Drewniany kościół pw. św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej

Drewniany kościół pw. św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej, znany dawniej jako cerkiew św. św. Kosmy i Damiana, to absolutnie wyjątkowy obiekt sakralny, który przyciąga swoim urokiem licznych turystów i pasjonatów historii. Świątynia znajduje się w malowniczej miejscowości Krempna, w regionie pełnym nieskażonej przyrody, którym jest zachwycające województwo podkarpackie. Obiekt ten, zaliczany do typowych i najpiękniejszych budowli sakralnych wznoszonych na historycznej, zachodniej Łemkowszczyźnie, z dumą reprezentuje lokalne dziedzictwo. Od 1985 roku jest oficjalnie wpisany na rygorystyczną listę zabytków, a jego ogromna wartość kulturowa została dodatkowo podkreślona poprzez włączenie go w popularny, podkarpacki Szlak Architektury Drewnianej.

Historia i burzliwe losy zabytkowej cerkwi

Zabytkowa cerkiew powstała w latach 1778–1782 na miejscu znacznie wcześniejszej świątyni, która stała w tym samym miejscu przez równe 275 lat. Budowniczowie w ramach oszczędności z powodzeniem wykorzystali materiały ze starszej, rozebranej konstrukcji. Co ciekawe, specyficzne cechy konstrukcyjne obecnego budynku silnie sugerują, że najstarsze elementy mogą pochodzić z siedemnastego wieku, a być może nawet z przełomu szesnastego i siedemnastego stulecia. Na przestrzeni wielu dziesięcioleci budowla ta była gruntownie odnawiana, między innymi w 1830 i 1893 roku. Mimo doszczętnego spalenia niemal całej wsi w czasie trwania I wojny światowej, świątynia przetrwała ten okrutny kataklizm.

W 1924 roku dla kościoła zakupiono aż trzy nowe, głośne dzwony w mieście Sambor, a łatwopalne dachy po raz pierwszy pokryto szczelną blachą. Kolejny, mniejszy remont budowla przeszła w 1930 roku. Tragiczne wysiedlenie rdzennej ludności łemkowskiej w 1947 roku sprawiło, że opuszczony obiekt przejął Skarb Państwa. W późniejszych latach budowla dzieliła losy wielu podobnych świątyń:

• W latach 1956–1962 świątynia była w wielkiej zgodzie użytkowana wspólnie przez wiernych obrządku greckokatolickiego i rzymskiego.
• W okresie 1962–1971 budynek pozostał niestety zamknięty i powoli niszczał.
• Po remoncie w 1972 roku uroczyście przywrócono go do kultu religijnego.
• W latach 1971–2004 świątynia pełniła zaszczytną funkcję kościoła parafialnego rzymskokatolickiej parafii pw. św. Maksymiliana Kolbe.
• Po wybudowaniu zupełnie nowego, murowanego kościoła w 2004 roku, stary obiekt utracił swoją nadrzędną funkcję i stał się kościołem filialnym.

W latach 2007-2013 przeprowadzono gruntowny, specjalistyczny remont cerkwi oraz żmudną konserwację jej bogatego wyposażenia. Warto nadmienić, że w dniu 24 lipca 2007 roku, podczas trwających prac zabezpieczających, runęła do wnętrza świątyni ogromna kopuła oraz stary dach nawy głównej, co znacznie wydłużyło proces ratowania zabytku.

Klasyczna architektura zrębowej budowli drewnianej

Opisywana świątynia to przepiękna, orientowana budowla drewniana o rzadkiej konstrukcji zrębowej. Została ona zaplanowana w bardzo klasycznym, trójdzielnym układzie, na który składa się wydzielony babiniec, główna nawa oraz święte prezbiterium. Każde z tych trzech głównych pomieszczeń zostało zbudowane na planie zbliżonym do kwadratu, z celowo szerszą nawą oraz użyteczną zakrystią dobudowaną cicho od strony północnej. Nad babińcem góruje potężna, izbicowa wieża konstrukcji słupowej. Posiada ona bardzo charakterystyczne, pochyłe ściany i jest z zewnątrz otoczona tak zwaną zachatą. Z kolei nad nawą i prezbiterium dumnie wznoszą się dwukrotnie łamane dachy namiotowe, które architekci starannie zwieńczyli niezwykle ozdobnymi, baniastymi hełmami oraz tradycyjnymi krzyżami.

Wyposażenie i cenne detale wnętrza świątyni

Wejście do wnętrza tego zabytkowego obiektu to prawdziwa podróż w czasie. W środku, nad główną nawą i prezbiterium, znajdują się bardzo unikalne kopuły namiotowe, podczas gdy w babińcu zachowano skromny, płaski strop. Ściany centralnego sanktuarium pokrywa stara, zachwycająca polichromia o bogatych motywach architektonicznych. Dokładnie pomiędzy szeroką nawą a prezbiterium znajduje się kompletny, wielostrefowy ikonostas, który malował lub ostatecznie dokończył w 1835 roku znany artysta Krasucki przybyły ze wschodniego miasta, jakim jest Przemyśl. Przestronny chór śpiewaczy w formie eleganckiej galerii płynnie obiega babiniec i całą zachodnią część nawy.

Z kolei nad samym chórem bystre oko dojrzy niezwykle cenne fragmenty (w tym cały rząd Deesis) pochodzące z jeszcze starszego, siedemnastowiecznego ikonostasu. W półmroku sanktuarium znajduje się piękny, rokokowy ołtarz główny, z którego spogląda obraz przedstawiający świętego Mikołaja. Tuż obok stoi rzeźbione, drewniane tabernakulum, którego ścianki ozdobiono misternymi ikonami. W wejściowym przedsionku przechowywany jest unikalny feretron z rzeźbioną figurą Matki Boskiej. Figurka ta jest urokliwie ubrana w tradycyjne szaty i co najważniejsze, posiada doczepione prawdziwe, ludzkie włosy.

Otoczenie kościoła i detale na zewnątrz

Nie tylko samo wnętrze budynku przykuwa należną uwagę każdego przechodnia. Tuż przed głównym wejściem do zabytkowej świątyni dostojnie stoi duża, kamienna figura świętego Mikołaja. Ten zabytkowy posąg pochodzi z początku dziewiętnastego wieku i jest on dziełem rzemieślników z doskonałego i niegdyś bardzo popularnego ośrodka kamieniarskiego zlokalizowanego w sąsiedniej wsi, którą jest Bartne. Całe otoczenie kościoła emanuje głębokim, górskim spokojem i prowokuje do długich, zadumanych spacerów śladami historii.

Wskazówki dojazdu

z Jasła kierujemy się drogą nr 992 na Nowy Żmigród i po ok. 33 km dojeżdżamy do centrum Krempnej. Na skrzyżowaniu skręcamy w lewo. Po przejechaniu ok. 300 m widzimy po lewej stronie nowy kościół i w głębi cerkiew (w sezonie udostępniona do zwiedzania). Obok duży parking.