Orzeł Pamięci w Dębem Wielkim
Dębski Orzeł Pamięci w Dębem Wielkim to monumentalny pomnik odsłonięty w 2016 roku przed neogotycką świątynią parafialną w miejscowości Dębe Wielkie, zlokalizowanej w regionie, który współcześnie tworzy województwo mazowieckie. Monument ten został ufundowany przez mieszkańców gminy jako wyraz wdzięczności z okazji jubileuszu 600-lecia istnienia Dębego Wielkiego oraz w hołdzie wszystkim pokoleniom bohaterów walczących i poległych na tej ziemi w obronie ojczyzny.
Symbolika i wygląd monumentu
Pomnik usytuowano w reprezentacyjnej przestrzeni przykościelnej, tuż przed wejściem do świątyni, jaką jest kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Dębem Wielkim, dzięki czemu jest on doskonale widoczny dla podróżujących dawną międzynarodową trasą E-2. Głównym elementem rzeźbiarskim jest dynamiczna figura orła zrywającego się do lotu, będąca ponadczasowym symbolem polskiej wolności, niezłomności oraz suwerenności.
Na postumencie (cokole) monumentu umieszczono wykutą z kamienia księgę, na której stronach zapisano najważniejsze daty przełomowych wydarzeń i rocznic związanych z dziejami miejscowości oraz narodu polskiego. Taka forma upamiętnienia stanowi trwałą lekcję historii dla kolejnych pokoleń mieszkańców i odwiedzających tę część Mazowsza.
Cztery wielkie bitwy zapisane w dziejach Dębego Wielkiego
Inskrypcje na kamiennej księdze przypominają, że Dębe Wielkie wielokrotnie stawało się areną krwawych zmagań o niepodległość Polski, zapisując się złotymi zgłoskami w historii wojskowości:
- 31 marca 1831 roku (powstanie listopadowe): Wojska polskie pod dowództwem generała Jana Skrzyneckiego odniosły tu błyskotliwe zwycięstwo nad rosyjskim korpusem generałów Grigorija Rosena i Fiodora Geismara. Przełom w starciu przyniosła brawurowa szarża jazdy gen. Kazimierza Skarżyńskiego oraz karabinierów konnych ppłk. Franciszka Sznajdego (co upamiętnia stojący obok Pomnik Karabinierów Konnych). Straty Rosjan sięgnęły 5 tysięcy zabitych, rannych i jeńców, a Polacy stracili około 200 żołnierzy, których kryje mogiła powstańcza pod Dębem Wielkim.
- 22 stycznia 1863 roku (powstanie styczniowe): W samym dniu wybuchu kolejnego zrywu narodowego rozegrała się tu potyczka polskich oddziałów powstańczych z wojskami carskimi.
- 17 sierpnia 1920 roku (wojna polsko-bolszewicka): W trakcie operacji Bitwy Warszawskiej oddziały polskie dowodzone przez generała Józefa Hallera pokonały w tym rejonie nacierające wojska bolszewickie, chroniąc przedpola Warszawy i przyczyniając się do sukcesu Cudu nad Wisłą.
- Wrzesień 1939 roku (II wojna światowa): Podczas kampanii wrześniowej zacięte walki obronne z niemieckim najeźdźcą stoczyła pod Dębem Wielkim legendarna Wołyńska Brygada Kawalerii.
Znaczenie pomnika dla lokalnej tożsamości
Odsłonięcie Dębskiego Orła Pamięci w 2016 roku zwieńczyło obchody sześciusetlecia istnienia miejscowości, łącząc w jednym miejscu pamięć o wszystkich zrywach niepodległościowych. Wraz z sąsiednimi obiektami historycznymi monument tworzy dziś centralny punkt uroczystości patriotycznych, rocznicowych oraz lokalnych spotkań mieszkańców gminy Dębe Wielkie.
Źródło: lotziemiminskiej.pl, niedziela.pl


