Drewniana cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja w Olchowcu

Drewniana cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja w Olchowcu to jeden z najbardziej fascynujących obiektów sakralnych, jakie skrywa Beskid Niski. Ta parafialna cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1934 roku, stanowi serce duchowe miejscowości Olchowiec i jest niemym świadkiem burzliwych dziejów regionu. Ze względu na swoje unikalne walory historyczne oraz architektoniczne, obiekt został wpisany na listę zabytków w 1993 roku i dumnie reprezentuje województwo podkarpackie jako punkt na podkarpackim Szlaku Architektury Drewnianej.

Dzieje świątyni i jej historyczne korzenie

Historia kultu w tym miejscu sięga znacznie dalej niż data budowy obecnej konstrukcji. Pierwsza cerkiew w miejscowości Olchowiec powstała lub została przeniesiona z innej osady już w 1792 roku. Choć starą budowlę rozebrano w 1934 roku, aby zrobić miejsce dla nowej świątyni, zachowano ciągłość tradycji – jeden z trzech dzwonów pierwotnej cerkwi do dziś znajduje się w wieży obecnego obiektu.

Nowa budowla nie miała jednak łatwego losu. Podczas II wojny światowej świątynia poważnie ucierpiała. Trafienie pociskiem wywołało pożar, w którym zniszczeniu uległ dach oraz większość cennego wyposażenia, w tym oryginalny ikonostas. Choć mieszkańcy podjęli próby zabezpieczenia ruin tuż po zakończeniu działań wojennych, ich starania przerwała tragiczna akcja „Wisła”. W latach 40. XX wieku, gdy wieś została niemal wyludniona, cerkiew pozostawała bez opieki, co doprowadziło do rozkradzenia pozostałych elementów wnętrza. Przez pewien czas obiekt funkcjonował jako kościół rzymskokatolicki.

Walka o przetrwanie i renowacja w czasach powojennych

Rok 1950 przyniósł realne zagrożenie całkowitą likwidacją świątyni. Ówczesne władze wydały dekret o rozbiórce obiektu, jednak niezłomna postawa lokalnej ludności zapobiegła zniszczeniu cerkwi. Po odwilży w 1956 roku, ponownie z inicjatywy wiernych, dokonano niezbędnych napraw wnętrza. Przez kolejne dekady świątynia była wspólnie użytkowana przez katolików obydwu obrządków, co świadczy o silnej więzi wspólnoty w tej części gór.

Dopiero lata 80. XX wieku przyniosły stabilizację i możliwość przywrócenia blasku wnętrzu. W 1987 roku oficjalnie wznowiono nabożeństwa greckokatolickie. Generalny remont przeprowadzono po 1992 roku, a w 2000 roku cerkiew formalnie wróciła pod jurysdykcję greckokatolickiego władyki, którym zarządza Przemyśl. Obecnie parafia należy administracyjnie do miejscowości Komańcza, pozostając jednocześnie miejscem kultu dla rzymskokatolików z pobliskiej miejscowości Polany.

Architektura i unikalne wyposażenie wnętrza

Świątynia w miejscowości Olchowiec reprezentuje tradycyjne budownictwo sakralne. Jest to cerkiew trójdzielna o konstrukcji zrębowej, w której skład wchodzą wyraźnie wyodrębnione prezbiterium, nawa oraz babiniec. Zgodnie z kanonem cerkiewnym obiekt jest orientowany. Charakterystyczny dach kalenicowy, wzmocniony blachą, zdobią dwie kopuły, a wnętrze doświetlają okna wypełnione kolorowymi witrażami.

Szczególną uwagę przykuwa obecny ikonostas. Powstał on w 1989 roku, a jego autorem jest Andrij Stefanowski. Co ciekawe, do jego budowy wykorzystano ikony pochodzące z nieistniejących już świątyń w miejscowościach Leszczawka oraz Ruszelczyce. Poprzedni ikonostas, który służył tu po wojnie, został przekazany do cerkwi w Gajach. Dzięki tym darom, cerkiew stała się swoistą arką pamięci dla zaginionego świata łemkowskiej architektury sakralnej.

Otoczenie i atrakcje turystyczne

Teren wokół cerkwi jest równie interesujący jak sama budowla. Cały plac cerkiewny otacza tradycyjny kamienny mur. Do wejścia prowadzi kamienny mostek, który stanowi prawdziwy unikat na skalę całej Łemkowszczyzny i sam w sobie jest cennym zabytkiem inżynierii lokalnej.

Dla turystów odwiedzających Olchowiec, bezpośrednie sąsiedztwo cerkwi oferuje dodatkowe możliwości poznawcze. Tuż obok przebiega Ścieżka przyrodniczo-historyczna Olchowiec, która pozwala połączyć zwiedzanie zabytku z odkrywaniem walorów przyrodniczych, jakie chroni Magurski Park Narodowy. Jest to idealne miejsce dla każdego, kto chce zrozumieć ducha Beskidu Niskiego, gdzie splatają się losy ludzi, wiary i natury.

Wskazówki dojazdu:

Jadąc drogą nr 9 w stronę Barwinka, w Tylawie skręcamy w prawo na drogę lokalną w kierunku Mszany. Po ok. 7 km skręcamy w lewo. Po 1,8 km na rozwidleniu jedziemy w lewo i po kolejnych 3,5 km dojeżdżamy do celu. Cerkiew jest oddalona ok. 200 m od drogi.

Klucze do cerkwi dostępne pod numerem 12, tuż obok cerkwi.

Msze święte:

• Niedziela 08.00 - msza św. rzymskokatolicka
• Niedziela 10.00 - msza św. greckokatolicka