Park Górny w Szczawnicy

Park Górny w Szczawnicy to jedno z najważniejszych i najbardziej malowniczych miejsc na mapie tego pienińskiego uzdrowiska. Stanowi on zielone serce północnej części centrum miasta, określanego mianem Szczawnicy Wyżnej. Rozciągający się po wschodniej stronie ulicy Zdrojowej oraz placu Józefa Dietla, park ten jest nie tylko oazą spokoju dla kuracjuszy, ale również żywym świadectwem bogatej historii rozwoju lecznictwa w tym regionie. Spacerując jego alejkami, można podziwiać unikalne połączenie przyrody z zabytkową architekturą, która przypomina o czasach świetności kurortu w XIX i XX wieku.

Historia powstania i rozwoju założenia parkowego

Początki tego wyjątkowego miejsca sięgają pierwszej połowy XIX wieku. Park został oficjalnie utworzony w 1824 roku przez Jana Kutscherę, jednak jego prawdziwy rozkwit nastąpił nieco później. Kluczową postacią dla rozwoju parku był Józef Szalay, twórca potęgi uzdrowiska Szczawnica. To on, z wielką pasją i zaangażowaniem, sprowadził na ten teren rzadkie i egzotyczne okazy drzew, dbając o bioróżnorodność i estetykę miejsca. Kroniki odnotowują, że tylko w samym roku 1889 posadzono w parku aż 10 tysięcy nowych sadzonek, co diametralnie zmieniło jego krajobraz.

Lata 80. XIX wieku przyniosły dalszą modernizację terenu. Utworzono wówczas sieć chodników, klombów i skwerów, a także liczne gaje, które sprzyjały spacerom i wypoczynkowi. Zgodnie z ówczesną modą, tworzono również place do gry w krokieta, co było popularną rozrywką wśród kuracjuszy. Kolejny ważny etap w historii parku przypada na okres międzywojenny. Wówczas to Adam Stadnicki, ówczesny właściciel uzdrowiska, zdecydował się na poszerzenie terenu parku o dodatkowe 11 hektarów. Nowe obszary obsadzono modrzewiami, tworząc specyficzny mikroklimat, a także wybudowano kort tenisowy, podnosząc standard rekreacyjny miejsca. W uznaniu zasług dla rozwoju tego obszaru, w 2002 roku park oficjalnie otrzymał imię Adama hrabiego Stadnickiego.

Zabytkowa architektura sakralna i uzdrowiskowa

Park Górny to nie tylko przyroda, ale przede wszystkim unikalny zespół zabytków. Jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów jest neogotycka kaplica zdrojowa, wzniesiona w latach 1844–1847. Góruje ona nad placem Dietla, stanowiąc ważny punkt orientacyjny i duchowe centrum uzdrowiska. W jej bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się muszla koncertowa, wybudowana w 1950 roku, która do dziś służy organizacji wydarzeń kulturalnych umilających czas gościom.

Niezwykle ważnym elementem architektonicznym jest monumentalny budynek Inhalatorium, wzniesiony w latach 1934–1936. Obiekt ten, będący przykładem modernistycznej architektury uzdrowiskowej, odegrał kluczową rolę w rozwoju nowoczesnych metod leczenia w Pieninach. Innym symbolem dawnej świetności jest gruntownie przebudowany Dworzec Gościnny. Pierwotnie powstały w 1884 roku, pełnił funkcję centrum życia towarzyskiego i kulturalnego, goszcząc liczne bale, koncerty i przedstawienia teatralne.

Wille i pensjonaty w otoczeniu zieleni

Spacerując po parku, nie sposób nie zwrócić uwagi na liczne wille i pensjonaty, które tworzą unikalny klimat tego miejsca. Wiele z nich to zabytki, które przetrwały próbę czasu. Wśród nich wyróżnia się willa Pod Modrzewiami, która obecnie funkcjonuje jako luksusowy Hotel Park Modrzewie. Uwagę przykuwa również dom gościnny Malinowa oraz sanatorium Świerki. Historia przeplata się tu z nowoczesnością, czego przykładem jest willa Pod Batorym – w jej miejscu stoi obecnie nowy Hotel Batory, nawiązujący jednak do tradycji lokalizacji.

Architektura willowa w Parku Górnym jest niezwykle zróżnicowana. Znajdziemy tu takie obiekty jak wille Palma (I i II), wille Szalay (I i II), a także wille Alma, Biała i Żółta Sokolica. Każdy z tych budynków ma swoją własną historię i wnosi wkład w architektoniczny krajobraz Szczawnicy, tworząc spójną całość z otaczającą je zielenią.

Pomniki i układ przestrzenny

Przestrzeń parku została wzbogacona o liczne rzeźby i pomniki, które upamiętniają ważne postacie i wydarzenia. Na szczególną uwagę zasługuje popiersie Józefa Szalaya, człowieka, któremu miasto zawdzięcza swój uzdrowiskowy charakter. Ponadto, teren zdobią współczesne rzeźby autorstwa Marii Chudoby-Wiśniewskiej, wykonane w latach 1960–1963, które stanowią interesujący akcent artystyczny.

Układ komunikacyjny parku jest przejrzysty i sprzyja długim spacerom. Teren przecinają, krzyżując się ze sobą, dwie główne aleje: ulica Jana Wiktora oraz ulica Park Górny. Dzięki temu turyści mogą swobodnie przemieszczać się pomiędzy poszczególnymi atrakcjami, ciesząc się urokiem jednego z najpiękniejszych parków zdrojowych w Polsce.