Pijalnia Wód Mineralnych w Szczawnicy

Pijalnia Wód Mineralnych w Szczawnicy to jeden z najważniejszych punktów na mapie tego pienińskiego kurortu, łączący w sobie bogatą tradycję leczniczą z unikalną architekturą. Usytuowana w północnej pierzei Placu Dietla, stanowi serce uzdrowiska, przyciągając kuracjuszy pragnących skorzystać z dobrodziejstw lokalnych wód, zwanych przez górali szczawami. Budynek, znany jako "Dom nad Zdrojami", nie tylko pełni funkcję terapeutyczną, ale jest również świadectwem historii i rewitalizacji, jakiej doświadczyła Szczawnica na przestrzeni ostatnich dekad.

Architektura Domu nad Zdrojami

Obiekt zachwyca swoją formą, nawiązującą do szwajcarskiego stylu uzdrowiskowego, charakterystycznego dla zabudowy miasta. Budynek został założony na rzucie prostokąta, jest dwutraktowy i piętrowy. Jego bryłę przykrywa dach dwuspadowy z okapami, kryty dachówką. Elewacja frontowa, posiadająca siedem osi, wyróżnia się trójkątnym ryzalitem środkowym, w którym umieszczono główne wejście. Warto zwrócić uwagę na detale: parter zdobią okna zamknięte półkoliście, natomiast na piętrze, które posiada konstrukcję szkieletową wypełnioną cegłą, w skrajnych osiach znajdują się malowidła przedstawiające św. Barbarę i św. Kingę. Całość wieńczy nadwieszona na kroksztynach facjata z dekoracją snycerską oraz zegarem w osi środkowej. Wnętrze pijalni to przestronna sala na parterze, sięgająca wysokości dwóch kondygnacji, z której drewniane schody prowadzą na galerię i do sali wystawowej.

Historia i rewitalizacja obiektu

Pierwotny "Dom nad Zdrojami" został wybudowany w 1863 roku przez twórcę uzdrowiska, Józefa Stefana Szalaya. Przez niemal półtora wieku służył gościom i mieszkańcom, aż do tragicznego pożaru w 2002 roku, który doszczętnie zniszczył historyczną strukturę. Przez kilka lat pijalnia funkcjonowała w lokalizacji zastępczej. Odbudowy obiektu w jego historycznym miejscu podjęła się rodzina Mańkowskich.

W 2008 roku, w ramach działań Spółki Thermaleo, nastąpiło uroczyste otwarcie zrekonstruowanej Pijalni Wód Mineralnych. Budynek został odbudowany z wielką dbałością o detale, zachowując swój pierwotny styl architektoniczny i niepowtarzalny klimat, jednocześnie zostając wyposażonym w nowoczesne instalacje i udogodnienia dla odwiedzających.

Właściwości wód leczniczych

Wody szczawnickie to wody odnawialne, nasycone naturalnym dwutlenkiem węgla. Gaz ten działa bezpośrednio na błonę śluzową żołądka, stymulując go do pracy. Co ciekawe, temperatura spożywanej wody ma kluczowe znaczenie dla terapii. Zimna szczawa jest stosowana w leczeniu niedokwaśności, natomiast po podgrzaniu (gdy dwutlenek węgla się utlenia i woda zyskuje odczyn zasadowy) pomaga w walce z nadkwaśnością. Dawniej górale wykorzystywali te wody nie tylko do celów leczniczych, ale także kulinarnych – na wodach "Stefan" i "Józefina" wypiekano chleb i ciasta, gdyż zastępowały one drożdże.

Rodzaje wód dostępnych w pijalni

W odnowionym budynku przy Placu Dietla udostępniono sześć źródeł, z których każde charakteryzuje się innym składem i działaniem:

• Helena – woda o delikatnym smaku, idealna dla osób wrażliwych. Dzięki zawartości żelaza poprawia kondycję krwi i pomaga obniżać poziom cholesterolu (suma składników: 1836,81 mg/L).
• Jan – bogata w jod woda stosowana w profilaktyce chorób układu moczowego, w tym kamicy nerkowej (suma składników: 4642,78 mg/L).
• Stefan – zalecana przy schorzeniach górnych dróg oddechowych. Wysoka zawartość wapnia sprawia, że wzmacnia kości, zapobiega osteoporozie i podnosi poziom "dobrego" cholesterolu HDL (suma składników: 4803,39 mg/L).
• Józefina – woda zawierająca jod, pomocna w profilaktyce i leczeniu astmy (suma składników: 5924,11 mg/L).
• Józef – stosowana przy dolegliwościach układu pokarmowego, takich jak niestrawność czy zaburzenia przemiany materii (suma składników: 11019,45 mg/L).
• Magdalena – również dostępna w pijalni.

Warto dodać, że na terenie uzdrowiska znajdują się także inne, ogólnodostępne ujęcia wód, takie jak Wanda, Szymon czy Pitoniakówka. Wszystkie wody po II wojnie światowej zostały uznane za kopaliny, a ich czystość jest monitorowana przez Państwowy Zakład Higieny.