Gajówka Mikołaja
Gajówka Mikołaja to wyjątkowa osada leśna zbudowana około 1934 roku z inicjatywy Stefana Lgockiego, współwłaściciela majątku ziemskiego w Łopusznej. Położona na lewym brzegu potoku Łopuszna, stanowi dziś jedno z najciekawszych historyczno-przyrodniczych miejsc Gorczańskiego Parku Narodowego. Dawniej służyła jako dom gajowego i punkt kontaktowy ruchu oporu podczas II wojny światowej, a obecnie pełni funkcję obiektu edukacyjnego i muzealnego.
Mikołaj Kostkin – pierwszy gajowy z Gajówki
Pierwszym gospodarzem osady został Mikołaj Kostkin, były żołnierz armii rosyjskiej, który jako jeniec trafił do Łopusznej podczas I wojny światowej. Od tego momentu związał się z Gorcami, pełniąc funkcję gajowego aż do tragicznej śmierci w 1946 roku.
Jego barwna biografia stanowi ważną część historii regionu i została opisana w osobnej ekspozycji „Mikołaj Kostkin – gajowy z Gorców”.
Gajówka Mikołaja jako muzeum i obiekt edukacyjny
W 1988 roku Gajówka przeszła w zarząd Gorczańskiego Parku Narodowego, a w 1993 wykupiono grunt pod zabudowaniami. Dzięki wsparciu finansowemu z NFOŚiGW i Fundacji EkoFundusz w 2009 roku przeprowadzono kompleksowy remont osady.
Dziś Gajówka Mikołaja pełni funkcję muzealno-edukacyjną, oferując:
W budynku mieszkalnym:
salę edukacyjną,
ekspozycję o przyrodzie gorczańskiej puszczy,
historię Gajówki i działalności ruchu oporu,
biografię gajowego Mikołaja Kostkina,
dzieje ochrony przyrody w Gorcach.
W budynku gospodarczym:
kancelarię leśniczego,
prezentację dawnych sprzętów i narzędzi leśnych.
W piwniczce:
funkcje gospodarcze, zgodne z dawnym przeznaczeniem.
Osada leśna została zaplanowana jako niewielkie, funkcjonalne zaplecze gospodarcze dla okolicznych lasów. W jej skład wchodziły trzy budynki:
dom mieszkalny,
budynek gospodarczy,
piwniczka,
które otaczało skromne podwórko i drewniane ogrodzenie od strony potoku. Przy gospodarstwie istniał także ogródek warzywny i pasieka. Stefan Lgocki planował nawet budowę tartaku i elektrowni wodnej, jednak wybuch II wojny światowej pokrzyżował jego zamierzenia.
Gajówka podczas II wojny światowej
W latach okupacji miejsce to stało się ważnym punktem kontaktowym dla organizacji niepodległościowych, takich jak:
Konfederacja Tatrzańska,
Armia Krajowa,
później także sowieccy partyzanci ze zgrupowania Iwana Zołotara „Artura”.
To właśnie tutaj, w Wigilię 1944 roku, przebywał sztab oddziału Józefa Kurasia „Ognia” oraz przedstawiciele Delegatury Rządu RP w Nowym Targu.
W styczniu 1944 roku Niemcy próbowali dotrzeć do bazy partyzantów i zażądali od Kostkina wskazania lokalizacji obozu. Gajowy, narażając życie, poprowadził ich drogą omijającą tajne miejsce, ratując partyzantów przed zagładą.
Powojenne losy osady leśnej
Po II wojnie światowej Gajówka przeszła pod zarząd Lasów Państwowych. Przez krótki okres w latach 50. mieszkał tu gajowy Bronisław Ambroż, który opiekował się żubrami w Gorczańskim Rezerwacie Żubrów. Później osada stopniowo niszczała, służąc jedynie jako budynek pomocniczy dla pracowników leśnych.
- Wstęp na teren Gorczańskiego Parku Narodowego jest płatny. Każdy turysta wchodzący na teren Parku ma obowiązek zakupu biletu wstępu.
- Wstęp do wystawy jest odpłatny.
Inne obiekty znajdujące się w:
Gorczański Park Narodowy
- Czoło Turbacza (1258 m n.p.m.)
- Dyrekcja Gorczańskiego Parku Narodowego
- Gajówka Mikołaja
- Główny Szlaki Beskidzki
- Gorc (1228 m n.p.m.)
- Gorc Kamienicki
- Gorc Młynieński
- Gorczański Ośrodek Historii Turystyki Górskiej na Turbaczu
- Hala Długa
- Hala Turbacz
- Jaworzyna Kamienicka (1288 m n.p.m)
- Kapliczka Bulandy
- Kiczora - Gorce (1282 m n.p.m)
- Kudłoń (1274 m n.p.m)
- Obserwatorium astronomiczne na Suhorze
- Ogród roślin gorczańskich
- Ośrodek Edukacyjny Gorczańskiego Parku Narodowego
- Papieżówka
- Park podworski Wodzickich w Porębie Wielkiej
- Parking Poręba Wielka
- Polana Czoło Turbacza
- Polana Łąki
- Polana Oberówka
- Polana Średnie
- Polana Trusiówka
- Polana Turbaczyk
- Przysłop (1187 m n.p.m)
- Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu
- Schronisko PTTK na Starych Wierchach
- Ścieżka edukacyjna "Na Turbaczyk"
- Szlak czarny Lubomierz-Kudłoń-Konina
- Szlak niebieski Koninki Hucisko - Turbacz
- Szlak zielony z Niedźwiedzia na Turbacz przez Turbaczyk
- Trzy Kopce Gorce (1281 m n.p.m)
- Turbacz (1310 m n.p.m.)
- Turbaczyk (1078 m n.p.m.)
- Wieża widokowa na Gorcu
- Wojtyłowa Gazdówka na osiedlu Skałka
