Pomnik Bitwy pod Białołęką

Pomnik Bitwy pod Białołęką - pomnik bitwy pod bialoleka 5
Pomnik Bitwy pod Białołęką - pomnik bitwy pod bialoleka 4
Pomnik Bitwy pod Białołęką - pomnik bitwy pod bialoleka 1
Pomnik Bitwy pod Białołęką - mapa bitwy pod bialoleka w 1831 roku
Pomnik Bitwy pod Białołęką - pomnik bitwy pod bialoleka 2
Pomnik Bitwy pod Białołęką - pomnik bitwy pod bialoleka 6
Pomnik Bitwy pod Białołęką - pomnik bitwy pod bialoleka 7

Pomnik Bitwy pod Białołęką to miejsce pamięci narodowej zlokalizowane w północno-wschodniej części Warszawy (województwo mazowieckie), na terenie dzielnicy Białołęka u zbiegu ul. Białołęckiej i ul. Przydrożnej, nieopodal ul. Juranda ze Spychowa. Monument składa się z pamiątkowego krzyża oraz głazu narzutowego z inskrypcją i upamiętnia zwycięskie starcie wojsk polskich z armią rosyjską stoczone w dniach 24–25 lutego 1831 roku podczas powstania listopadowego.

Lokalizacja i wygląd Pomnika Bitwy pod Białołęką

Upamiętnienie stoi przy ul. Białołęckiej, przy dawnym trakcie, którym w lutym 1831 roku wycofywały się rozbite oddziały rosyjskie. W lokalnej tradycji krzyż ten nazywany jest „oknem do nieba dla tych, których dosięgła kula lub bagnet” w dwudniowym boju o Białołękę, oddając hołd poległym żołnierzom obu walczących stron.

Na kompozycję pomnika składają się dwa historyczne elementy:

  • Krzyż pamiątkowy z 1892 roku: Sygnowany datą 1892 krzyż został ufundowany przez parafian kościoła św. Michała Archanioła z pobliskiego Grodziska i stanowi najprawdopodobniej drugi z kolei krzyż wzniesiony w tym miejscu przez mieszkańców.
  • Głaz narzutowy z 1916 roku: Ustawiony 29 października 1916 roku, w 85. rocznicę walk, staraniem lokalnej społeczności kamień zawiera wyryty napis o treści: „Tu na polach Białołęki dnia 24 lutego 1831 roku Wojsko Polskie w walce o niepodległość pobiło Moskali. Boże daj nam ducha ojców. Dnia 29 października 1916 roku”.

Tło historyczne – manewr oskrzydlający przed bitwą grochowską

Zdecydowany opór wojsk polskich w I bitwie pod Wawrem (19 lutego 1831 roku) oraz podczas pierwszego starcia w Olszynce Grochowskiej (20 lutego 1831 roku) zaskoczył rosyjskiego głównodowodzącego, feldmarszałka Iwana Dybicza Zabałkańskiego. Aby przełamać polską obronę na przedpolach stolicy, Dybicz postanowił uderzyć od tyłu na armię polską rozlokowaną w okolicach Grochowa.

Do wykonania manewru wyznaczono wydzieloną grupę wojsk pod dowództwem generała księcia Iwana Szachowskiego, liczącą około 11 tysięcy żołnierzy (11 batalionów piechoty, 6 szwadronów jazdy) oraz od 48 do 56 dział. Korpus Szachowskiego miał uderzyć na wieś Białołękę, a następnie ruszyć na Bródno i wyjść na tyły polskich pozycji. 23 lutego rozpoznanie sił i zamiarów nieprzyjaciela prowadził pułkownik Antoni Jankowski (2700 jazdy i 1200 piechoty), jednak po porażce pod Nieporętem musiał się wycofać.

Przebieg bitwy pod Białołęką 24–25 lutego 1831 roku

Dwudniowe starcie rozegrało się po obu stronach dzisiejszej ul. Białołęckiej i na polach otaczających dawną wieś Białołękę, przekształcając się w jeden z najkrwawszych bojów kampanii zimowej 1831 roku.

Pierwszy dzień walk – 24 lutego 1831 roku

Rankiem 24 lutego w kierunku Białołęki skierowano II brygadę 1. dywizji piechoty dowodzoną przez generała Kazimierza Małachowskiego (4200 piechoty i 6 dział), z zadaniem rozpoznania sił rosyjskich i ubezpieczenia odwrotu grupy pułkownika Jankowskiego. Około godziny 14:00 korpus generała Szachowskiego zaatakował Białołękę obsadzoną przez połączone siły Małachowskiego i Jankowskiego.

Mimo zaciętej obrony przeważające liczebnie kolumny rosyjskie pod wieczór wyparły Polaków ze wsi w stronę Bródna. Przed zmierzchem na plac boju przybyła z odsieczą brygada generała Antoniego Giełguda wraz z resztą 1. dywizji piechoty, a naczelne dowództwo nad ugrupowaniem oddano generałowi Janowi Krukowieckiemu. Choć nasilenie ognia wieczorem spadło, utarczki pojedynczych grup żołnierzy trwały przez całą noc, a straty po pierwszym dniu wyniosły około 650 zabitych i rannych po stronie rosyjskiej oraz 450 po stronie polskiej.

Drugi dzień walk i starcie na bagnety – 25 lutego 1831 roku

Rankiem 25 lutego dowódcy obu stron przyjęli taktykę wyczekującą – zarówno generał Krukowiecki, jak i książę Szachowski otrzymali rozkazy nakazujące ostrożność i niepodejmowanie działań zaczepnych w przekonaniu o przewadze liczebnej przeciwnika. W rzeczywistości zgrupowanie polskie liczyło około 13 tysięcy żołnierzy i 22 działa, natomiast korpus rosyjski dysponował 11 tysiącami żołnierzy oraz silną artylerią.

Nad ranem Szachowski ocenił polskie siły jako silniejsze i zarządził odwrót w kierunku Marek. Około godziny 8:00 kilka dział polskich ostrzelało sztab Szachowskiego, aby uniemożliwić mu obserwację pozycji, oraz otworzyło ogień do wycofujących się oddziałów nieprzyjaciela. Rwące się do walki pułki polskiej pierwszej linii uznały te wystrzały za sygnał do bitwy i ruszyły do natarcia, zaskakując rozdzielone siły rosyjskie we wsi Białołęka.

Mapa Bitwy pod Białołęką w 1831 roku

Rys. Mapa Bitwy pod Białołęką w 1831 roku.

W zabudowaniach wsi doszło do bezpardonowej walki wręcz, którą historyk wojskowości Wacław Tokarz w dziele „Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831” uznał za najbardziej zacięte starcie na bagnety w całym powstaniu listopadowym. Trzy bataliony 6. pułku piechoty liniowej rozbiły i wyrzuciły ze wsi dwa rosyjskie pułki morskie, a następnie odparły kontratak siedmiu świeżych batalionów nieprzyjaciela. Jak relacjonował generał Ignacy Prądzyński oraz urzędowy historyk rosyjski Smitt, walczono w domach, stajniach, podwórzach i rowach – strzelano do siebie z odległości dwudziestu kroków, nie ustępując z miejsca, po czym chwytano za kolby i bagnety. Rosjanie zostali odrzuceni w kierunku Nieporętu, a pobite oddziały Szachowskiego wycofywały się przez Grodzisk, Marki i Ząbki, docierając około godziny 17:00 pod Elsnerów.

„Walczono tu po domach, podwórzach, zabudowaniach, rowach; każdy krok był uporczywie broniony, częstokroć bojownicy o dwadzieścia kroków od siebie strzelali i żaden jeszcze ustąpić nie chciał; bito się bagnetami i kolbami.” - Ignacy Prądzyński.

Znaczenie strategiczne zwycięstwa i bilans strat

Zwycięstwo pod Białołęką wywarło bezpośredni wpływ na przebieg całej kampanii wiosennej 1831 roku i uratowało stolicę przed okrążeniem:

  • Paraliż rosyjskiego planu operacyjnego: Odgłosy kanonady artyleryjskiej spod Białołęki sprawiły, że feldmarszałek Dybicz błędnie uznał je za początek polskiego przegrupowania i 25 lutego przedwcześnie rozpoczął frontalny atak na Olszynkę Grochowską zamiast zaplanowanego na 26 lutego uderzenia okrążającego.
  • Brak rosyjskich odwodów: Z powodu przedwczesnego szturmu odwody rosyjskie z rejonu Miłosny zza Wawra nie zdążyły wesprzeć głównych sił, a w ciemnościach o godzinie 18:00 Dybicz zarządził przerwę w nierozstrzygniętej bitwie grochowskiej (w której poległo i odniosło rany około 7000 Polaków oraz 12 000 Rosjan), po czym zdecydował o odwrocie spod stolicy.
  • Bilans ofiar bitwy pod Białołęką: W dwudniowych zmaganiach o Białołękę poległo i odniosło rany 770 żołnierzy polskich oraz 1080 rosyjskich (według części opracowań straty obu stron sięgały po około 900 zabitych).

Opieka nad pomnikiem i obchody rocznicowe

Pomnik Bitwy pod Białołęką pozostaje ważnym ośrodkiem lokalnej pamięci historycznej. Opiekę nad głazem i krzyżem przy ul. Białołęckiej sprawują uczniowie Szkoły Podstawowej nr 231 przy ul. Juranda ze Spychowa. Tradycyjnie w lutym, w rocznicę zwycięskiej bitwy z 1831 roku, delegacja Stowarzyszenia Razem dla Białołęki, przedstawiciele samorządu oraz mieszkańcy dzielnicy składają pod pomnikiem wieńce i zapalają znicze.

Szlakiem powstania listopadowego w Warszawie – informacje praktyczne

Pomnik Bitwy pod Białołęką znajduje się w przestrzeni publicznej u zbiegu ul. Białołęckiej i ul. Przydrożnej i jest dostępny do zwiedzania bezpłatnie przez całą dobę. Osoby poznające historię wojny polsko-rosyjskiej 1831 roku na terenie stolicy mogą połączyć wizytę na Białołęce z odwiedzeniem innych warszawskich miejsc pamięci powstania listopadowego:

Źródło: wikipedia.org, bialoleka.um.warszawa.pl

Zaktualizowano wczoraj

Dane teleadresowe

Białołęcka
03-253 Warszawa
place
52.321138, 21.032374Skopiowano do schowka
N52º19'16.097", E21º1'56.546"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Wstęp bezpłatny
Dostęp 24h/7
Obiekt publiczny, dostępny dla wszystkich 24 godziny na dobę 7 dni w tygodniu (np. pomnik w parku, przydrożny krzyż itp.).

Inne w kategorii: Upamiętnienia To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Powiązane artykuły W tych artykułach wspomnieliśmy o aktualnie oglądanej przez Ciebie atrakcji

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less