot

Sopot

Latarnia Morska Stilo

Osetnik

Latarnia Morska Świnoujście

Świnoujście

Latarnia Morska Ustka

Ustka

Port morski Gdańsk

Gdańsk

Port morski Gdynia

Gdynia

Port morski Hel

Hel

Port morski Jastarnia

Jastarnia

Port morski Kąty Rybackie

Kąty Rybackie

Port morski Łeba

Łeba

Port morski Puck

Puck

Port morski Rowy

Rowy

Port morski Ustka

Ustka

Port morski Władysławowo

Władysławowo

Port Północny w Gdańsku

Gdańsk

Port wojenny Gdynia

Gdynia

Port wojenny Hel

Hel

Port wojenny Świnoujście

Świnoujście

Zalew Szczeciński

Świnoujście

Zatoka Gdańska

Hel

Zatoka Pucka

Puck