Kościół pw. Rozesłania św. Apostołów w Chełmie
A/148 z dnia 31.12.1966
Kościół pw. Rozesłania św. Apostołów w Chełmie to jedna z najpiękniejszych i najcenniejszych świątyń Lubelszczyzny. Położony przy ul. Lubelskiej 55, w samym sercu miasta, stanowi nie tylko ważne miejsce kultu religijnego, ale także wyjątkowy zabytek architektury późnobarokowej.
Świątynia zachwyca zarówno swoją historią, sięgającą XV wieku, jak i artystycznym wystrojem wnętrza, które od lat przyciąga turystów, historyków sztuki i pielgrzymów.
Architektura
Kościół pw. Rozesłania św. Apostołów w Chełmie jest doskonałym przykładem późnobarokowej architektury sakralnej. Trzynawowa świątynia charakteryzuje się eliptycznym korpusem z obejściem oraz prostokątnym prezbiterium.
Fasada zachodnia z dwiema skośnie ustawionymi wieżami nadaje budowli wyjątkowej lekkości i harmonii. Na prawej wieży w 1970 roku zamontowano zegar wieżowy, który do dziś stanowi charakterystyczny element panoramy miasta.
Przy prezbiterium znajdują się dwie zakrystie z lożami na piętrze, a na dachu góruje elegancka sygnaturka. Otoczenie kościoła również przyciąga uwagę – na dziedzińcu przed fasadą stoją symetrycznie ustawione późnobarokowe figury Matki Boskiej Łaskawej i św. Józefa Kalasantego.
Wystrój wnętrza
Wnętrze świątyni urzeka bogactwem detali i kunsztem artystycznym. Zachowała się tu późnobarokowa polichromia autorstwa Józefa Majera z około 1758 roku, która była kilkukrotnie restaurowana.
W trzeciej ćwierci XVIII wieku Michał Filewicz wykonał w stylu rokokowym drewniane ołtarze, ambonę i chrzcielnicę. W ołtarzu głównym znajduje się krucyfiks, a na zasuwie – obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.
Ołtarze boczne po lewej stronie prezentują m.in. dzieła Szymona Czechowicza – znanego malarza epoki baroku. Znajdziemy tam obrazy:
Matki Boskiej Częstochowskiej,
św. Antoniego,
Adoracji Matki Boskiej przez św. Józefa Kalasantego,
św. Kajetana z Dzieciątkiem i Matki Bożej.
Po prawej stronie znajdują się obrazy:
św. Józefa z Dzieciątkiem (również pędzla Czechowicza),
Matki Boskiej Łaskawej,
Przemienienia Pańskiego (kopia dzieła Rafaela).
W nawie zachowały się oryginalne rokokowe ławki oraz cztery późnobarokowe konfesjonały, natomiast w zakrystii przechowywane są zabytkowe naczynia i szaty liturgiczne, świadczące o długiej historii parafii.
Znaczenie i dziedzictwo
Kościół pw. Rozesłania św. Apostołów w Chełmie to nie tylko miejsce modlitwy, ale również perła architektury sakralnej i ważny punkt na mapie zabytków Lubelszczyzny. Stanowi on część szlaku turystycznego po Chełmie, łączącego najważniejsze obiekty historyczne miasta – w tym bazylikę Narodzenia NMP i Podziemia Kredowe.
Dzięki bogatej historii, wspaniałemu wystrojowi i wyjątkowej atmosferze, kościół przyciąga zarówno wiernych, jak i turystów pragnących odkryć duchowe i artystyczne dziedzictwo Chełma.
Historia Kościoła pw. Rozesłania św. Apostołów w Chełmie sięga 1417 roku, kiedy to został ufundowany przez króla Władysława Jagiełłę. Świątynia powstała jako wyraz wdzięczności za zasługi Chorągwi Białego Niedźwiedzia z Chełma, która odegrała ważną rolę w zwycięstwie pod Grunwaldem.
Pierwotnie był to kościół drewniany, który niestety spłonął w 1578 roku. Na jego miejscu wzniesiono murowaną budowlę (1585), która również nie przetrwała próby czasu i została rozebrana w 1754 roku.
Obecna świątynia powstała w latach 1753–1763 z fundacji Marianny i Andrzeja Wolskich oraz Wacława Piotra Rzewuskiego. Projekt opracował wybitny architekt Paweł Antoni Fontana, a nadzór nad pracami sprawował Tomasz Rezler. Kościół konsekrowano w 1795 roku, a uroczystości przewodniczył biskup Jan Kanty Lenczowski.
Co istotne, budowla uniknęła większych zniszczeń w czasie wojen i zawirowań dziejowych. Przetrwała w niemal niezmienionej formie, poddawana jedynie pracom konserwatorskim – ostatni większy remont przeprowadzono w 1994 roku, kiedy wymieniono dach na blachę miedzianą i odnowiono tynki zewnętrzne.
Godziny Mszy świętej w Kościele pw. Rozesłania św. Apostołów w Chełmie
- dni powszednie
7:00, 8:00, 18:00 - niedziela
7:00, 8:30, 10:00,
12:00, 18:00
Muzeum parafialne w Chełmie to niezwykłe miejsce, w którym historia, sztuka i duchowość splatają się w jedną opowieść. Zlokalizowane w Loży Zachodniej tutejszego kościoła, stanowi wyjątkową przestrzeń dla miłośników dziedzictwa sakralnego, lokalnej historii oraz wszystkich, którzy pragną bliżej poznać bogate dzieje parafii i regionu.
Zwiedzanie muzeum jest możliwe indywidualnie w każdą niedzielę po Mszy Świętej o godz. 10:00, natomiast grupy zorganizowane mogą odwiedzać ekspozycję po wcześniejszym ustaleniu terminu z księdzem dyżurnym w kancelarii parafialnej.
Kontakt z opiekunem muzeum – p. Andrzejem Nowosadem – możliwy jest pod adresem: [email protected].
Jak zwiedzać muzeum
Zwiedzanie rozpoczyna się od Loży Zachodniej, znajdującej się po prawej stronie świątyni, nad zakrystią główną. Wejście prowadzi po charakterystycznych metalowych, kręconych schodach, umiejscowionych tuż przed wejściem do zakrystii.
Już od pierwszych kroków odwiedzających zachwyca klimat miejsca – kameralna przestrzeń, nastrojowe oświetlenie i bogactwo eksponatów tworzą wyjątkową atmosferę sprzyjającą refleksji i poznawaniu historii parafii.
Co można zobaczyć w muzeum
Ekspozycja muzeum obejmuje liczne zabytkowe przedmioty liturgiczne i dzieła sztuki sakralnej, pochodzące z różnych epok istnienia kościoła. Wśród najcenniejszych eksponatów warto wymienić:
XVII-wieczny obraz „Św. Augustyn zwalcza heretyków”, malowany na desce,
drewniane tabernakulum z 1756 roku pochodzące z ołtarza głównego,
relikwiarze – m.in. św. Izydora, bł. ks. Jerzego Popiełuszki oraz innych męczenników,
relikwie Drzewa Krzyża Świętego,
liczne chorągwie, szaty liturgiczne i przedmioty kultu używane w dawnych wiekach.
Każdy z tych eksponatów opowiada fragment historii wspólnoty parafialnej – od codziennego życia duchowieństwa, przez czasy wojen i przemian, aż po współczesność.
Geneza powstania muzeum
Idea powstania muzeum narodziła się w 2006 roku, podczas rekolekcji dla Nadzwyczajnych Szafarzy Komunii Świętej. Wówczas zrodził się pomysł uporządkowania Loży Zachodniej w kościele – inicjatywy podjęli się Kamil Kociubiński i Andrzej Nowosad, przy pełnym wsparciu ks. proboszcza Józefa Piłata.
Podczas prac porządkowych natrafiono na wiele zapomnianych i cennych przedmiotów, które stały się inspiracją do stworzenia ekspozycji stałej. W 2007 roku konserwator Joanna Polaska wraz z zespołem przeprowadziła prace restauracyjne w Loży Zachodniej, a dwa lata później – w Loży Wschodniej.
Równolegle Andrzej Nowosad, Kamil Kociubiński i Andrzej Krasnowski prowadzili intensywne prace porządkowo-zabezpieczające w budynkach parafialnych. To właśnie wtedy odkryto wiele bezcennych artefaktów, które wzbogaciły zbiory muzeum.
