Cmentarz wojskowy na wzgórzu Łokieć

Cmentarz wojskowy na wzgórzu Łokieć to niezwykle ważny i zabytkowy obiekt pochodzący z trudnego okresu I wojny światowej, który obecnie jest również bardzo dobrym miejscem widokowym. Znajduje się on na terenie południowo-wschodniej Polski, a obszar ten reprezentuje w całości przepiękne województwo podkarpackie. Stojąc bezpośrednio obok tego historycznego cmentarza, możemy podziwiać rozległą i zachwycającą panoramę urokliwej miejscowości Krempna, która leży ukryta w zielonej dolinie rzeki Wisłoki.

Historia i skutki Operacji Gorlickiej

Opisywana nekropolia jest jednym z 406 wyjątkowych cmentarzy powstałych na tych terenach po tak zwanej "Operacji Gorlickiej". W wyniku tej potężnej i przełomowej bitwy, która miała miejsce wiosną 1915 roku, połączone armie austriacko-węgierska i pruska skutecznie odrzuciły wojska rosyjskie daleko za linię rzeki San. Skala walk i ogromne straty w ludziach zmusiły ówczesne dowództwo do szybkiego działania w kwestii pochówków. Po drastycznym przesunięciu linii krwawego frontu na wschód, specjalnie powołana do tego celu jednostka wojskowa – Wydział Grobów Wojennych pod dowództwem majora Brocha – zajęła się zorganizowanym tworzeniem cmentarzy. To właśnie w tych miejscach, z należytym i ogromnym szacunkiem, chowano poległych w bitwach żołnierzy, walczących po obu stronach tego wyniszczającego konfliktu, nie dzieląc zmarłych ze względu na ich narodowość czy armię, w której służyli.

Wybitni twórcy i "prasłowiański" styl

Przy ambitnym projektowaniu i solidnej budowie tych historycznych obiektów brało udział wielu wybitnych architektów z całej monarchii, a także utalentowanych artystów malarzy, rzeźbiarzy, a nawet wykwalifikowanych ogrodników, którzy dbali o otoczenie przyrodnicze. Głównym kierownikiem artystycznym okręgu żmigrodzkiego, w którym terytorialnie leżała wspomniana wcześniej miejscowość, został znany i wybitny architekt słowacki Dušan Jurkovič. Jego unikalny i bardzo rozpoznawalny styl niekiedy bywa trafnie określany przez historyków sztuki jako "prasłowiański", gdyż artysta ten niezwykle mocno inspirował się tradycyjną sztuką ludową. Wprowadzał on do swoich projektów liczne starosłowiańskie elementy dekoracyjne, a jako podstawowy i naturalny budulec najchętniej wykorzystywał lokalne, solidne drewno, co idealnie wkomponowywało nekropolie w górski krajobraz.

Groby, pomnik i wzruszająca inskrypcja

Zabytkowe miejsce spoczynku poległych zlokalizowane w tym rejonie to zdecydowanie jeden z najciekawszych i najbardziej dopracowanych projektów tego słowackiego architekta. W siedemdziesięciu dwóch grobach pojedynczych i dwunastu mogiłach zbiorowych spoczywają obok siebie młodzi żołnierze obu zaciekle walczących niegdyś stron. Centralnym i najbardziej widocznym elementem architektonicznym założenia jest potężny pomnik z kamiennym wieńcem dębowym, który został dumnie wsparty na czterech solidnych pylonach. Całość założenia otaczają równe rzędy, na których stoją proste, drewniane krzyże mogił. Niezwykle poruszająca inskrypcja umieszczona na pamiątkowej tablicy głosi: "Pierś w pierś walczyliśmy, ramię w ramię zmartwychwstaniemy", co stanowi piękne i uniwersalne przesłanie o równości wszystkich ludzi wobec nieuniknionej śmierci.

Renowacja 

Warto pamiętać, że obiekt ten przez długie lata ulegał stopniowemu niszczeniu i zapomnieniu, jednak ostatecznie został poddany gruntownemu remontowi. W te żmudne prace z ogromnym zapałem zaangażowali się miejscowi społecznicy oraz zagraniczni wolontariusze – austriackie Stowarzyszenie Przyjaciół 27. Styryjskiego Pułku Piechoty w Grazu. Dzięki ich wielkim, wspólnym staraniom, w 1991 roku odbudowany cmentarz został w końcu uroczyście poświęcony i tym samym przywrócono mu należną godność.

Pannorama 

Oprócz niezwykle ważnych walorów historycznych, miejsce to przyciąga miłośników pięknych krajobrazów. Z samego cmentarza rozpościera się przepiękny i niczym niezakłócony widok na szeroką panoramę przeciwległych wzgórz oraz na urokliwą dolinę Wisłoki. W dole usytuowana jest niewielka, malownicza wieś Kotań. W dalszym tle zmęczeni turyści mogą do woli podziwiać rozległy masyw Magury Wątkowskiej z wyraźnie wyodrębniającym się po prawej stronie zalesionym szczytem Kolanin. Z lewej strony mamy wspaniały widok na majestatyczną Mareszkę, a nieco bliżej na wyraźnie zarysowany szczyt Kiczera. Całość tego krajobrazu tworzy niezapomnianą i pełną spokoju atmosferę.