Magurski Park Narodowy
Magurski Park Narodowy to jeden z 23 parków narodowych na terenie Polski, który został formalnie utworzony w 1995 roku. Obszar ten leży na urokliwej granicy dwóch ważnych regionów: są to województwo podkarpackie oraz województwo małopolskie, znajdując się w samym sercu pasma górskiego, jakim jest Beskid Niski. Swoim rozległym zasięgiem obejmuje on górne dorzecze rzeki Wisłoka oraz zalesione pasmo Magury Wątkowskiej. Tereny te pełnią wręcz kluczową rolę ekologiczną, stanowiąc naturalny pomost pomiędzy innymi chronionymi obszarami polskich Karpat Zachodnich i Karpat Wschodnich.
Pierwsze koncepcje powołania tego typu jednostki pojawiły się już w połowie lat 70. XX wieku. Ostatecznie park utworzony został stosownym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 listopada 1994 roku i początkowo miał obszar blisko 200 km². Funkcjonowanie rozpoczął on oficjalnie 1 stycznia 1995 roku. W wyniku późniejszych problemów z właścicielami gruntów prywatnych, jego terytorium zostało zmniejszone do obecnych 194,39 km². Dodatkowo otulina parku rozciąga się na powierzchni 229,69 km². Warto zaznaczyć, że prawie 90% parku leży na terenie, jakim jest województwo podkarpackie, natomiast pozostała część obejmuje województwo małopolskie. Do dziś przebieg granic jest mocno skomplikowany, a ze względu na układ gruntów granica jest bardzo rozwinięta i tworzy liczne enklawy.
Unikatowa przyroda i warunki klimatyczne
Omawiany obszar chroni przede wszystkim unikatowy w skali całych Karpat obszar przejściowy. Ponad 90% jego wspaniałej powierzchni zajmują stare lasy. Na jego terenie wyróżnić można dwa podstawowe piętra roślinne: pogórza i regla dolnego.
- Piętro pogórza, zajmujące około 43% powierzchni i sięgające 530 m n.p.m., to głównie drzewostany sztuczne z wyraźną przewagą sosny, a także liczne łąki, pastwiska oraz wilgotne torfowiska.
- Piętro regla dolnego, zajmujące około 57% powierzchni i sięgające wyżej, to głównie cenne, naturalne lasy bukowe z domieszką jedlin i rzadko występujących jaworzyn.
Na terenie parku występuje prawie 800 gatunków różnorodnych roślin i blisko 200 gatunków kręgowców. Wśród samej flory aż 59 gatunków objętych jest ochroną ścisłą, a 12 zostało wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Sam klimat dzieli się z kolei na dwa piętra: umiarkowanie ciepłe oraz umiarkowanie chłodne, które rozdziela izoterma rocznej temperatury powietrza wynosząca dokładnie 6 °C. Zimą i jesienią wieją tutaj silne wiatry, które lokalnie nazywane są wiatrami dukielskimi lub rymanowskimi.
Siedziba Magurskiego Parku Narodowego: Krempna 59, 38-232 Krempna
Zabytki architektury drewnianej
Region ten to nie tylko dziewicza przyroda, ale również niesamowite dziedzictwo kulturowe minionych wieków. W obrębie parku oraz w jego najbliższej okolicy zlokalizowane są cenne obiekty zabytkowe i warte zwiedzenia atrakcje turystyczne. Należą do nich przede wszystkim przepiękne, historyczne cerkwie w miejscowościach takich jak:
- Cerkiew w Chyrowej
- Cerkiew w Olchowcu
- Cerkiew w Krempnej
- Cerkiew w Kotani
- Cerkiew w Świątkowej Małej
- Cerkiew w Świątkowej Wielkiej
- Cerkiew w Pielgrzymce
- Cerkiew prawosławna śś. Kosmy i Damiana w Bartnem
- Cerkiew w Chyrowej
- Cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu
- Cerkiew w Skwirtnem
- Cerkiew w Polanach
Ponadto warto odwiedzić:
- Jezioro zaporowe w Klimkówce
- Wodospad Magurski
- Diabli Kamień
- Rezerwat przyrody Kornuty
- Muzeum Przemysłu Naftowego i Etnografii w Libuszy
- Ośrodek Edukacyjny MPN wraz z Muzeum w Krempnej
- Zabytkowe szyby naftowe Krygu
- Cmentarze z I wojny światowej np. w Krempnej, Grabiu
Szlaki turystyczne
Dla aktywnych turystów przygotowano doskonałą sieć ścieżek, która zadowoli każdego miłośnika górskich wędrówek.
Szlaki turystyczne biegnące przez Magurski Park Narodowy:
- Główny Szlak Beskidzki. Część szlaku pokrywa się z Europejskim długodystansowym szlakiem pieszym E3;
- Czerwony graniczny szlak turystyczny Obručné – Krzemieniec. Część szlaku pokrywa się z Europejskim długodystansowym szlakiem pieszym E3;
- Niebieski szlak turystyczny Rzeszów – Grybów im. K. Pułaskiego;
- Niebieski szlak turystyczny Rozdziele – Ferdel;
- Zielony szlak turystyczny Gorlice – Kornuty – Ożenna, z odgałęzieniem zielonym szlakiem dojściowym z Folusza na Wodospad Magurski;
- Czarny szlak turystyczny Folusz – Barwinok, z odgałęzieniem czarnym szlakiem dojściowym z Folusza na Diabli Kamień;
- Czarny szlak turystyczny Barwinok – Wapienne;
- Żółty szlak turystyczny Folusz – Konieczna;
- Żółty szlak turystyczny Mrukowa – Trzy Kopce;
- Żółty szlak turystyczny Bartne – Krempna;
- Żółty szlak turystyczny Tylawa – Baranie;
- Żółty szlak turystyczny Huta Polańska – Przełęcz Mazgalica.
Ścieżki dydaktyczne
Ścieżki dydaktyczno-przyrodnicze przebiegające na terenie Magurskiego Parku Narodowego:
- Czerwona ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza "Kiczera" im. prof. Jana Rafińskiego, rozpoczynająca się w miejscowości Żydowskie i przechodząca wokół góry Kiczera Żydowska;
- Czerwona ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza "Folusz", prowadząca m.in. przez Diabli Kamień oraz Wodospad Magurski, rozpoczynając i kończąc swój bieg w miejscowości Folusz;
- Czerwona ścieżka przyrodniczo-kulturowa "Świerzowa Ruska", przechodząca przez tereny nieistniejącej wsi Świerzowa Ruska;
- Czerwona ścieżka przyrodnicza "Buczynowa" rozpoczynająca się i kończąca w miejscowości Wapienne. Trasa ścieżki wiedzie przez takie szczyty jak Mały Ferdel oraz Ferdel;
- Żółta ścieżka przyrodnicza "Hałbów-Kamień", wychodząca z Krempnej i przechodząca przez Przełęcz Hałbowską oraz nasyp góry Kamień;
- Czarna ścieżka przyrodniczo-historyczna "Olchowiec", zrealizowana w formie pętli, rozpoczynająca się w Olchowcu i przechodząca przez szczyt Baranie;
- Zielona ścieżka spacerowa odchodząca od zielonego szlaku turystycznego Gorlice – Ożenna, na południowo-zachodnim zboczu góry Kornuty i prowadząca do Rezerwatu przyrody Kornuty oraz Jaskini Mrocznej. Ścieżka jak i sam rezerwat oraz jaskinia znajdują się na terenie otuliny Magurskiego Parku Narodowego;
- Niebieska ścieżka spacerowa w miejscowości Folusz opatrzona nazwą "Anielska ścieżka".
Wstęp na teren Magurskiego Parku Narodowego od 1 maja do 31 października jest płatny.
Bilety wstępu na szlak można kupić:
- za pośrednictwem strony https://magurskipn.eparki.pl
- w Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym im. J.Szafrańskiego w Krempnej
- sprzedających bilety przy szlakach (Folusz, Ferdel, Żydowskie, Nieznajowa, Świątkowa Wielka, Huta Polańska).
Parkingi Magurskiego Parku Narodowego
Parkowanie pojazdów na terenie Parku jest dozwolone wyłącznie w wyznaczonych miejscach:
- przy Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym im. Jana Szafrańskiego w Krempnej,
- przy miejscach do palenia ognisk i dziennego wypoczynku w Foluszu 1 i Foluszu 2
- przy ścieżce przyrodniczej „Kiczera”: Parking przy cmentarzu łemkowskim lub Parking zatoczka w Żydowskim
- przy trasie rowerowej Rostajne-Nieznajowa
- Parking Mrukowa
- Parking Olchowiec
- Parking Wapienne
- Parking Wapienne 2
- Parking Świerzowa Ruska
Punkty widokowe
Na terenie Parku znajdują się wieża i platforma widokowa. Są to idealne miejsca do obserwacji przyrody.
Magurska Odznaka Terenowa to wyjątkowa inicjatywa, która już od 18 lipca 2016 roku skutecznie zachęca turystów do aktywnego spędzania wolnego czasu na łonie natury. Program ten został precyzyjnie stworzony z myślą o miłośnikach długich, pieszych wędrówek, którzy pragną odkrywać niezwykłe walory przyrodnicze i nieskażone, dzikie krajobrazy, jakie skrywa rozległy Magurski Park Narodowy. Cały projekt jest również doskonałym sposobem na popularyzację zrównoważonej turystyki przyrodniczej w tak urokliwym i zacisznym pasmie górskim, jakim z pewnością jest Beskid Niski. Tereny te, położone głównie w granicach administracyjnych, które obejmuje malownicze województwo podkarpackie, oferują wędrowcom niezapomniane widoki, błogi spokój i niezwykle bliski kontakt z pierwotną przyrodą.
Jak skutecznie zdobyć upragnione wyróżnienie?
Zasady uczestnictwa w tej górskiej zabawie są bardzo proste, intuicyjne i przejrzyste dla każdego turysty. Prestiżową odznakę terenową będzie można uzyskać wyłącznie po osobistym odwiedzeniu dziewięciu starannie wyselekcjonowanych miejsc, które są precyzyjnie zlokalizowane na terenie samego parku narodowego oraz jego najbliższej otuliny. Bardzo ważnym elementem weryfikacji przebytej trasy jest to, że w każdym z wyznaczonych punktów znajdować się będzie specjalna, przygotowana wcześniej okolicznościowa pieczątka. Posiada ona wygrawerowany, unikalny symbol charakterystyczny dla danego, konkretnego miejsca. Dopiero po uczciwym zebraniu wyraźnych potwierdzeń ze wszystkich dziewięciu wymagalnych lokalizacji, wędrowiec bezproblemowo nabywa ostateczne prawo do otrzymania tej pięknej odznaki.
Wyznaczone miejsca na trasie wędrówek
Aby znacząco ułatwić turystom planowanie wielodniowych wycieczek, organizatorzy przygotowali zamkniętą i szczegółową listę punktów obowiązkowych. Są to zdecydowanie najciekawsze, najbardziej wartościowe i zróżnicowane pod względem krajobrazowym obiekty w całym regionie. Wśród nich wspaniale przeplatają się zarówno zalesione szczyty górskie, urokliwe doliny, jak i merytoryczne ścieżki edukacyjne. Poniżej znajduje się kompletne zestawienie miejsc, które należy obowiązkowo odwiedzić podczas swoich wędrówek:
- Zalesiony i widokowy szczyt Baranie.
- Niezwykły pomnik przyrody nieożywionej, powszechnie znany jako Diabli Kamień.
- Malownicza i pełna nostalgii dolina opuszczonej, łemkowskiej wsi Nieznajowa.
- Pouczająca i doskonale przygotowana ścieżka przyrodnicza "Hałbów".
- Edukacyjna ścieżka przyrodnicza o nazwie "Kiczera".
- Rozbudowana ścieżka przyrodniczo-kulturowa, prowadząca przez dawną osadę "Świerzowa Ruska".
- Wybitne i rzucające się w oczy wzniesienie Wątkowa.
- Niezwykle urokliwy, ukryty w głębokim lesie Wodospad Magurski.
- Wymagający szczyt o nazwie Wysokie.
Do obiektu przynależą:
- Bacówka PTTK w Bartnem
- Baranie (754 m n.p.m.)
- Cmentarz łemkowski w Żydowskim
- Cmentarz wojskowy na wzgórzu Łokieć
- Diabli Kamień
- Dom Ludowy w Olchowcu
- Drewniana cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja w Olchowcu
- Drewniany kościół pw. św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej
- Kamienny most w Olchowcu
- Kościół pw. św.Jana z Dukli i św.Huberta w Hucie Polańskiej
- Magura Wątkowska (846 m n.p.m.)
- Ośrodek Edukacyjno - Muzealny MPN im. Jana Szafrańskiego
- Parking Folusz 1
- Parking Folusz 2
- Parking Mrukowa
- Parking Olchowiec
- Parking przy cmentarzu łemkowskim
- Parking przy Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym im. Jana Szafrańskiego w Krempnej
- Parking Rostajne
- Parking Świerzowa Ruska
- Parking Wapienne
- Parking Wapienne 2
- Parking zatoczka w Żydowskim
- Przełęcz Hałbowska
- Przełęcz Majdan (625 m n.p.m.)
- Rezerwat przyrody Kornuty
- Ścieżka przyrodnicza „Buczynowa”
- Ścieżka przyrodnicza Folusz
- Ścieżka przyrodnicza Hałbów - Kamień
- Ścieżka przyrodnicza Kiczera im prof. Jana Rafińskiego
- Ścieżka przyrodniczo - historyczna Olchowiec
- Ścieżka przyrodniczo – kulturowa Świerzowa Ruska
- Szlak czarny Folusz-Ferdel
- Szlak żółty Folusz-Konieczna
- Szlak żółty Krempna-Bartne
- Szlak żółty Mrukowa-Trzy Kopce
- Szlak żółty Przełęcz Mazgalica-Huta Polańska
- Szlak żółty Tylawa-Baranie
- Wieża widokowa Ferdel
- Wodospad Magurski
- Wysokie (657 m n.p.m.)
- Zabytkowa Chyża Łemkowska
- Zbiorowa mogiła Żydowska na Przełęczy Hałbowskiej
Inne obiekty znajdujące się w:
Beskid Niski
- Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rozdzielu
- Cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Kotani
- Drewniana cerkiew Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Gładyszowie
- Drewniana cerkiew Opieki Matki Bożej w Owczarach
- Drewniana cerkiew Opieki Matki Bożej w Wołowcu
- Drewniana cerkiew Opieki Matki Bożej w Zdyni
- Drewniana cerkiew prawosławna Opieki Matki Bożej w Bielance
- Drewniana cerkiew prawosławna pw. śś. Kosmy i Damiana w Bartnem
- Drewniana cerkiew prawosławna pw. św. Dymitra w Bodakach
- Drewniana cerkiew prawosławna pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Szczawnem
- Drewniana cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja w Olchowcu
- Drewniana cerkiew pw. Opieki Matki Bożej w Hańczowej
- Drewniana cerkiew pw. Opieki Matki Bożej w Komańczy
- Drewniana cerkiew pw. św. Archanioła Michała w Wysowej-Zdroju
- Drewniana cerkiew pw. św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej
- Drewniana Cerkiew pw. św. Dymitra w Nowym Sączu
- Drewniana cerkiew pw. św. Łukasza Apostoła w Kunkowej
- Drewniana cerkiew pw. św. Łukasza Ewangelisty w Leszczynach
- Drewniana cerkiew pw. św. Paraskewy w Pętnej
- Drewniana cerkiew pw. św. Paraskewy w Uściu Gorlickim
- Drewniana cerkiew pw. Wniebowstąpienia Pańskiego w Gładyszowie
- Drewniana cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Banicy
- Drewniana cerkiew śś. Kosmy i Damiana w Bartnem
- Drewniana cerkiew św. Dymitra w Śnietnicy
- Drewniana cerkiew św. Michała Archanioła w Przysłupie
- Drewniana cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy w Rzepedzi
- Drewniana cerkiew św. Paraskewy w Nowicy
- Drewniany kościół pw. Matki Boskiej Królowej Polski w Męcinie Wielkiej
- Drewniany kościół pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Bereście
- Drewniany kościół pw. Matki Bożej Różańcowej w Piorunce
- Drewniany kościół pw. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej w Brunarach
- Drewniany kościół pw. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej w Wysowej-Zdroju
- Drewniany kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Chyrowej
- Drewniany kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Szymbarku
- Drewniany kościół pw. Narodzenia NMP w Królowej Górnej
- Drewniany kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Krzywej
- Drewniany kościół pw. Niepokalanego Serca NMP w Czyrnej
- Drewniany kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Czarnej
- Drewniany kościół pw. śś. Kosmy i Damiana w Skwirtnem
- Drewniany kościół pw. śś. Kosmy i Damiana w Tyliczu
- Drewniany kościół pw. św Michała Archanioła w Świśtkowej Wielkiej
- Drewniany kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Boguszy
- Drewniany kościół pw. św. Dymitra w Bodakach
- Drewniany kościół pw. św. Maksymiliana Kolbe w Krempnej
- Drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła w Polanach
- Drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła w Ropicy Górnej
- Drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła w Ropie
- Drewniany kościół pw. św. Michała Archanioła w Świątkowej Małej
- Drewniany kościół pw. św. Onufrego w Wisłoku Wielkim
- Drewniany kościół pw. św. Paraskewy i Matki Bożej Królowej w Kwiatoniu
- Drewniany kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika w Binczarowej
- Drewniany kościół pw. św. Wojciecha Biskupa w Kąclowej
- Drewniany kościół pw. św. Wojciecha w Szymbarku
- Drewniany kościół pw. Wszystkich Świętych w Ptaszkowe
- Jaworze (882 m n.p.m.)
- Jezioro Klimkowskie
- Kasztel w Szymbarku
- Lackowa (997 m n.p.m.)
- Magurski Park Narodowy
- Maślana Góra (753 m n.p.m.)
- Ośrodek Wczasowo-Leczniczy w Wapiennem
- Platforma widokowa w Komańczy
- Sądecki Park Etnograficzny
- Skansen Wsi Pogórzańskiej im. prof. Romana Reinfussa w Szymbarku
- Stara plebania w Grybowie
- Uzdrowisko Wapienne
- Uzdrowisko Wysowa-Zdrój
- Wątkowa (846 m n.p.m.)
- Wieża widokowa Ferdel
- Wieża widokowa na Cergowej
- Wieża widokowa na Grzywackiej Górze
- Wieża widokowa na Jaworzu
- Wieża widokowa na Łysuli w Dominikowicach
- Wodospad „Przy Młynie” w Iwli
- Zagroda Maziarska w Łosiu
- Zdrój Aleksandra w Wysowej-Zdroju
- Zdrój Józef I w Wysowej-Zdroju
- Zespół zabudowy wiejskiej (łemkowskiej) w Bartnem


