Willa "Pan Twardowski" w Zachełmiu
Willa "Pan Twardowski" w Zachełmiu to jeden z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych budynków w tej malowniczej miejscowości letniskowej. Obiekt ten, usytuowany w zachodniej części wsi, oznaczony numerem 26, stanowi nie tylko cenny przykład architektury sudeckiej z początku XX wieku, ale przede wszystkim jest miejscem o niezwykle bogatej historii kulturowej. Dom, posadowiony na solidnym, granitowym cokole, przez lata był świadkiem przemian historycznych, zmieniając swoje funkcje od popularnego punktu turystycznego po azyl dla jednego z najwybitniejszych polskich kompozytorów. Położony przy drodze kończącej się przy Hotelu Chojnik (dawniej Amanda), budynek ten nierozerwalnie splótł się z losami Karkonoszy, stając się ważnym punktem na mapie kulturalnej regionu.
Od Cafe Hubertus do domu kompozytora
Początki istnienia budynku sięgają początku XX wieku, kiedy to funkcjonował on jako popularna kawiarnia z możliwością noclegu pod nazwą "Cafe Hubertus". Do końca lat 30. ubiegłego stulecia właścicielem obiektu był znany restaurator Wilhelm Stumpe. Miejsce to cieszyło się ogromnym powodzeniem wśród turystów, leżało bowiem na uczęszczanym szlaku prowadzącym z miejscowości Zachełmie w kierunku góry i ruin, jakimi jest Zamek Chojnik. Po zakończeniu II wojny światowej, w wyniku zmian granic i przesiedleń, budynek zmienił swoje przeznaczenie. Władze polskie przekazały go wybitnemu twórcy, Ludomirowi Różyckiemu, w uznaniu jego zasług dla kultury narodowej.
Ludomir Różycki w Zachełmiu
Ludomir Różycki, urodzony w Warszawie przedstawiciel neoromantyzmu młodopolskiego, zamieszkał w Zachełmiu w 1948 roku, po zakończeniu pracy dydaktycznej w Katowicach. Artysta, stawiany w jednym rzędzie z Karolem Szymanowskim, znalazł w Karkonoszach idealne warunki do pracy twórczej i odpoczynku. Wraz z żoną Stefanią zajął obszerny, dziewięciopokojowy dom, który nazwał "Pan Twardowski" na cześć swojego słynnego baletu, uważanego przez niego za dzieło życia. Kompozytor, mimo pogarszającego się zdrowia, doskonale zaaklimatyzował się w górskiej scenerii, nazywając swoją posiadłość "Szczęsnowo". To tutaj, w otoczeniu leśnych ścieżek i potoków, w których łowił pstrągi, skupił się na rekonstrukcji utworów zniszczonych podczas wojennej zawieruchy, w tym oper "Eros i Psyche", "Casanova" czy "Bolesław Śmiały".
Losy willi po śmierci artysty
Po śmierci kompozytora w 1953 roku, podjęto starania, aby zachować pamięć o jego pobycie w Zachełmiu. W latach 1953–1958 przeprowadzono kapitalny remont obiektu z zamiarem utworzenia w nim muzeum. Dolna część budynku została zagospodarowana przez przedmioty należące do mistrza, podczas gdy piętro przeznaczono na pokoje gościnne. Niestety, z czasem brak stałego nadzoru doprowadził do niszczenia i rozkradania eksponatów. W 1967 roku nieruchomość przejęła Wyższa Szkoła Ekonomiczna z Wrocławia (obecnie Uniwersytet Ekonomiczny), tworząc tu w 1997 roku Dom Pracy Twórczej. Aby uchronić cenne pamiątki przed dalszą degradacją, wiele z nich, w tym fortepian, meble, stojak na nuty oraz portrety autorstwa Wlastimila Hofmana, przekazano do placówki muzealnej, którą jest Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze.
Współczesność i pamięć
Przez wiele lat willa służyła jako ośrodek wypoczynkowy uczelni, będąc niedostępną dla osób postronnych. Obecnie losy budynku wskazują na to, że mógł on trafić w ręce prywatne, a prowadzone prace remontowe mają na celu przywrócenie mu dawnego blasku. Choć wnętrza nie są udostępnione do zwiedzania, willa "Pan Twardowski" pozostaje niemym świadkiem historii, łączącym w sobie echa dawnej turystyki sudeckiej z dziedzictwem polskiej muzyki klasycznej, a jej sylwetka wciąż przyciąga wzrok turystów odwiedzających okolice miasta Jelenia Góra.
