Domek loretański w Loreto

Domek loretański w Loreto (zwany również kaplicą loretańską) to unikalna i niezwykle ważna dla chrześcijaństwa niewielka budowla sakralna. Stanowi ona wzór, według którego przez wieki wznoszono liczne kaplice we wnętrzach potężnych kościołów lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Ten "święty dom" (Santa Casa), zachowany w sercu wspaniałej bazyliki w niewielkim miasteczku we Włoszech, od XIV wieku przyciąga miliony wiernych. To właśnie w jego murach, zgodnie z głęboką tradycją katolicką, urodziła się, wychowała i została powitana przez archanioła Gabriela Najświętsza Maryja Panna, a w chwili Zwiastowania "Słowo stało się ciałem". Do tego miejsca pielgrzymowali nie tylko prości ludzie, ale także wielkie postaci historii: Galileusz, Mozart, Kartezjusz, Cervantes, a także liczni święci.

Historia Santa Casa w Loreto – od Nazaretu po Włochy

Sanktuarium w Loreto zostało wzniesione w 1294 roku z kamieni pochodzących prosto z Nazaretu. Zgodnie z tradycją, dom Matki Bożej był pierwotnie pomieszczeniem domurowanym do groty, z którą stanowił jedną integralną całość (obecnie mieści się tam bazylika Zwiastowania). Współczesne wykopaliska archeologiczne i badania strukturalne przeprowadzone w latach 1962–1965 potwierdziły, że gabaryty Domu Loretańskiego idealnie pasują do wymiarów, jakie musiałby mieć budynek przylegający do rzeczonej groty w Nazarecie. Co więcej, na ocalałych w Loreto murach odnaleziono sgraffita wykonane w tym samym stylu i odpowiadające tej samej epoce, co znaleziska w Ziemi Świętej.

Rys. Drzeworyt z 1898 roku przedstawiający domek loteratński w Sanktuarium Santa Casa w Loreto.

Kolejne badania wykazały niezwykłe podobieństwa w obróbce kamienia. Dolna część ścian Świętego Domku została wykończona techniką typową dla Nabatejczyków, szeroko rozpowszechnioną w starożytnej Palestynie. Odkryto tam również unikalne inskrypcje w synkopowanych znakach greckich, przemieszanych z literami hebrajskimi, układające się w napis: "O Jezu Chryste, Synu Boży". Identyczny styl pisma odnaleziono we wspomnianej jaskini w Nazarecie. Archeolodzy potwierdzają również przekazy, według których już w III wieku pierwsi chrześcijanie przekształcili dom Marii w miejsce kultu, wznosząc wokół niego kościół w stylu przypominającym synagogę.

Aniołowie czy dynastia Angeli? Prawda o przeniesieniu

Najbardziej znana legenda głosi, że w 1291 roku, gdy krzyżowcy zostali ostatecznie wyparci z Palestyny przez najeźdźców muzułmańskich, "święte kamienie" zostały cudownie przeniesione do Loreto (a dokładnie 10 grudnia 1294 roku) na skrzydłach aniołów. I choć opowieść ta jest piękna, współczesne odkrycia historyczne rzucają na nią zupełnie nowe, nieco bardziej racjonalne, lecz równie fascynujące światło.

W 1900 roku doktor Joseph Lapponi, pełniący funkcję osobistego lekarza papieża, odkrył w tajnych archiwach watykańskich dokumenty świadczące o tym, że to arystokratyczna, bizantyjska rodzina rządząca Epirem – rodzina Angeli (co w języku greckim i łacińskim oznacza "aniołowie") – zorganizowała rozbiórkę i bezpieczny transport relikwii. Kolejna korespondencja dyplomatyczna (opublikowana dopiero w 1985 roku) precyzuje, że "święte kamienie zabrane z Domu Naszej Pani, Dziewicy, Matki Bożej" stanowiły niezwykły element posagu Itamar Angeli (córki Nicefora Anioła) z okazji jej ślubu z Filipem II Andegaweńskim, synem króla Neapolu. Ostatecznym potwierdzeniem tej tezy stało się odnalezienie w fundamentach domu w Loreto monety wybitej przez członka rodu Angeli (we Włoszech umieszczanie monet w fundamentach było powszechnym sposobem na wskazanie fundatora budowli).

Architektura i wnętrze świętego domku

Wnętrze tej niezwykłej budowli jest ascetyczne, a oświetla je zaledwie jedno okno – to samo, przez które według legendy przybył z posłannictwem archanioł Gabriel. Przepierzenie w formie kraty dzieli przestrzeń na dwie symboliczne części: "pokoik" oraz "kuchenkę". W pokoiku króluje figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, natomiast w kuchence zachowały się wymurowane elementy, takie jak kominek i prosta szafka na naczynia, a surowe ściany zdobią wyblakłe freski.

W XV wieku, na wyraźne polecenie papieża Juliusza II, skromny domek zyskał wspaniałą oprawę. Rozpoczęto budowę ogromnej bazyliki na planie krzyża łacińskiego i obudowano sam Santa Casa bogatą, marmurową rzeźbą. Płaskorzeźby pokrywające obudowę przedstawiają kluczowe sceny z życia Maryi: narodzenie, zaślubiny z Józefem, Zwiastowanie, nawiedzenie św. Elżbiety, narodzenie Jezusa, pokłon pasterzy i Trzech Króli, zaśnięcie oraz legendarną scenę przeniesienia domku przez "aniołów". Budowla została wkomponowana dokładnie w centrum bazyliki, nad nią wznosi się potężna kopuła, a wokół rozmieszczono 12 bocznych kaplic.

Domki loretańskie w Polsce i innych krajach

Kult Matki Bożej Loretańskiej i idea wznoszenia kopii Świętego Domku rozprzestrzeniły się błyskawicznie po Europie, stając się niezwykle popularne w krajach katolickich na przełomie XVII i XVIII wieku. W Polsce jednym z największych propagatorów tej idei był Jakub Sobieski, ojciec króla Jana III Sobieskiego. Z czasem w naszym kraju powstał nawet Ogólnopolski Szlak Kaplic Loretańskich, który obejmuje liczne miejscowości rozsiane po różnych regionach. Do najważniejszych lokalizacji z zachowanymi (lub nieistniejącymi już) domkami należą:

• Bydgoszcz (kaplica zbudowana w latach 1682–1685 przy klasztorze bernardynów, rozebrana niestety w 1838 roku przez zaborcze władze pruskie).
• Chodel
• Drohiczyn
• Głogów
• Głogówek
• Gołąb
• Kłodzko
• Kraków
• Krzeszów
• Lubiąż
• Nowa Ruda
• Olkusz
• Piotrkowice
• Poznań
• Skrzebowa
• Warszawa
• Wojnicz
• Żagań

Kopie loretańskiego sanktuarium licznie wznoszono również na terenie dzisiejszych Czech. Słynne zabytki tego typu znajdziemy między innymi w Mikulovie (gdzie kościół św. Anny z domkiem z 1656 roku, po pożarze przebudowano na grobowiec Diettrichsteinów), w Pradze (domek związany z ojcami kapucynami z 1631 roku) oraz w Brnie przy kościele św. Janów (klasztor minorytów).

Miejsce kultu wielkich postaci

Na przestrzeni dziejów mury Świętego Domku były świadkami modlitw najwybitniejszych ludzi swoich epok. Odbywali tu pielgrzymki wielcy święci: od św. Franciszka Salezego, przez św. Karola Boromeusza (który odwiedził Loreto aż cztery razy), po św. Ludwika de Montfort. Zwycięstwo chrześcijańskiej floty pod Lepanto św. Pius V przypisał bezpośrednio wstawiennictwu Matki Boskiej Loretańskiej. Pielgrzymował tu Krzysztof Kolumb z wdzięczności za ocalenie ze sztormu, a w 1655 roku królowa Szwecji Krystyna ofiarowała w Loreto swoją koronę po przejściu na katolicyzm. Nawet po splądrowaniu skarbca przez wojska Napoleona w 1797 roku, sam Święty Domek przetrwał nienaruszony. Jak trafnie ujął to święty Jan Paweł II (który w 1993 roku nadał bazylice rangę "najważniejszego sanktuarium o znaczeniu międzynarodowym"), to miejsce "odkrywa na nowo ożywiające przypomnienie tajemnicy Wcielenia", sprawiając, że każdy pielgrzym może poczuć ciężar niezwykłej historii, w której mury przetrwały ponad siedemset lat zawirowań dziejowych.

Źródło: wikipedia.org, ewtn.pl