Połonina Wetlińska (1255 m n.p.m.)

Połonina Wetlińska (1255 m n.p.m.) to jeden z najbardziej charakterystycznych masywów górskich i rozległa połonina w Bieszczadach Zachodnich. Jest to bez wątpienia jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w Bieszczadach, przyciągające turystów unikatowymi panoramami oraz specyficznym mikroklimatem. Większa część tego majestatycznego masywu znajduje się na obszarze, który chroni Bieszczadzki Park Narodowy.

Topografia i kulminacje masywu

Masyw ten posiada kilka wyraźnych wierzchołków, a jego naturalną kontynuacją w kierunku zachodnim jest góra Smerek, od której oddziela go Przełęcz M. Orłowicza. Ukształtowanie terenu jest tu bardzo zróżnicowane. Południowo-zachodnie stoki są krótkie i stromo opadają w stronę doliny rzeki Wetlinka. Stoki wschodnie kierują się ku dolinie Prowczy i Nasiczniańskiego Potoku. Z kolei północno-wschodnie zbocza przechodzą w długie grzbiety, łagodnie opadające ku dolinie rzeki San. Poprzez Przełęcz Wyżną masyw ten łączy się z Działem.

Do najważniejszych kulminacji należą:

• Roh (1255 m n.p.m.) – najwyższy punkt masywu.
• Osadzki Wierch (1253 m n.p.m.).
• Hasiakowa Skała (1232 m n.p.m.).
• Hnatowe Berdo (1187 m n.p.m.).
• Szare Berdo (1108 m n.p.m.).

Przyroda i niezapomniane widoki

Najwyższe partie masywu pokrywają typowe bieszczadzkie połoniny, czyli piętro subalpejskich łąk. Poniżej granicy 1050 m n.p.m. rozciągają się lasy bukowe, które w swojej pierwotnej formie najlepiej zachowały się w dolinie Tworylczyka. Z otwartych przestrzeni szczytowych roztaczają się rozległe widoki na całe województwo podkarpackie oraz zagraniczne pasma górskie. To tutaj znajduje się najwyżej położone bieszczadzkie schronisko – Chatka Puchatka (1228 m n.p.m.), usytuowane tuż pod Hasiakową Skałą.

Bogactwo botaniczne tego miejsca jest zdumiewające. Z rzadkich w skali kraju roślin stwierdzono tu występowanie takich gatunków jak lepnica karpacka, tocja karpacka, turzyca dacka, chaber Kotschyego, tojad bukowiński oraz tojad i groszek wschodniokarpacki.

Historia wpisana w zbocza gór

Nazwy masywu oraz sąsiedniego szczytu pochodzą od leżących u ich stóp wsi, a nadali je austriaccy kartografowie. W okresie międzywojennym na szczytowych polanach masowo wypasano bydło – woły i jałówki należące do mieszkańców miejscowości takich jak Jaworzec, Zatwarnica czy Berehy Górne. Tylko w części należącej do Zatwarnicy pasło się od 150 do 200 sztuk bydła pod opieką stałych pastuchów.

Masyw był także niemym świadkiem wydarzeń wojennych. Podczas I wojny światowej toczyły się tu ciężkie walki pozycyjne między wojskami austriackimi i rosyjskimi. W 1944 roku w lasach Stołów stacjonowała partyzantka sowiecka, a na północnych stokach Szarego Berda działała szkoła podoficerska UPA. W czasach nowożytnych walory estetyczne miejsca docenili filmowcy – to tutaj kręcono zdjęcia do filmu „Bandyta” z 1997 roku.

Legendy o zbójnikach i dziedzicach

Z tymi terenami wiąże się wiele podań. Jedno z nich tłumaczy podział pastwisk między wsie: właściciele dóbr mieli wyjechać rano konno i w miejscach spotkań wytyczyć granice. Dziedzic z Hulskiego rzekomo zaspał lub przegrał pastwiska w karty, przez co jego poddani musieli paść bydło na Otrycie. Inne legendy wspominają o zbójnikach. Nad źródliskami potoku Hylaty znajduje się Jaskinia Dobosza, w której według wierzeń ukrywał się słynny wschodniokarpacki zbójnik Dobosz.