Pałac w Rożdżałach

Pałac w Rożdżałach (często określany w dokumentacji historycznej jako dwór) to zabytkowy obiekt rezydencjonalny położony we wsi Rożdżały w powiecie kaliskim, oddalonej o około 9 kilometrów od centrum miasta, jakim jest Kalisz. Miejscowość, do której dojeżdża się malowniczą trasą mijającą urokliwą miejscowość Tłokinia Kościelna, liczy obecnie około 200 mieszkańców. Choć pierwsza pisana wzmianka o wsi pochodzi już z 1429 roku, to reprezentacyjny zespół dworsko-parkowy w obecnym kształcie zaczął kształtować się w drugiej połowie XIX wieku. Cały teren reprezentuje cenne dziedzictwo, jakie kryje w sobie województwo wielkopolskie.

Historia wsi i powstanie rezydencji dworskiej

W latach 1854–1891 majątek w Rożdżałach znajdował się w rękach Juliana Czartkowskiego, który w 1870 roku zlecił wybudowanie klasycznego dworu ziemskiego. W 1892 roku posiadłość przejęła jego córka, Felicja Gościmska, gospodarując na tutejszych ziemiach do 1918 roku. Kolejną właścicielką majątku została Rozalia z Gościmskich Suska, która prowadziła gospodarstwo wraz z mężem Brunonem Suskim aż do wybuchu II wojny światowej. W 1940 roku rodzina Suskich została brutalnie wysiedlona przez niemieckich okupantów. Areał gospodarstwa był znaczny – w 1920 roku obejmował około 350 hektarów, natomiast w 1930 roku powierzchnia posiadłości wynosiła około 280 hektarów.

Do czasów współczesnych z dawnej założenia dworskiego zachował się sam budynek rezydencji oraz park krajobrazowy o powierzchni około 3,4 hektara ze stawem, magazynem i dekoracyjnym kwietnikiem. Dawniej po drugiej stronie ogrodzenia znajdowało się zaplecze gospodarcze z dwiema oborami, stodołą, kuźnią oraz spichlerzem, jednak budynki te nie przetrwały do dzisiaj.

Użytkowanie powojenne i degradacja techniczna

Po zakończeniu działań wojennych i nacjonalizacji majątku obiekt zmieniał swoje przeznaczenie. Początkowo mieściła się w nim szkoła powszechna oraz państwowy dom opieki. Od 1959 roku dwór został przekazany na potrzeby oświaty – utworzono w nim internat oraz filię szkoły ogrodniczej z sąsiedniego Opatówka, która funkcjonowała w tym miejscu do 1991 roku.

W 1970 roku przeprowadzono znaczącą przebudowę architektoniczną. W miejsce dawnego poddasza, znajdującego się po lewej stronie od wejścia frontowego, dobudowano pełne piętro z przeznaczeniem na pomieszczenia mieszkalne. Niestety, w kolejnych dekadach brak gruntownych remontów doprowadził do znacznego pogorszenia stanu technicznego zabytkowego obiektu.

Adaptacja obiektu na stacjonarne hospicjum

Przełom w historii podupadającego dworu nastąpił w 2000 roku, kiedy obiekt wraz z przyległym parkiem przejęło Kaliskie Towarzystwo Opieki Paliatywnej. Towarzystwo postawiło sobie za cel adaptację budynku o powierzchni około 1000 m² na stacjonarne hospicjum. Opieka paliatywna skupia się na niesieniu wszechstronnej pomocy osobom nieuleczalnie chorym, dążąc do łagodzenia objawów choroby oraz zapewnienia wsparcia psychicznego, socjalnego i duchowego pacjentom i ich bliskim.

Proces przejęcia posiadłości na cele dobroczynne uzyskał pełne poparcie i życzliwość ze strony spadkobierców ostatniej właścicielki, Rozalii Suskiej. Krewni przebywający za granicą wyrazili zgodę na prowadzenie placówki, uznając to za wypełnienie woli ich przodkini. Inwestycja wymagała ogromnych nakładów finansowych. Kaliskie Towarzystwo Opieki Paliatywnej pozyskiwało środki z funduszy publicznych, od licznych sponsorów prywatnych przekazujących materiały budowlane oraz z organizacji charytatywnych koncertów i spektakli teatralnych, w których bezinteresownie brały udział znane osobistości ze świata kultury. Po siedmiu latach prac adaptacyjnych, 7 stycznia 2006 roku, uroczyście otwarto stacjonarne hospicjum. Obecnie placówka prowadzona jest przez Niepubliczny Zakład Medycyny Paliatywnej, a świadczenia medyczne są udzielane bezpłatnie na podstawie kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Pamięć o dawnych mieszkańcach i portrety w holu

Współczesny układ funkcjonalny budynku obejmuje sale chorych z łóżkami na piętrze oraz pomieszczenia gospodarcze i reprezentacyjne na parterze, gdzie odbywają się zajęcia, mini koncerty oraz spotkania integracyjne. W holu głównym hospicjum wyeksponowano trzy pamiątkowe fotografie dawnych właścicieli ziemskich:

• Juliusz Gościmski herbu Grabie (ur. 31 marca 1843 r. w Młodojewie, zm. 11 grudnia 1923 r. w Rożdżałach) – ziemianin, uczeń gimnazjum w Kaliszu oraz uczestnik powstania styczniowego z 1863 roku (walczył w wieku 20 lat). Syn Michała Gościmskiego i Rozalii z Tumanowiczów. Za zasługi w walce o niepodległość Polski został oficjalnie uznany przez Instytut Pamięci Narodowej za weterana. Od 1876 roku był właścicielem majątku Krągola, a następnie przejął Rożdżały po swoim teściu Julianie Czartkowskim. Poślubił Alicję Czartkowską. Spoczywa w rodzinnym grobowcu w Tłokini Kościelnej.
• Brunon Suski oraz Rozalia z Gościmskich Suska – właściciele majątku w latach 1918–1940. Rozalia (ur. 6 grudnia 1879 r., zm. 9 listopada 1971 r.) posiadała prawa do Rożdżał, natomiast jej mąż Brunon był właścicielem osobnego majątku w Laskach. W 1912 roku w Rożdżałach urodził się ich syn Stanisław Suski. Rozalia spoczywa na cmentarzu parafialnym w Tłokini Kościelnej.
• Zofia Maria Gościmska herbu Grabie (ur. 28 września 1882 r., zm. 6 listopada 1942 r.) – córka Zygmunta Gościmskiego i Marii z Plucińskich. Jej siostra, Maria Alicja Gościmska, dedykowała swoje życie pracy na rzecz osób niewidomych. Zofia Maria po powrocie do rodowych Rożdżał w okresie okupacji niemieckiej została zakatowana przez hitlerowców. Jej ciało spoczywa w grobowcu rodzinnym w Tłokini Kościelnej.

Status prawny obiektu

Zarówno dwór, jak i otaczający go park krajobrazowy znajdują się w oficjalnym rejestrze oraz wojewódzkiej ewidencji zabytków. Ze względu na charakter pełnionej obecnie funkcji leczniczej i opiekuńczej jako stacjonarne hospicjum, wnętrza zabytkowego obiektu nie są udostępniane do tradycyjnego zwiedzania turystycznego.

Źródło: Waldemar Rusek, Fot. Waldemar Rusek