Krzyżna Góra (654 m n.p.m.)

Krzyżna Góra (654 m n.p.m.) to jedno z dwóch najbardziej rozpoznawalnych wzniesień w paśmie Gór Sokolich, stanowiących północno-zachodnią część Rudaw Janowickich. Szczyt ten, wznoszący się dumnie nad okolicą, jest popularnym celem wycieczek turystycznych, oferującym niezapomniane wrażenia krajobrazowe. Wraz z sąsiednim wierzchołkiem, którym jest Sokolik, tworzy charakterystyczną panoramę tego sudeckiego pasma.

Wzniesienie położone jest w południowo-wschodniej części masywu, bezpośrednio nad Przełęczą Karpnicką. Od przełęczy tej górę oddziela niewielkie, pośrednie wzniesienie zwane Trzy Korony. Masyw zbudowany jest z twardego granitu karkonoskiego, co skutkuje występowaniem licznych, efektownych formacji skalnych. Na zboczach oraz samym wierzchołku można podziwiać imponujące nagromadzenie skałek i bloków skalnych. Niektóre z nich, jak na przykład Bukowa Skała czy Grzęda, tworzą pionowe ściany dochodzące nawet do 50 metrów wysokości, co czyni ten teren atrakcyjnym nie tylko dla spacerowiczów, ale i wspinaczy.

Historia i pochodzenie nazwy

Dzieje tego miejsca są niezwykle interesujące i sięgają głęboko w przeszłość. Pierwotnie wzniesienie nosiło nazwę Sokola Góra (niem. Falkenberg). Zmiany, które nadały górze dzisiejszy charakter, rozpoczęły się w XIX wieku, kiedy to wieś Karpniki nabył książę Fryderyk Wilhelm Karol von Hohenzollern. W 1822 roku, z jego inicjatywy, w litej skale wykuto 120 stopni. Schody te, istniejące do dziś, prowadzą na sam szczyt, gdzie utworzono platformę widokową zabezpieczoną barierką. W tamtych czasach zamontowano tam również maszt, na którym powiewała flaga.

Obecna nazwa góry wiąże się bezpośrednio z charakterystycznym, siedmiometrowym krzyżem odlanym z żeliwa, który wieńczy wierzchołek. Został on ufundowany przez księżną Marię Annę Amalie z Hesji-Homburga. Był to gest upamiętniający rocznicę urodzin jej męża, Wilhelma von Hohenzollerna. Krzyż ten został odlany w hucie w Gliwicach w 1830 roku, a jego uroczyste poświęcenie nastąpiło 28 maja 1832 roku. Na monumencie znajdował się niemieckojęzyczny napis głoszący błogosławieństwo dla Wilhelma, jego potomstwa oraz całej doliny. Choć inskrypcja została usunięta (prawdopodobnie po 1949 roku), sam krzyż pozostaje do dziś symbolem góry i punktem orientacyjnym.

Ślady przeszłości – Zamek Sokolec

Eksplorując okolice szczytu, warto zwrócić uwagę na historyczne pozostałości dawnych budowli. Tuż pod wierzchołkiem znajdują się relikty średniowiecznej warowni – Zamek Sokolec. Choć do dzisiejszych czasów przetrwały jedynie fragmenty murów i ślady fosy, miejsce to przypomina o burzliwej historii regionu i dawnym znaczeniu strategicznym tego punktu.

Schronisko Szwajcarka – perła architektury

Nierozerwalnie związana z Krzyżną Górą jest Schronisko PTTK "Szwajcarka", usytuowane u jej podnóża na wysokości 520 m n.p.m. Ten urokliwy budynek powstał w 1823 roku, również na polecenie Wilhelma von Hohenzollerna. Początkowo pełnił funkcję domku myśliwskiego, by z czasem stać się obiektem turystycznym. Jest to jedyne w Sudetach schronisko zachowane w niezmienionym stylu tyrolskim. Zbudowane z drewna i kamienia, stanowi doskonałą bazę wypadową na okoliczne szczyty. Obok schroniska znajduje się węzeł szlaków oraz miejsce odpoczynku dla turystów.

Szlaki turystyczne i dojście

Na szczyt prowadzi popularny czarny szlak turystyczny, który bierze swój początek przy Schronisku Szwajcarka. Trasa ta jest niezwykle malownicza i biegnie przez las oraz formacje skalne.

• Początkowy odcinek prowadzi do rozdroża przy innej znanej atrakcji, jaką są Husyckie Skały. Jest to doskonałe miejsce na krótki postój i podziwianie widoków na sąsiedni Sokolik.
• Od Husyckich Skał szlak pnie się w górę, prowadząc turystów wspomnianymi wcześniej kamiennymi stopniami.
• Samo podejście nie jest technicznie trudne, choć wymaga pokonania pewnej różnicy wzniesień.

Alternatywą dla zmotoryzowanych jest pozostawienie samochodu na parkingu na Przełęczy Karpnickiej. Stamtąd należy dojść szlakiem niebieskim lub zielonym do Schroniska Szwajcarka, skąd dalej podążamy za znakami czarnymi. Warto pamiętać, że w sezonie turystycznym parkingi mogą być płatne.

Panoramy i walory widokowe

Głównym powodem, dla którego turyści zdobywają ten szczyt, są wspaniałe panoramy. Z platformy widokowej pod krzyżem roztacza się zapierający dech w piersiach widok. Przy dobrej pogodzie doskonale widoczne są całe Karkonosze, z ich najwyższym szczytem – Śnieżką. Wzrok sięga od Przełęczy Okraj aż po zachodnie krańce pasma. Na północy i wschodzie podziwiać można Góry Kaczawskie, Rudawy Janowickie oraz malowniczą Dolinę Bobru. Jest to miejsce szczególnie cenione przez fotografów krajobrazu.

Historyczne znaczenie walorów widokowych tego miejsca potwierdza literatura. Już w 1850 roku Rozalia Saulsonowa w swoim przewodniku po okolicach, jakim była ówczesna Jelenia Góra i Cieplice, opisywała "wielki krzyż z lanego żelaza" oraz rozległą panoramę, uznając to miejsce za jeden z kluczowych punktów wycieczkowych w Sudetach.