Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie

Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie - poland konstancin jeziorna 117
Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie - dom zeromskiego8
Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie - dom zeromskiego7
Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie - dom zeromskiego5
Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie - dom zeromskiego1
Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie - dom zeromskiego ogrod
Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie - dom pisarza
Data powstania obiektu: 1914 r.

Willa „Świt” Dom Stefana Żeromskiego w Konstancinie-Jeziornie to zabytkowa, wczesnomodernistyczna rezydencja z okresu I wojny światowej, zlokalizowana przy ulicy Stefana Żeromskiego 4 (u zbiegu z ulicą Henryka Sienkiewicza). Miejscowość Konstancin-Jeziorna, położona w regionie, jakim jest województwo mazowieckie, słynie z licznych pamiątek po pisarzu, wzdłuż których wytyczono szlaki spacerowe Stefana Żeromskiego. Wzniesiony w 1914 roku według projektu Zenona Chrzanowskiego budynek był domem wybitnych twórców polskiej kultury, a w kolejnych latach pełnił funkcję muzeum poświęconego pisarzowi i jego rodzinie.

Historia willi – od Zdzisława Jasińskiego do Stefana Żeromskiego

Parcelę numer 9 według planu parcelacyjnego letniska zakupił przed 1914 rokiem ceniony malarz Zdzisław Jasiński. Projekt rezydencji opracował jego przyjaciel, budowniczy Zenon Chrzanowski (autor kilku domów w pobliskim Piasecznie), a prace budowlane prowadziło biuro architekta Władysława Czosnkowskiego. Z powodu wojennych trudności finansowych dom nie został w pełni wykończony – na akwareli Jasińskiego z 1918 roku widać między innymi duże, nieoszklone otwory drzwiowy i okienny w południowej ścianie werandy. Nazwa „Świt” nawiązywała do historii rodzinnej oraz nadziei na odzyskanie przez Polskę niepodległości.

W obliczu powojennego kryzysu malarz sprzedał posesję. 25 lipca 1920 roku willę nabył Stefan Żeromski, który zamieszkał w niej wraz ze swoją partnerką Anną Zawadzką oraz córką Moniką Żeromską (obie były malarkami). Pisarz osobiście angażował się w urządzanie ukończonego domu i ogrodu. Początkowo rodzina mieszkała tu przez cały rok, a po otrzymaniu w 1924 roku mieszkania na Zamku Królewskim w metropolii, jaką jest Warszawa, rezydencja służyła jako dom letni.

Losy powojenne i działalność muzeum

Po śmierci pisarza 20 listopada 1925 roku w willi nadal mieszkały Anna Zawadzka oraz Monika Żeromska (aż do swojej śmierci w 2001 roku). Dalsze dzieje obiektu kształtowały następujące wydarzenia:

  • W maju 1944 roku, podczas II wojny światowej, budynek został zajęty przez Niemców, którzy zniszczyli część wyposażenia.
  • Po wojnie dawne właścicielki dzieliły dom z dokwaterowanymi lokatorami, starając się ocalić oryginalny wystrój z czasów pisarza.
  • Zgodnie z wolą Moniki Żeromskiej willę przekazano działającej od 2002 roku Fundacji na Rzecz Utrzymania Spuścizny po Stefanie Żeromskim, której fundatorem jest Polski PEN Club.
  • Od 2011 roku fundacja otrzymywała doraźne dotacje gminne, w 2012 roku przeprowadzono remont obiektu, a w 2016 roku samorząd wydzierżawił piętro budynku (z biblioteką, gabinetem pisarza i pokojem Anny Zawadzkiej), tworząc placówkę muzealną prowadzoną wraz z Konstancińskim Domem Kultury.
  • 1 maja 2017 roku placówkę przekształcono w Muzeum Gminne Stefana Żeromskiego i Jego Rodziny, jednak po zmniejszeniu dotacji w 2022 roku muzeum zamknięto od kwietnia 2023 roku.
  • W marcu 2024 roku Polski PEN Club zaproponował gminie przekazanie działki z zabudowaniami w formie użyczenia w celu utworzenia placówki kulturalnej i naukowej poświęconej pisarzowi.

Architektura wczesnego modernizmu i wystrój wnętrz

Budynek usytuowano w północnej części prostokątnej działki, elewacją frontową ku ulicy Stefana Żeromskiego (gdzie w ogrodzeniu znajduje się brama z furtką), w otoczeniu zabytkowego parku leśnego z częścią ogrodową od południa. Murowany z cegły, otynkowany i częściowo podpiwniczony obiekt wyróżnia się prostą, oszczędną formą wczesnego modernizmu oraz następującymi detalami architektonicznymi:

  • 2-kondygnacyjny korpus główny na planie prostokąta, nakryty 4-spadowym dachem z dachówki z wysuniętym schodkowym okapem oraz niewielkimi oknami powiekowymi na osiach wschodniej i zachodniej połaci.
  • Parterowa weranda od frontu zwieńczona tarasem 1. piętra, przebudowana po 1925 roku (zamurowano 1 z 2 otworów w południowej części fasady frontowej oraz zmniejszono okno od północy), z głównym wejściem na osi parteru i oknem balkonowym powyżej.
  • Parterowy aneks przy północno-zachodnim narożniku z nieco wyższym, zabudowanym gankiem od północy, przykryte odrębnymi dachami 3-spadowymi.
  • Niewielki balkon na osi elewacji południowej na 1. piętrze, wyposażony – podobnie jak taras frontowy – w prostą drewnianą balustradę o pionowych listwach z prostokątnymi prześwitami u dołu.
  • Niesymetrycznie rozmieszczone okna o zróżnicowanych podziałach, z wielokwaterowymi nadślemieniami o pionowych szprosach oraz parapetami na parterze wyłożonymi dachówką karpiówką.

We wnętrzu zachował się autentyczny wystrój z czasów życia Stefana Żeromskiego, w tym oryginalne piece kaflowe oraz schody z drewnianą balustradą. Zgromadzona ekspozycja prezentuje pamiątki i wyposażenie po pisarzu, a także obrazy Moniki Żeromskiej oraz grafiki Anny Zawadzkiej.

Źródło: wikipedia.pl; zabytek.pl

Zaktualizowano dzisiaj

Inne w kategorii: Pałace, dwory, wille To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less