Dawna strażnica WOP Przesieka na Przełęczy Karkonoskiej

Dawna strażnica WOP Przesieka, usytuowana na strategicznej Przełęczy Karkonoskiej, przez dekady pełniła funkcję strażnika polskich granic. Od momentu swojego sformowania tuż po II wojnie światowej, aż po czasy współczesne, budynek ten był świadkiem licznych zmian geopolitycznych, organizacyjnych i społecznych. Dziś, choć jego militarny charakter odszedł w zapomnienie, obiekt nadal służy ludziom, tym razem jako element infrastruktury turystycznej, będąc częścią kompleksu hotelowego.

Początki i formowanie jednostki

Historia strażnicy sięga roku 1945, kiedy to na odzyskanych ziemiach zachodnich zaczęto organizować struktury ochrony granic. W listopadzie tego roku sformowano jednostkę w strukturze 1. komendy odcinka Szklarska Poręba. Początkowo funkcjonowała ona jako 2. strażnica WOP pod nazwą Hinter Zaalberg, która wkrótce została zmieniona na Matejkowice, a ostatecznie na Przesieka. Pierwsza załoga składała się z 56 żołnierzy, w tym kadry dowódczej: komendanta, zastępcy do spraw polityczno-wychowawczych oraz zastępcy do spraw zwiadu. Struktura organizacyjna była typowa dla ówczesnych jednostek piechoty i obejmowała dwie drużyny strzeleckie, drużynę fizylierów, a także drużyny łączności i gospodarczą. Ciekawostką jest fakt, że etat przewidywał również stanowiska dla instruktora tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego, co świadczy o dużej autonomii i samowystarczalności placówki w trudnym, górskim terenie.

Zmiany organizacyjne i strukturalne na przestrzeni lat

Wraz z krzepnięciem struktur państwowych, strażnica przechodziła liczne reorganizacje. Już w 1947 roku została przemianowana na strażnicę I kategorii, utrzymując stan osobowy na poziomie 55 wojskowych. Kolejne lata przyniosły zmiany w podległości. W 1948 roku jednostka została włączona do 12. batalionu Ochrony Pogranicza, by w 1951 roku trafić pod skrzydła 81. batalionu WOP w Szklarskiej Porębie. Lata 50. i 60. XX wieku to okres częstych zmian numeracji i kategoryzacji. Strażnica nosiła numer 4 (od 1954 r.), następnie była 4. strażnicą w 8. Brygadzie WOP (od 1956 r.), by w 1960 roku otrzymać numer 26 i kategorię II w ramach 8. Łużyckiej Brygady WOP. Ostatecznie w 1964 roku, jako strażnica nr 25, uzyskała status jednostki lądowej III kategorii.

Życie codzienne i służba na granicy

Służba w wysokogórskich warunkach, jakie oferują Karkonosze, nie należała do łatwych. Problemem była m.in. łączność. Linia telefoniczna łącząca strażnicę z batalionem biegła na słupach aż do szczytu Wielki Szyszak. Jednak na odcinku między Wielkim Szyszakiem a formacją skalną Śnieżne Kotły występowała przerwa, która uniemożliwiała bezpośrednie połączenie. Żołnierze musieli wykazywać się inwencją – aby nawiązać kontakt, wpinali się bezpośrednio w druty za pomocą "krokodylków" i używali przenośnych aparatów na korbkę. Podobnie wyglądała łączność wewnętrzna strażnicy z terenem. Linia rozciągnięta była od strażnicy Kamieńczyk aż po szczyt Łabski Szczyt. Trudne warunki atmosferyczne, zwłaszcza między Śnieżnymi Kotłami a szczytem Twarożnik, powodowały częste zrywanie linii, co zmusiło wojsko do jej zakopania pod ziemią. Dopiero w latach 80. XX wieku, po wydzierżawieniu łączy od Telekomunikacji Polskiej, zdemontowano stary system słupów.

Jednostka była w dużej mierze samowystarczalna. Do 1989 roku prowadzono przy niej hodowlę świń, co pozwalało na zagospodarowanie resztek jedzenia i uzupełnienie diety żołnierzy. Warto wspomnieć, że ze względu na trudne warunki służby, żołnierze otrzymywali zwiększone racje żywnościowe, wynoszące 4400 kilokalorii dziennie, uwzględniające tzw. dodatek górski.

Ochrona granicy i turystyka

Głównym zadaniem strażnicy była ochrona granicy państwowej. W 1958 roku powołano specjalną drużynę służby niemundurowej "N". Żołnierze w cywilnych ubraniach mieli za zadanie zabezpieczać ruch turystyczny wzdłuż granicy, na popularnym szlaku znanym jako Droga Przyjaźni Polsko-Czeskiej. W 1964 roku uruchomiono przejście graniczne małego ruchu granicznego Przesieka-Špindlerův Mlýn, gdzie załoga strażnicy pełniła kontrolę celną i graniczną. Odcinek odpowiedzialności strażnicy ulegał zmianom – w grudniu 1989 roku, po rozformowaniu sąsiedniej strażnicy Kamieńczyk, przejęła ona dodatkowy fragment granicy.

Współpraca międzynarodowa była kluczowym elementem służby. Dowódcy strażnicy utrzymywali stały kontakt ze swoimi czechosłowackimi odpowiednikami z OSH (Ochrana Statnich Hranic), a po transformacji ustrojowej – z czeską policją ds. cudzoziemców.

Wydarzenia historyczne i modernizacja

Historia strażnicy to także echo wielkich wydarzeń. W okresie stanu wojennego (1981–1983) zaostrzono rygory służby. Normy czasu pracy wydłużono do 12 godzin, patrole wzmocniono, a strefa nadgraniczna została objęta ścisłą kontrolą, co wiązało się z zamknięciem wielu szlaków turystycznych. Z kolei po katastrofie w Czarnobylu w 1986 roku, lekarz batalionu przeprowadził akcję podawania płynu Lugola dzieciom kadry zawodowej, objeżdżając ich domy, m.in. w miejscowości Przesieka czy Podgórzyn.

Końcówka lat 70. przyniosła pierwszą rewolucję technologiczną w postaci radzieckich skuterów śnieżnych "Buran", które umożliwiły patrolowanie gór zimą. Prawdziwa modernizacja nastąpiła jednak po przejęciu obiektu przez Straż Graniczną w 1991 roku. W 1992 roku jednostka otrzymała nowoczesne samochody terenowe Land Rover Defender oraz kanadyjskie skutery śnieżne Scandic, które zastąpiły awaryjne i paliwożerne konstrukcje radzieckie. Później do wyposażenia dołączyły również czterokołowce.

Koniec epoki wojskowej

Strażnica WOP Przesieka funkcjonowała w strukturach Łużyckiej Brygady WOP do 15 maja 1991 roku. Dzień później stała się placówką nowo utworzonej Straży Granicznej, podlegając pod Łużycki Oddział SG. Funkcję tę pełniła do 2008 roku. Po opuszczeniu przez funkcjonariuszy, budynek zmienił swoje przeznaczenie. Obecnie jest to obiekt hotelowy, wchodzący w skład kompleksu "Špindlerova Bouda", oferujący 72 miejsca noclegowe w 25 pokojach, służąc turystom odwiedzającym ten malowniczy zakątek, niedaleko takich miast jak Jelenia Góra czy nieco dalszy Wrocław.