Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie

Nr w rejestrze zabytków:
A-54 z 20.08.2003
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 9
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 3
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 5
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 8
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 1
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 18
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 12
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 2
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 4
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 6
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 7
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 10
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 11
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 13
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 14
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 15
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 16
Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie - kosciol pw sw wawrzynca w warszawie 17
Data powstania obiektu: k. XVII w.

Kościół pw. św. Wawrzyńca w Warszawie (właściwie kościół św. Wawrzyńca diakona i męczennika) to zabytkowa świątynia rzymskokatolicka położona w dzielnicy Wola przy ulicy Wolskiej 140a (województwo mazowieckie). Świątynia znajduje się w obrębie historycznej Reduty nr 56 (Wolskiej) i należy do najstarszych zachowanych budowli na terenie Woli, stanowiąc wraz z szańcem jedyną materialną pamiątkę po dawnej wsi Wielka Wola.

Początki świątyni w Wielkiej Woli i budowa murowanego kościoła

Najstarsze dzieje kościoła na Woli wiążą się z tradycją o fundacji drewnianej świątyni już w 1288 roku (na mocy aktu nadawczego księcia Janusza Mazowieckiego) lub na przełomie XIV i XV wieku za panowania księcia Janusza I Starszego. Pierwsza pewna wzmianka pisemna pochodzi z dokumentu antypapieża Jana XXIII z 1412 roku. Do XVII wieku świątynia pełniła funkcję kościoła filialnego parafii św. Jana, a duszpasterstwo sprawowali w niej dziekani kapituły warszawskiej. Ranga miejsca wzrosła po wyznaczeniu Woli na pole elekcyjne królów Polski począwszy od wyboru Stefana Batorego, a 11 lipca 1611 roku biskup Andrzej Opaliński erygował tu samodzielną parafię pw. świętych męczenników Wawrzyńca i Stanisława.

Podczas potopu szwedzkiego w 1655 roku drewniany kościół został doszczętnie spalony, po czym odbudowano go jako skromną budowlę drewnianą w latach 1660–1666. W 1695 roku z inicjatywy dziekana warszawskiego biskupa Mikołaja Popławskiego oraz z fundacji królowej Marii Kazimiery Sobieskiej rozpoczęto wznoszenie murowanej świątyni. Prace wstrzymane po śmierci króla Jana III Sobieskiego oraz w wyniku zniszczeń wojny północnej ukończono w połowie XVIII wieku (w latach 1746–1755) dzięki staraniom i funduszom Marii Anny Brühl, żony ministra Augusta III. Budową kierował dyrektor królewskiego urzędu budowlanego Joachim Daniel Jauch, a po jego śmierci Johann Friedrich Knöbel, tworząc jednonawowy, późnobarokowy kościół na planie prostokąta z wielobocznie zamkniętym prezbiterium.

Powstania narodowe i okres cerkwi prawosławnej (1794–1916)

Położenie świątyni na zachodnich rogatkach Warszawy sprawiło, że wielokrotnie stawała się ona punktem oporu militarnego i dzieliła dramatyczne losy stolicy:

  • Insurekcja kościuszkowska i powstanie listopadowe: W 1794 roku kościół zamieniony na bastion obronny został częściowo zniszczony podczas pruskiego oblężenia (wyremontowano go w 1807 roku i konsekrowano w 1811 roku). Podczas szturmu wojsk rosyjskich 6 września 1831 roku świątynia znalazła się w centrum walk o Redutę Wolską, ulegając ponownemu zniszczeniu, a w jej murach lub bezpośrednim sąsiedztwie poległ dowódca obrony generał Józef Longin Sowiński.
  • Cerkiew-mauzoleum Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej (1834–1916): Dekretem carskim z 1834 roku świątynię zamieniono na prawosławną cerkiew (patronki dnia zdobycia miasta), a teren reduty przeznaczono na cmentarz prawosławny. Całe wyposażenie katolickie usunięto, natomiast słynny obraz Matki Bożej Pocieszenia, nazywany Matką Boską Elekcyjną (przenoszony w czasie wolnych elekcji do kaplicy prymasowskiej w szopie senatorskiej), trafił najpierw do prywatnej kaplicy rodziny Biernackich, a w 1860 roku do kościoła św. Stanisława biskupa i męczennika.
  • Przebudowa z 1841 roku i rosyjskie militaria: W 1841 roku wnętrze przebudowano według projektu Adama Idźkowskiego, a w zewnętrzne ściany wmurowano 12 rosyjskich luf armatnich z kulami (widocznych do dziś). W 1845 roku umieszczono tu także 6 spiżowych tablic gloryfikujących zdobywców Warszawy, które po odzyskaniu niepodległości zabezpieczono w zbiorach parafii i wypożyczono do muzeum historycznego.

Odzyskanie świątyni, II wojna światowa i powojenna odbudowa

W 1916 roku niemiecki gubernator Hans von Beseler zwrócił obiekt Kościołowi rzymskokatolickiemu. Oficjalne przejęcie nastąpiło w 1919 roku, a 1 listopada 1923 roku kardynał Aleksander Kakowski erygował na nowo parafię św. Wawrzyńca. Przeprowadzono wówczas gruntowną renowację wnętrza, wydłużono nawę oraz zwieńczono dach sygnaturką według projektu architekta Oskara Sosnowskiego.

We wrześniu 1939 roku kościół został uszkodzony podczas obrony stolicy, a 9 września 1939 roku na jego wieży działało stanowisko ckm 8. kompanii 40. pułku piechoty „Dzieci Lwowskich”. Najtragiczniejsze wydarzenia rozegrały się 5 sierpnia 1944 roku w czasie rzezi Woli: Niemcy podpalili świątynię, na stopniach ołtarza zamordowali proboszcza ks. Mieczysława Krygiera, a w przykościelnym ogrodzie rozstrzelali kilkuset mieszkańców Woli (mężczyzn, kobiet i dzieci). Po wojnie kościół odbudowano w historycznej, jednonawowej formie. Po okresie przeniesienia siedziby parafii do kościoła Dobrego Pasterza przy ulicy Redutowej, w 2005 roku świątynia wznowiła działalność jako kościół odrębnej parafii św. Wawrzyńca na Reducie Wolskiej (wpisany do rejestru zabytków w 2003 roku).

Wyposażenie wnętrza i zabytkowe obrazy

Z powodu wielokrotnych pożarów, grabieży i zniszczeń wojennych z dawnego wystroju świątyni zachowało się niewiele oryginalnych elementów. Do najcenniejszych zabytków we wnętrzu kościoła należą:

  • Obraz „Męczeństwo św. Wawrzyńca”: Wielkoformatowe dzieło barokowego malarza Michaela Willmanna, przekazane do świątyni w ramach powojennych reparacji niemieckich.
  • Kopia wizerunku Matki Bożej Częstochowskiej: Obraz wykonany przez profesora Leonarda Torwirta, wybitnego konserwatora zabytków i malarza.
  • Obrazy w ołtarzach bocznych: Zabytkowy wizerunek św. Wawrzyńca z XVII wieku oraz obraz Serca Jezusowego pochodzący z początków XX wieku.

Tablice pamiątkowe i miejsca pamięci na terenie kościoła

Ściany świątyni oraz otaczający ją dziedziniec tworzą rozbudowany zespół miejsc pamięci narodowej upamiętniający bohaterów walk z 1831, 1939 i 1944 roku:

  1. Upamiętnienia na ścianach kościoła: Na bocznej elewacji od strony ulicy Wolskiej znajduje się tablica pamiątkowa Józefa Sowińskiego (z płaskorzeźbą generała, wmurowana w listopadzie 1928 roku przez Legię Inwalidów Wojsk Polskich w 97. rocznicę jego śmierci) oraz tablica ku czci żołnierzy 40. pułku piechoty „Dzieci Lwowskich” z września 1939 roku. Na murach świątyni umieszczono także tablice poświęcone żołnierzom oddziałów „Hala” batalionu im. gen. Józefa Sowińskiego Armii Krajowej oraz zamordowanemu 5 sierpnia 1944 roku proboszczowi ks. Mieczysławowi Krygierowi i ofiarom rzezi Woli.
  2. Tablica pamiątkowa Karola Tchorka w murze przy bramie: Piaskowcowa tablica z lat 50. XX wieku upamiętniająca powstańców i ludność cywilną rozstrzelanych w masowych egzekucjach na początku sierpnia 1944 roku.
  3. Dziedziniec i mogiły przykościelne: Na terenie wokół kościoła znajdują się tablica wskazująca miejsce masowych egzekucji w ogrodzie przykościelnym, pomnik z tablicą z 1949 roku upamiętniający piątą rocznicę rzezi Woli, zbiorowa mogiła nieznanych mieszkańców Woli i powstańców z sierpnia 1944 roku oraz mogiły i krzyże poświęcone poległym w powstaniach narodowych.

Msze święte, zwiedzanie i okoliczne zabytki Woli

Kościół św. Wawrzyńca przy ulicy Wolskiej 140a (dekanat wolski) jest dostępny dla wiernych i zwiedzających przed oraz po nabożeństwach. Aktualny porządek mszy świętych przedstawia się następująco:

  • W niedziele: 9.00, 11.00, 12.15 (z udziałem dzieci), 13.30 (poza lipcem i sierpniem) oraz 17.30.
  • W dni powszednie: 7.00 (z wyjątkiem środy) oraz 17.30.
  • W dni powszednie adwentu: 7.00 oraz 17.30.

Zwiedzając świątynię na Reducie Wolskiej, warto odwiedzić również pobliskie obiekty związane z obroną stolicy w 1831 i 1939 roku: Pomnik gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie w parku Sowińskiego u zbiegu ulic Elekcyjnej i Wolskiej, Reduta nr 54 (Ordona) w Warszawie, Pomnik Reduty Ordona na Woli, Pomnik Barykada Września oraz Muzeum Woli.

Źródło: wawrzyniec.waw.pl, archwwa.pl, wikipedia.org, zabytek.pl

Zaktualizowano dzisiaj

Obiekty znajdujące się w:
Reduta nr 56 (Wolska) w Warszawie

Dane teleadresowe

Wolska 140A
00-001 Warszawa
place
52.226900, 20.944200Skopiowano do schowka
N52º13'36.84", E20º56'39.12"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).
Wstęp bezpłatny
Kościół rzymskokatolicki
Niziny Środkowopolskie
Niż Środkowoeuropejski
Pozaalpejska Europa Środkowa
Nizina Środkowomazowiecka

Inne w kategorii: Sakralne To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less