Twierdza Golubac
Twierdza Golubac to imponująca średniowieczna forteca położona na południowym brzegu Dunaju w Serbii, tuż przed Żelazną Bramą, w miejscu, gdzie rzeka przeciska się przez skaliste wąwozy. Znajduje się około 5 kilometrów od miejscowości Golubac i wyznacza zachodnią granicę Parku Narodowego Đerdap. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Serbii, przyciągający turystów malowniczym położeniem i bogatą historią sięgającą XIII wieku.
Położenie i znaczenie strategiczne
Forteca wznosi się w okręgu braniczewskim, na granicy serbsko-rumuńskiej. Jej lokalizacja miała ogromne znaczenie militarne – kontrolowała przeprawę przez Dunaj i broniła dostępu do tzw. Żelaznej Bramy, naturalnego przełomu rzeki pomiędzy Karpatami a Bałkanami. Po drugiej stronie rzeki, już po stronie Rumunii, można zobaczyć ruiny zamku Laslowar, co dodatkowo podkreślało dawną rolę obronną całego regionu.
Historia fortecy
Twierdza Golubac została wzniesiona przez Węgrów w drugiej połowie XIII wieku, w miejscu dawnego rzymskiego Castrum Columbarum. Pierwsze pisemne wzmianki o niej pochodzą z 1335 roku, kiedy była już węgierską twierdzą graniczną. W 1391 roku zdobyli ją Turcy, a w kolejnych wiekach przechodziła kolejno w ręce Węgrów, Turków, Serbów i Habsburgów.
To właśnie w Golubacu rozegrały się wydarzenia, które na trwałe zapisały się w historii Polski. W 1428 roku, podczas walk z Turkami, poległ tu Zawisza Czarny z Garbowa – symbol odwagi, honoru i niezłomności polskiego rycerstwa. Dziś jego pamięć w twierdzy upamiętnia tablica pamiątkowa oraz ekspozycja muzealna poświęcona jego życiu i legendzie.
Architektura i wygląd twierdzy
Twierdza Golubac jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów średniowiecznej architektury obronnej na Bałkanach. Składa się z dziewięciu potężnych wież o wysokości od 20 do 25 metrów, połączonych murami o grubości dochodzącej do 2,8 metra. Cały kompleks wznosi się po stromej skale, a jego mury biegną od samego brzegu Dunaju ku górze, tworząc spektakularną panoramę.
W XX wieku przez część dawnych bram poprowadzono nową drogę, a po wybudowaniu elektrowni wodnej Đerdap (1963–1972) poziom Dunaju podniósł się, sprawiając wrażenie, że mury fortecy wyrastają bezpośrednio z wody. To unikatowy widok, który czyni Golubac jednym z najbardziej fotogenicznych miejsc w Serbii.
Zawisza Czarny – polski ślad w serbskiej historii
Zawisza Czarny z Garbowa, słynny rycerz i dyplomata z czasów Władysława Jagiełły, zginął w 1428 roku podczas obrony Golubaca przed Turkami. Jego śmierć stała się symbolem poświęcenia w imię honoru i ojczyzny. Choć ciała rycerza nigdy nie odnaleziono, jego legenda przetrwała wieki, a przysłowie „polegać jak na Zawiszy” stało się synonimem niezawodności i uczciwości.
Dzięki staraniom polskich historyków i serbskich instytucji kultury, pamięć o Zawiszy Czarnym jest w Golubacu wciąż żywa. W 2019 roku otwarto tu wystawę stałą przygotowaną we współpracy z Muzeum Zamkowym w Sandomierzu. Ekspozycja przedstawia życie, dokonania i dziedzictwo polskiego rycerza, ukazując jego związki z dziejami Serbii i całej Europy.
Twierdza Golubac dziś
Obecnie Twierdza Golubac jest jednym z najlepiej odrestaurowanych zabytków Serbii. W ostatnich latach przeszła gruntowną rewitalizację w ramach projektów finansowanych przez Unię Europejską. Dla zwiedzających udostępniono ścieżki prowadzące przez różne części kompleksu, w tym Dolny Zamek, część środkową i górną cytadelę, z której roztacza się imponujący widok na Dunaj i Park Narodowy Đerdap.
Twierdza jest atrakcją nie tylko dla miłośników historii, ale również dla turystów i fotografów. Organizowane są tu festyny historyczne, inscenizacje bitew oraz wydarzenia kulturalne nawiązujące do średniowiecznego dziedzictwa regionu.
Golubac – perła nad Dunajem
Twierdza Golubac to nie tylko jeden z symboli Serbii, ale także ważne miejsce pamięci dla Polaków. Łączy w sobie piękno przyrody, potęgę dawnych murów i echo wydarzeń, które zmieniały bieg europejskiej historii. Dziś forteca nad Dunajem przypomina, że nawet w miejscu dawnych bitew może odrodzić się harmonia, a historia – zamiast dzielić – potrafi łączyć narody i kultury.
