Pałac w Dąbrowicy

Pałac w Dąbrowicy to obiekt o niezwykle bogatej i złożonej historii, stanowiący jeden z interesujących przykładów rezydencjonalnej architektury na terenie województwa dolnośląskiego. Położony w północno-wschodniej części wsi, ten zabytkowy gmach przez wieki zmieniał swoje oblicze, ewoluując od prostej siedziby zarządcy dóbr do efektownej rezydencji w stylu neogotyckim. Choć jego losy były burzliwe, a okres powojenny przyniósł znaczne zniszczenia, pałac wciąż przyciąga uwagę miłośników historii i architektury odwiedzających okolice miasta Jelenia Góra.

Historia rezydencji i jej właściciele

Początki założenia dworskiego w tym miejscu sięgają prawdopodobnie drugiej połowy XV wieku. Pierwotnie budowla pełniła funkcję siedziby dla zarządcy dóbr. Źródła historyczne wskazują, że w latach 1463–1486 panem na Dąbrowicy był Hans von Zedlitz. Pod koniec XVI wieku, w 1597 roku, posiadłość trafiła w ręce Nickela von Zedlitz, który był również właścicielem majątków w miejscowościach Wojanów oraz Maciejowa. Po jego śmierci w 1616 roku dobra przeszły we władanie rodziny von Borowitz. W tamtym okresie obiekt miał charakter głównie administracyjno-gospodarczy i pozbawiony był wyraźnych cech reprezentacyjnych.

Bardziej szczegółowe informacje o losach majątku pochodzą z XVIII wieku. Wówczas to właściciele zmieniali się dość często – do 1723 roku była to rodzina von Carwarth, następnie do 1747 roku von Frankenberg, a od 1750 aż do 1817 roku ród von Buchs. To właśnie w czasach rodziny von Buchs, w 1751 roku, wzniesiono barokowy pałac, o czym świadczyła data widniejąca na zachowanym do niedawna portalu. W XIX wieku posiadłość przechodziła w ręce kolejnych rodów: von Rothkirch (od 1817), von Decker (od 1859, właściciele papierni) oraz von Mitscher (od 1917).

Architektura i neogotycka przebudowa

Kluczowym momentem dla wyglądu budowli był rok 1835. Wtedy to, na zlecenie rodziny von Rosen, dokonano gruntownej przebudowy starego dworu w modnym wówczas stylu neogotyku tudorowskiego. Inwestycja ta miała na celu dostosowanie obiektu do funkcji letniego pałacyku, wpisując się w trend panujący wśród arystokracji i rodziny królewskiej Prus. Budowla zyskała wówczas cechy architektury neogotyckiej i eklektycznej, wznosząc się do wysokości trzech kondygnacji.

Charakterystycznym elementem bryły stała się czworokątna wieża oraz przypora naśladująca wieżyczkę. Na osi budynku znajdował się portyk wejściowy z tarasem. Obecnie najlepiej zachowanym fragmentem jest elewacja południowo-wschodnia z pięciokondygnacyjną wieżą. Była ona ozdobiona kartuszem z dwoma herbami, zwieńczona krenelażem oraz czterema narożnymi wieżyczkami. W północno-zachodniej części wbudowano elementy portalu pochodzące z wcześniejszej, barokowej fazy budowy.

Stan powojenny i współczesność

Po zakończeniu II wojny światowej pałac zaczął popadać w ruinę, dzieląc los wielu podobnych obiektów na Dolnym Śląsku. W latach 90. XX wieku nieruchomość stała się własnością prywatną. Był to okres, w którym zakup zabytkowych obiektów do remontu był popularną formą inwestycji, często alternatywną dla zakupu mieszkania w dzielnicach takich jak Zabobrze. Niestety, wiele z tych planów nie doczekało się pełnej realizacji.

Obecnie pałac znajduje się w rękach prywatnych, a właściciele z przerwami prowadzą prace odbudowy. Część obiektu została już odrestaurowana i pełni funkcję mieszkalną. Warto pamiętać, że ze względu na prywatny charakter własności, zwiedzanie wnętrz może być niemożliwe.

Park i otoczenie gospodarcze

Rezydencję otacza zaniedbany park krajobrazowy, założony pod koniec XIX wieku. Jego kompozycja była inspirowana podobnymi założeniami, z których słynie cała okolica. Za budynkiem pałacowym rozciągają się rozległe zabudowania gospodarcze, w tym murowana stodoła, dwukondygnacyjna oficyna mieszkalna oraz inne budynki z XIX wieku, które niegdyś stanowiły zaplecze folwarczne majątku.

Lokalizacja i dojazd

Obiekt znajduje się w północnej części wsi. Dojazd z centrum miasta jest stosunkowo prosty – należy kierować się w stronę miejscowości Łomnica. Przed przejazdem kolejowym trzeba skręcić w lewo i jechać wzdłuż lotniska, co doprowadzi nas do celu.