Bieszczadzki Park Narodowy

Pierwsze plany dotyczące utworzenia parku narodowego pochodzą z połowy lat 50. XX wieku. W chwili utworzenia w 1973 obejmował masyw Tarnicy (1346 m n.p.m.), Krzemienia (1335 m) i Halicza (1333 m), oraz podszczytowe partie Połoniny Caryńskiej (1297 m) o powierzchni zaledwie 59,55 km². Obszar parku był powiększany czterokrotnie w latach 1989, 1991, 1996 oraz 1999. Obecnie jego powierzchnia wynosi 29 202 ha.

Jednakże pojęcie „park narodowy” znane jest w polskich Bieszczadach znacznie wcześniej niż 1973 rok. Otóż od lat 50. XX wieku połoniny znajdowały się w zarządzie dyrektora Tatrzańskiego Parku Narodowego. Było to związane z poszukiwaniem nowych pastwisk dla podhalańskich owiec, którym ochrona ścisła łąk w Tatrach zabroniła wstępu na hale. Obecnie w granicach parku znajduje się ogromna część tzw. polskich Bieszczadów Wysokich, a także kilka enklaw, z największą w dolinie górnego Sanu, gdzie park przejął po kombinacie Igloopol łąki i nieużytki.

W latach 1991–2003 dyrektorem jednostki był inż. Wojomir Wojciechowski. Ważnym aspektem historycznym jest fakt, że w latach 1944–1947 z obszaru znajdującego się obecnie w granicach parku wysiedlono ludność ukraińską. Tereny dawnych wsi i osad zaczęły porastać drzewami i krzewami, co ukształtowało tzw. „krainę dolin”. Wędrując po bieszczadzkich dolinach, można nadal odnaleźć ślady dawnego osadnictwa – miedze, piwnice, zawalone studnie oraz zdziczałe sady. Dla zachowania otwartych terenów prowadzi się regularne koszenia, a od 1993 roku również wypas koni huculskich. Hodowle tego konia znajdują się w miejscowościach Wołosate i Tarnawa Niżna.

W 1998 roku park jako drugi obszar chroniony w Polsce otrzymał Dyplom Europejski przyznany przez Radę Europy. Większa część Bieszczadów Zachodnich została objęta ochroną w ramach europejskiej sieci Natura 2000. Dla turystów pragnących zgłębić wiedzę o regionie, ciekawym punktem startowym mogą być Ustrzyki Dolne lub gmina Lutowiska, które oferują bogatą infrastrukturę informacyjną.

Turystyka piesza

Turystyka piesza w Bieszczadzkim Parku Narodowym jest jednym z najpopularniejszych sposobów, by doświadczyć tej dzikiej i nieskażonej natury. Na terenie parku istnieje sieć szlaków turystycznych, które prowadzą przez malownicze doliny, wzdłuż potoków oraz na szczyty gór. Oto niektóre z najważniejszych szlaków w Bieszczadzkim Parku Narodowym:

• Przeł. Wyżna - Schron na Połoninie Wetlińskiej (1228 m n.p.m.) - Berehy Górne
• Berehy Górne - Połonina Caryńska (1297 m n.p.m.) - Ustrzyki Górne
• Wołosate - Tarnica (1346 m n.p.m.) - Szeroki Wierch - Ustrzyki Górne
• Wołosate - Tarnica (1346 m n.p.m.) - Halicz (1333 m n.p.m.) - Rozsypaniec (1280 m n.p.m.) - Wołosate
• Bereżki - Przeł. Przysłup - Połonina Caryńska (1239 m n.p.m.) - Ustrzyki Górne
• Przełęcz Wyżniańska - Mała Rawka - Wielka Rawka - Ustrzyki Górne

Turystyka piesza z dzieckiem

• Szlak z Przełęczy Wyżnej na Połoninę Wetlińską – Schron Chatka Puchatka 2
• Ścieżka przyrodnicza po torfowisku wysokim w Tarnawie Niżnej – dwie drewniane kładki
• Ścieżka przyrodniczo-historyczna „Tarnawa Niżna – Dźwiniacz Górny”
• Szlak żółty z Wetliny na Przełęcz Orłowicza
• Ustrzyki Górne – wyjście z punktu „Rzeczyca” szlakiem niebieskim w kierunku Wielkiej Rawki do wiaty/deszczochronu.
• Ustrzyki Górne – wyjście z punktu „Terebowiec” szlakiem czerwonym w kierunku Szerokiego Wierchu – spacer w dolinie
• Przełęcz Wyżniańska – wyjście szlakiem zielonym w kierunku Małej Rawki do Schroniska Pod Małą Rawką

Atrakcje turystyczne w regionie

• Ośrodek Historii Turystyki Górskiej "ZIELONY DOMEK" w Ustrzykach Górnych
• Muzeum Przyrodnicze Bieszczadzkiego Parku Narodowego
• Bieszczadzka Kolejka Leśna w Cisnej
• Izba historyczno-regionalna w Zatwarnicy
• Kino studyjne "Końkret" w Zatwarnicy
• Wieża widokowa na Jeleniowatym
• Pokazowa Zagroda Źubrów w Mucznem
• Centrum Promocji Leśnictwa w Mucznem
• Plenerowy wypał węgla drzewnego w Mucznem
• Muzeum Historii Bieszczad w Czarnej Górnej
• Wieża widokowa na Korbani

Rezerwaty przyrody i ścieżki przyrodnicze

• Rezerwat „Sine Wiry”
• Rezerwat „Gołoborze”
• Rezerwat "Krywe"
• Rezerwat „Hulskie”
• Rezerwat „Śnieżyca wiosenna”
• Ścieżka „Wokół Mucznego”
• Ścieżka "Krutyjówka"
• Ścieżka "Brenzberg"
• Ścieżka "Pichurów"
• Ścieżka "Rozsypaniec-Krzemień"
• Ścieżka "Połonina Wetlińska"
• Ścieżka "W dolinie górnego Sanu"
• Ścieżka Tarnawa Niżna-Dźwiniacz Górny"
• Ścieżka "Bukowe Berdo"
• Ścieżka "Połonina Caryńska"
• Ścieżka "Wielka Rawka"
• Ścieżka przez dolinę Caryńskiego
• Ścieżka Utrzyki Górne-Szeroki Wierch
• Ścieżka "Suche Rzeki-Smerek"
• Ścieżka "Wołosate-Tarnica"
• Ścieżka "Ustrzyki Górne-Wołosate"

Zabytkowe obiekty sakralne

• Cerkiew w Smolniku nad Sanem
• Cerkiew w Chmielu
• Kościół w Lutowiskach
• Kościół w Dwerniku
• Kościół p.w. św. Huberta w Mucznem

Zabytkowe cmentarze

• Cmentarz w Chmielu
• Cmentarz w Dwerniku
• Cmentarz w Hulskiem
• Cmentarz w Krywem
• Cmentarz w Lutowiskach
• Kirkut w Lutowiskach
• Cmentarz w Skorodnem
• Cmentarz w Smolniku
• Cmentarz w Stuposianach
• Cmentarz w Zatwarnicy

 Turystyka rowerowa

Na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego turystyka rowerowa dozwolona jest po drogach publicznych oraz (po wykupieniu opłaty wstępu na szlak) po oznakowanych trasach rowerowych. Z uwagi na bezpieczeństwo osób odwiedzających park i negatywne oddziaływanie rowerów górskich na zasoby przyrodnicze, poruszanie się rowerem po pieszych szlakach turystycznych nie jest dozwolone.

W Planie Ochrony BdPN oraz w Regulaminie Zwiedzania wyznaczono ok. 75 km ogólnodostępnych dróg oraz kilka fragmentów dróg utwardzonych wewnętrznych BdPN , w oparciu o które można zwiedzać Park za pomocą roweru. Dla wygody rowerzystów przygotowano stojaki rowerowe, w Tarnawie Niżnej działa sezonowo wypożyczalnia rowerów górskich.

Turystyka konna

Szlaki konne na ternie Bieszczadzkiego Parku Narodowego udostępniane są odpłatnie i na określonych zasadach. Konie z poza terenu otuliny Parku muszą spełnić określone zasady oraz odbyć kwarantannę.

Szlaki konne w BdPN:

a) Wołosate-Polaniec-Zwór-Wołosate (mała pętla)
b) Wołosate-Ustrzyki Górne-Brzegi Górne
c) Brzegi Górne-Wetlina
d) Wetlina-Przełęcz Orłowicza-Suche Rzeki
e) Ustrzyki Górne-Bereżki
f) Nasiczne-Przełęcz Przysłup Caryński-Bereżki
g) Łokieć-Tarnawa-Bukowiec-Beniowa

Trasy przeznaczone do jazd bryczkami konnymi:

a) Tarnawa-Dźwiniacz
b) Tarnawa-Bukowiec (droga publiczna)
c) Bukowiec /parking/ - dolina Potoku Niedźwiedzi
d) Bukowiec /parking/ - Beniowa-Bukowiec /parking/
e) Wołosate - 4 km odcinek drogi od stadniny w kierunku
Przełęczy Bukowskiej
f) Wołosate - Ustrzyki Górne (droga publiczna)

Na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego obowiązuje bilet wstępu.

Dotyczy to wszystkich szlaków turystycznych, ścieżek przyrodniczych i ścieżek spacerowych, nie wyłączając tras rowerowych i konnych. Opłata za wstęp jest jednodniowa i obowiązuje na wszystkich oznakowanych trasach turystycznych. 

Bilety można zakupić:

1. online: https://bdpn.gov.pl/kup-bilet-1

2. W Punkcie Informacyjno-Kasowym 

PIK czynne codziennie (przez cały rok)

• Ustrzyki Górne - Połonina Caryńska
• Przełęcz Wyżna - Połonina Wetlińska
• Muczne - Bukowe Berdo
• Przełęcz Wyżniańska- Rawki, Połonina Caryńska
• Brzegi Górne - Połonina Wetlińska, Połonina Caryńska
• Wołosate (parking) - Tarnica, Rozsypaniec

PIK czynne sezonowo - od połowy kwietnia do połowy listopada

• Bukowiec - źródła Sanu
• Tarnawa Niżna - ścieżka „Tarnawa Niżna - Dźwiniacz”
• Tarnawa Wyżna - torfowiska
• Muczne - Bukowe Berdo
• Pszczeliny Widełki - Bukowe Berdo
• Bereżki - Przysłup Caryński
• Ustrzyki Górne- Terebowiec
• Ustrzyki Górne Połonina Caryńska
• Ustrzyki Górne - Rzeczyca
• Wołosate- Tarnica, Rozsypaniec
• Przełęcz Wyżniańska- Rawki, Połonina Caryńska
• Brzegi Górne- Połonina Wetlińska, Połonina Caryńska
• Przełęcz Wyżna - Dział
• Przełęcz Wyżna- Połonina Wetlińska
• Górna Wetlinka- Połonina Wetlińska
• Wetlina- Stare Sioło
• Wetlina-Dział
• Wetlina-Rabia Skała
• Kalnica-Smerek
• Suche Rzeki- Przełęcz Orłowicza

Parkingi 

Parkingi BdPN udostępniane całorocznie:

• Ustrzyki Górne – wejście na Połoninę Caryńską
• Przełęcz Wyżniańska – wejście na Rawki, Połoninę Caryńską
• Brzegi Górne – wejście na Połoninę Caryńską, Wetlińską
• Wołosate – wejście na Tarnicę i Rozsypaniec
• Górna Wetlinka - wejście z kempingu na Połoninę Wetlińską

Parkingi czynne sezonowo - od połowy kwietnia do połowy listopada:

• Ustrzyki Górne - wejście na Szeroki Wierch (dolina Terebowca)
• Ustrzyki Górne - wejście na Połoninę Caryńską
• Przełęcz Wyżniańska - wejście na Rawki, Połoninę Caryńską
• Brzegi Górne - wejście na Połoninę Caryńską, Wetlińską
• Wołosate - wejście na Tarnicę
• Ustrzyki Górne - wejście na Wielką Rawkę (dolina Rzeczycy)
• Bukowiec - źródła Sanu
• Tarnawa Wyżna - przy torfowiskach
• Tarnawa Niżna - wejście w kierunku Dźwiniacza Górnego
• Bereżki - przy polu namiotowym
• Górna Wetlinka - wejście z kempingu na Połoninę Wetlińską
• Parking Nasiczne - wejście na masyw Dwernika Kamienia i do Doliny Caryńskiego