Willa "Stara Kancelaria" w Szczawnicy

Willa "Stara Kancelaria" w Szczawnicy to jeden z tych obiektów, które mimo upływu lat wciąż stanowią o niepowtarzalnym klimacie pienińskiego kurortu. Usytuowana w samym sercu uzdrowiska, przy prestiżowym placu Dietla pod numerem 3, jest niemym świadkiem historii rozwoju lecznictwa i życia społecznego miasta. Choć może nie jest tak okazała jak sąsiednie, monumentalne budowle, jej rola w funkcjonowaniu dawnego zakładu zdrojowego była nie do przecenienia, a mury budynku kryją historie wybitnych lekarzy i zarządców, którzy kształtowali to miejsce.

Geneza powstania i postać architekta

Historia tego zabytkowego budynku sięga drugiej połowy XIX wieku, a dokładnie lat 1864–1865. Był to okres niezwykle dynamicznego rozwoju miejscowości Szczawnica, kiedy to kształtował się jej unikalny, uzdrowiskowy charakter. Willa została wzniesiona według projektu samego Józefa Szalaya – wizjonera, twórcy potęgi kurortu i promotora specyficznego stylu architektonicznego, który do dziś zachwyca turystów. Budowa Starej Kancelarii była ściśle związana z szerszym planem urbanistycznym, jakim było zagospodarowanie placu Dietla. Powstanie tego obiektu dopełniło kompozycję centralnego punktu uzdrowiska, wpisując się harmonijnie w otoczenie Parku Górnego.

Pierwotne funkcje i pochodzenie nazwy

Nazwa willi nie jest przypadkowa i bezpośrednio nawiązuje do jej pierwotnego przeznaczenia. W początkowym okresie istnienia budynek pełnił podwójną funkcję: mieszkalną oraz administracyjną. To właśnie tutaj zamieszkał zarządca Górnego Zakładu, czyli osoby odpowiedzialnej za funkcjonowanie całej części uzdrowiska skupionej wokół placu i w Parku Górnym. Oprócz apartamentów prywatnych, w budynku mieściło się biuro zarządcy, czyli tytułowa kancelaria. Wraz z rozwojem kurortu i rosnącą liczbą kuracjuszy, potrzeby administracyjne również rosły. W odpowiedzi na to, w 1880 roku kancelaria została rozbudowana o jedno dodatkowe pomieszczenie, co pozwoliło na sprawniejszą obsługę spraw uzdrowiskowych.

Lecznictwo i gospodarka w okresie międzywojennym

Lata 30. XX wieku przyniosły nowe funkcje dla Starej Kancelarii. Budynek stał się miejscem praktyki lekarskiej znanego i cenionego specjalisty, doktora Wilhelma Kropaczka. To tutaj przyjmował on pacjentów, diagnozował schorzenia i przepisywał kuracje wodami mineralnymi, kontynuując medyczne tradycje tego miejsca. Równocześnie obiekt pełnił ważne funkcje gospodarcze dla uzdrowiska. W jego przyziemiu zorganizowano magazyn, w którym składowano butelki z cenną wodą zdrojową. To stąd prawdopodobnie dystrybuowano lecznicze szczawy, które sławiły Szczawnicę w całej Polsce.

Losy powojenne i znani lokatorzy

Po zakończeniu II wojny światowej i zmianach ustrojowych, od 1948 roku dom zmienił swój charakter, funkcjonując głównie jako budynek z mieszkaniami pracowniczymi dla personelu uzdrowiska. Mimo to, wciąż przyciągał wybitne osobistości związane z medycyną. W latach 1956–1985 w willi mieszkał Eugeniusz Beda, znany lekarz, który przez dekady służył swoją wiedzą mieszkańcom i kuracjuszom, wpisując się na stałe w historię lokalnej służby zdrowia.

Kultura i sztuka w murach willi

Ciekawym epizodem w dziejach Starej Kancelarii był okres transformacji ustrojowej. W latach 1985–1990 przyziemie budynku zyskało artystyczny charakter. Mieściła się tam wówczas galeria Biura Wystaw Artystycznych (BWA). Przez pięć lat wnętrza te wypełniały się sztuką, stając się miejscem wernisaży i spotkań z kulturą, co stanowiło interesujące urozmaicenie dla typowo uzdrowiskowej oferty okolicy.

Współczesne oblicze zabytku

Obecnie Willa Stara Kancelaria nadal tętni życiem, łącząc funkcje usługowe z mieszkalnymi. W przyziemiu, gdzie niegdyś magazynowano wody, a później obcowano ze sztuką, przez pewien czas funkcjonowała kawiarenka internetowa. Dziś swoją siedzibę ma tam Agencja Fotograficzna "Zefir", która oprócz usług fotograficznych oferuje mieszkańcom i turystom także drobne usługi rzemieślnicze, takie jak dorabianie kluczy. Piętro budynku zachowało swoją funkcję mieszkalną, służąc jako lokum dla pracowników, co jest swoistą klamrą spinającą współczesność z czasami zarządców Górnego Zakładu.