Stare Miasto w Ostrołęce
A-440 z 9.02.1977
Stare Miasto w Ostrołęce to historyczne centrum Ostrołęki (województwo mazowieckie), położone na lewym brzegu rzeki Narwi. Zachowany do dziś układ ulic wraz z dawnym rynkiem – obecnym placem Generała Józefa Bema – ukształtował się w XIV wieku. Choć liczne wojny i pożary zniszczyły większość pierwotnej zabudowy, śródmieście skupia najcenniejsze zabytki sakralne, instytucje kultury oraz miejsca pamięci związane z bitwą pod Ostrołęką z 1831 roku.
Początki osadnictwa i historia Starego Miasta
Osadnictwo w rejonie dzisiejszej Ostrołęki rozwijało się na długo przed lokacją miasta. Już w X wieku na terenie współczesnej wsi Susk Nowy funkcjonował piastowski gród obronny, natomiast w XI wieku wzniesiono grodzisko położone bezpośrednio w sąsiedztwie późniejszego Starego Miasta – nad brzegiem Narwi, naprzeciw ujścia rzeki Omulew, gdzie jego relikty są czytelne do dziś.
Pierwsza zachowana wzmianka pisemna o Ostrołęce pochodzi z 12 maja 1373 roku, kiedy miejscowość uzyskała status wójtostwa (prawa miejskie nadano prawdopodobnie wcześniej, lecz dokument lokacyjny nie przetrwał). W tym samym stuleciu wytyczono siatkę ulic z centralnym placem rynkowym, stanowiącą oś urbanistyczną najstarszej części miasta.
Plac Generała Józefa Bema i jego najważniejsze obiekty
Głównym punktem historycznego centrum jest dawny rynek, noszący dziś nazwę placu Generała Józefa Bema. Wokół placu i na jego płycie znajdują się kluczowe zabytki oraz instytucje kulturalne miasta:
- Ratusz miejski: Klasycystyczny gmach wzniesiony w 1824 roku, zniszczony w 1915 roku podczas działań I wojny światowej i odbudowany w 1924 roku. W 1969 roku budynek poddano gruntownej przebudowie, w wyniku której utracił część pierwotnych cech stylowych.
- Pomnik Józefa Bema w Ostrołęce: Monument usytuowany pośrodku placu, upamiętniający dowódcę 4 Baterii Artylerii Lekkokonnej, której brawurowy atak podczas bitwy pod Ostrołęką 26 maja 1831 roku (w czasie powstania listopadowego) powstrzymał natarcie wojsk rosyjskich i umożliwił odwrót armii generała Jana Skrzyneckiego.
- Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce: Placówka mieszcząca się w zabytkowej, neoklasycystycznej kamienicy dawnej poczty z lat 20. XIX wieku. Ekspozycje obejmują cztery działy: etnograficzny, historyczny, archeologiczny oraz sztuki i oświaty, prezentując dzieje miasta, powstania listopadowego i kultury kurpiowskiej.
- Galeria Ostrołęka: Miejska instytucja przy placu Bema organizująca wystawy sztuk wizualnych oraz warsztaty i zajęcia artystyczne.
Zabytkowe kościoły w obrębie starówki
Na obrzeżach historycznego centrum wznoszą się dwa najważniejsze zespoły sakralne miasta, stanowiące najstarsze zachowane budowle Ostrołęki:
- Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce: Najstarsza świątynia w mieście (zwana kościołem farnym), której pierwszą budowę ukończono w 1399 roku. Po przebudowie z lat 1647–1660 z gotyckiej struktury przetrwało jedynie prezbiterium, natomiast korpus zyskał formę barokową (modernizacja zakończona w 1785 roku). W czasie II wojny światowej Niemcy zamienili świątynię na więzienie i magazyn. Wewnątrz zachowały się m.in. barokowy ołtarz główny oraz rokokowa ambona z XVIII wieku, a obok stoją plebania z około 1900 roku i dzwonnica z 1953 roku.
- Kościół pw. św. Antoniego w Ostrołęce: Barokowa świątynia wzniesiona w latach 1666–1696 jako część zespołu poklasztornego bernardynów (klasztor powstał w 1660 roku). We wnętrzu wyróżniają się XVIII-wieczny obraz św. Antoniego z Dzieciątkiem, polichromie z lat 1762–1765 oraz relikwie św. Antoniego sprowadzone z Padwy w czerwcu 2007 roku. Obok kościoła znajduje się dziedziniec kalwaryjny z lat 1751–1752 z krużgankami i stacjami męki Pańskiej, a przy murze klasztornym stoi Pomnik Czwartaków w Ostrołęce.
Atrakcje w sąsiedztwie Starego Miasta
Spacer po starówce warto rozszerzyć o pobliskie obiekty inżynieryjne, historyczne i sakralne położone w niewielkiej odległości od centrum:
- Most im. Antoniego Madalińskiego: Charakterystyczna konstrukcja podwieszana nad Narwią w sąsiedztwie Starego Miasta, wybudowana w latach 1994–1996.
- Mauzoleum bitwy pod Ostrołęką (Forty Bema): Miejsce pamięci wzniesione z okazji setnej rocznicy bitwy z 1831 roku na terenie dawnych fortyfikacji ziemnych Józefa Bema, po latach przerwy poddane pracom remontowym i konserwatorskim.
- Kościół pw. św. Wojciecha w Ostrołęce: Zabytkowa świątynia w dawnych koszarach (dzielnica Wojciechowice), zbudowana w 1890 roku jako cerkiew prawosławna, w 1915 roku przekształcona w zbór protestancki, wykorzystywana jako magazyn wojskowy podczas obu wojen światowych, a od 1918 roku pełniąca funkcję kościoła rzymskokatolickiego.
Zwiedzanie i informacje praktyczne
Przestrzeń Starego Miasta oraz placu Generała Józefa Bema jest otwarta i dostępna bezpłatnie przez całą dobę. Na spokojny spacer obejmujący rynek, zabytkowe kościoły i bulwary nad Narwią warto przeznaczyć około 1,5–2 godzin. Planując wizytę w Muzeum Kultury Kurpiowskiej, należy uwzględnić godziny otwarcia: w poniedziałki placówka jest zamknięta, w pozostałe dni obowiązują bilety (8 zł normalny, 5 zł ulgowy), natomiast w niedziele wstęp na wystawy jest bezpłatny.
Źródło: zabytek.pl, wikipedia.org, polskaniezwykla.pl


