Zamek na Wzgórzu Krzywoustego

Zamek na Wzgórzu Krzywoustego to jedno z najbardziej intrygujących miejsc na historycznej mapie Dolnego Śląska. Niegdyś, niecały kilometr od murów obronnych miasta Jelenia Góra, wznosiła się dumna warownia. Usytuowana na wzniesieniu znanym dziś jako Wzgórze Krzywoustego (niem. Hausberg), górowała około 50 metrów ponad lustrem wody, w miejscu gdzie rzeka Kamienna uchodzi do Bobru. Choć do dzisiaj nie zachowały się spektakularne ruiny, historia tego miejsca, odkrywana przez lata badań archeologicznych, rzuca nowe światło na początki osadnictwa w tym regionie.

Historia badań archeologicznych

Ze względu na legendy wiążące ten obiekt z samymi początkami Jeleniej Góry, teren ten wielokrotnie przyciągał uwagę badaczy. Pierwsze prace wykopaliskowe prowadzili archeolodzy niemieccy jeszcze przed II wojną światową. W 1937 roku Fritz Geschwendt odkrył tu fundamenty kamiennego muru, zbudowanego z miejscowego gnejsu i łączonego zaprawą wapienną. Był to prawdopodobnie fragment obwodu obronnego otaczającego szczyt wzgórza od północy.

Kolejne szeroko zakrojone badania miały miejsce w latach 1958-1959, przy okazji obchodów 850-lecia miasta. Wówczas to, opierając się na błędnym datowaniu znalezisk, wysunięto teorię o istnieniu wczesnośredniowiecznego grodu założonego rzekomo przez Bolesława Krzywoustego w 1109 roku. Dopiero wnikliwe prace z lat 1995-1997, prowadzone przez zespół pod kierunkiem Stanisława Fiszta z Muzeum Okręgowego, zweryfikowały te poglądy. Nowoczesna analiza ceramiki i militariów wykazała, że warownia jest znacznie młodsza, niż pierwotnie sądzono.

Prawdziwe początki warowni

W świetle najnowszej wiedzy, zamek nie powstał w czasach Bolesława Krzywoustego, lecz w drugiej połowie XIII wieku. Jego fundatorami mogli być książęta piastowscy: Bolesław II Rogatka, Bernard Lwówecki lub Bolko I Surowy, władca księstwa, którego stolicą była Świdnica. W pierwszej fazie istnienia obiekt otoczony był wałem o konstrukcji drewniano-ziemnej. Wśród znalezisk z tego okresu, oprócz elementów uzbrojenia, natrafiono także na przedmioty codziennego użytku, takie jak przęśliki czy naczynia do karmienia dzieci, co świadczy o stałym zamieszkiwaniu warowni.

Po pożarze w połowie XIV wieku zamek został odbudowany i wzmocniony. Wzniesiono wówczas nowy wał o konstrukcji skrzyniowej oraz kamienny mur na zboczu wzgórza. Obiekt pełnił funkcję centrum administracyjnego okręgu jeleniogórskiego, a w latach 1309–1341 wystawiano tu liczne dokumenty książęce. Wspomina się o nim w dyplomach księcia Bolka I z lat 1291 i 1299, co potwierdza jego rangę jako fundacji książęcej.

Upadek i rozbiórka zamku

Kres funkcjonowania warowni nastąpił w pierwszej połowie XV wieku. Wcześniej zamek był oblegany i uszkodzony przez husytów. Ostateczna rozbiórka dokonała się jednak rękami samych mieszkańców Jeleniej Góry. W 1433 roku ostatni dzierżawca, Heinze von Nimptsch, przekazał obiekt radzie miejskiej. Decyzję o zniszczeniu podjęto za zgodą Albrechta von Colditz, starosty księstwa świdnicko-jaworskiego (obejmującego swym zasięgiem także miasto Jawor). Mieszczanie obawiali się, że opuszczona twierdza może stać się w przyszłości bazą dla rabusiów lub wrogich wojsk, zagrażając bezpieczeństwu rozwijającego się ośrodka miejskiego.

Mimo rozbiórki, pewne elementy założenia mogły funkcjonować jeszcze przez krótki czas. Dokumenty z lat 1445 i 1448 wspominają o istnieniu kaplicy zamkowej, usytuowanej ponad bramą wjazdową. Dziś Wzgórze Krzywoustego, z którego roztacza się widok na rzekę Bóbr, pozostaje niemym świadkiem burzliwej historii regionu i jednym z kluczowych stanowisk archeologicznych dokumentujących średniowieczną przeszłość miasta.