Grób gen. Ludwika Kickiego w Krukach
Grób gen. Ludwika Kickiego w Krukach to historyczna mogiła wojenna jednego z najwybitniejszych dowódców kawalerii powstania listopadowego, położona w miejscowości Kruki (gmina Olszewo-Borki, powiat ostrołęcki, województwo mazowieckie), około 5 kilometrów od centrum Ostrołęki. Ogrodzony betonowym płotem nagrobek znajduje się na piaszczystym wzniesieniu w niewielkim lasku przy ulicy Łubinowej, stanowiąc ważny przystanek na północno-wschodnim czerwonym szlaku turystycznym upamiętniającym bitwę pod Ostrołęką z 26 maja 1831 roku.
Kim był gen. Ludwik Kicki i jak zginął w bitwie pod Ostrołęką?
Generał Ludwik Kicki (1791–1831) należał do najbardziej doświadczonych oficerów jazdy polskiej pierwszej połowy XIX wieku. Sławę bojową zdobył już podczas wojny polsko-austriackiej w bitwie pod Raszynem w 1809 roku oraz w trakcie wyprawy napoleońskiej na Rosję w 1812 roku, służąc jako adiutant księcia Józefa Poniatowskiego. W armii Królestwa Polskiego dowodził 2. pułkiem ułanów, a po wybuchu powstania listopadowego objął dowództwo brygady kawalerii.
![]()
Rys. Portret generała Ludwika Kickiego, litografia z 1835 roku.
26 maja 1831 roku podczas krwawej bitwy pod Ostrołęką generał Kicki dowodził jazdą w korpusie generała Henryka Dembińskiego. W krytycznej fazie starcia, gdy wojska polskie wycofywały się za rzekę Narew pod silnym naporem armii rosyjskiej, poprowadził brawurową szarżę kawalerii, aby osłonić cofające się oddziały piechoty. W trakcie tego natarcia został ciężko ranny, a po przetransportowaniu z pola walki do szpitala polowego w Krukach zmarł tego samego dnia w wieku 40 lat.
Historia mogiły – od tajnego pochówku do miejsca pamięci
Okoliczności pierwszego pochówku generała przez lata budziły rozbieżności w relacjach pamiętnikarzy epoki:
- Różne przekazy źródłowe: Józef Patelski podawał, że dowódcę pochowano w ogródku warzywnym przy najbliższej chacie włościańskiej, Ignacy Prądzyński wspominał o grobie wykopanym pałaszami na placu, a Ignacy Kruszewski pisał o zgonie przed dotarciem do zabudowań. Dopiero Ludwik Nabielak wskazał wieś Kruki (choć zniekształcił jej nazwę).
- Lazaret w Krukach: Historycy potwierdzają, że rannych znoszono właśnie do Kruków, gdzie w dworku Bagińskich mieściła się kwatera główna generała Jana Skrzyneckiego, a w pobliskiej stodole urządzono lazaret, w którym operowano żołnierzy i gdzie skonał gen. Kicki.
- Nocne przeniesienie szczątków: Po upadku powstania listopadowego żandarmeria rosyjska zamierzała ekshumować ciało generała i wywieźć je w nieznanym kierunku. Mieszkańcy wsi Kruki wyprzedzili te działania – nocą potajemnie przenieśli zwłoki z pierwotnego grobu i zakopali je w bezimiennej mogile bez krzyża na piaszczystym wzgórzu w lasku.
- Upamiętnienie po 1905 roku: Przez ponad siedem dekad miejsce spoczynku pozostawało ukryte. Dopiero w 1905 roku, gdy po rewolucji władze carskie złagodziły kurs wobec Polaków, mieszkańcy ustawili na mogile krzyż bez obawy o konfiskatę prochów.
Obecnie miejsce spoczynku generała jest zadbane i czytelnie oznakowane. Na ogrodzonym terenie znajduje się nagrobek oraz tablica informacyjna z fotografią i życiorysem bohatera. O czystość i porządek wokół pomnika regularnie troszczą się lokalni mieszkańcy, samorząd oraz osadzeni z Zakładu Karnego w Przytułach Starych, m.in. przed dniem Wszystkich Świętych.
Jak trafić na grób gen. Ludwika Kickiego? Dokładny dojazd
Dojazd z centrum Ostrołęki do mogiły we wsi Kruki liczy około 5 kilometrów i zajmuje kilkanaście minut samochodem lub około 20 minut rowerem. Trasa krok po kroku przebiega następująco:
- Wyjazd z centrum Ostrołęki: Z okolic Starego Miasta w Ostrołęce oraz placu gen. Józefa Bema należy skierować się na południe trasą wylotową na Warszawę, przejeżdżając przez most im. gen. Antoniego Madalińskiego nad Narwią.
- Skręt w kierunku Przasnysza: Na drugim rondzie za mostem należy skręcić w prawo na Przasnysz, a następnie przejechać przez miejscowość Drężewo prosto do wsi Kruki.
- Wjazd w ulicę gen. Ludwika Kickiego: Na głównym skrzyżowaniu w centrum Kruków należy skręcić w prawo w ulicę gen. Ludwika Kickiego (kierunek wskazuje przydrożna tabliczka informacyjna) i przejechać przez niewielki most.
- Skręt w ulicę Łubinową: Na skrzyżowaniu ulicy gen. Ludwika Kickiego z ulicą Łubinową, w pobliżu przystanku autobusowego, należy skręcić w prawo w krótką, nieutwardzoną drogę (również oznakowaną tabliczką kierunkową).
- Dojście do mogiły w lasku: Jadąc ulicą Łubinową, mija się boisko i plac zabaw po lewej stronie oraz jedyny dom mieszkalny po prawej. Około 150 metrów za skrzyżowaniem, na niewielkim wzniesieniu w lasku po lewej stronie drogi, znajduje się ogrodzony grób generała, do którego prowadzi wygodny chodniczek.
Szlak pamięci bitwy pod Ostrołęką i informacje praktyczne
Mogiła w Krukach stanowi ważny element szerszego szlaku historycznego poświęconego wydarzeniom z 26 maja 1831 roku. Wycieczkę do Kruków warto połączyć ze zwiedzaniem powiązanych miejsc pamięci na terenie Ostrołęki:
- Pomnik Szarży Artylerii Konnej gen. Józefa Bema w Ostrołęce: Monument na kopcu przy ulicy Fortowej (na przedłużeniu drogi prowadzącej w stronę Kruków), upamiętniający atak artylerzystów osłaniających odwrót polskiej armii.
- Mauzoleum bitwy pod Ostrołęką: Założenie pomnikowe zwane Fortami Bema, wzniesione w setną rocznicę starcia na terenie dawnych fortyfikacji ziemnych.
- Pomnik Józefa Bema w Ostrołęce oraz Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce: Popiersie dowódcy na dawnym rynku miejskim wraz z pobliskim muzeum prezentującym ekspozycję oraz plastyczną panoramę bitwy pod Ostrołęką.
- Pomnik Czwartaków w Ostrołęce: Upamiętnienie żołnierzy 4. pułku piechoty liniowej przy murze klasztornym, gdzie wznosi się zabytkowy Kościół pw. św. Antoniego w Ostrołęce.
Zwiedzanie grobu gen. Ludwika Kickiego w Krukach jest bezpłatne i możliwe przez całą dobę, ponieważ obiekt leży na ogólnodostępnym terenie leśnym. Na obejrzenie mogiły i zapoznanie się z tablicą biograficzną wystarczy 15–20 minut, natomiast przejazd całego szlaku bitwy pod Ostrołęką zajmuje około 2–3 godzin. Samochód można bezpiecznie zatrzymać na poboczu ulicy Łubinowej tuż przed wejściem na leśną ścieżkę.
Źródło: msl.nogravity.io, ostroleka1.wordpress.com, straznicyczasu.pl


