Jaskinia Krowia

Jaskinia Krowia, znana w wielu fachowych publikacjach i popularnych przewodnikach turystycznych również jako Schronisko Krowie, to jeden z bardzo interesujących obiektów geologicznych na mapie Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się ona na cennym, prawnie chronionym obszarze, jakim jest Ojcowski Park Narodowy. Ten charakterystyczny schron skalny zlokalizowany jest bezpośrednio przy głównej, niezwykle uczęszczanej drodze spacerowej biegnącej dnem malowniczego, głębokiego wąwozu, jakim jest Dolina Prądnika. Jej położenie jest wręcz wyjątkowo dogodne dla turystów, ponieważ leży w odległości zaledwie niespełna stu metrów od jednego z najsłynniejszych, ikonicznych ostańców w tym jurajskim regionie, czyli imponującej formacji wapiennej znanej powszechnie jako Brama Krakowska.

Budowa geologiczna i warunki wewnątrz pieczary

Masywna skała, w której wnętrzu znajduje się opisywana pieczara, zbudowana jest z niezwykle twardych, starych, jurajskich wapieni skalistych, które opierały się erozji przez dziesiątki tysięcy lat. Wnętrze tego stosunkowo płytkiego schroniska jest zazwyczaj bardzo jasne, przestronne oraz w pełni suche. Taka specyficzna charakterystyka w sposób znaczący odróżnia je od wielu innych, głębokich, bardzo wilgotnych i mrocznych jaskiń krasowych występujących na terenie całego parku. Dzięki dużej ilości wpadającego do środka światła słonecznego, miejsce to od zawsze wydawało się idealnym, naturalnym i przyjaznym punktem na postój oraz odpoczynek dla strudzonych wędrowców.

Zniszczone dziedzictwo – dlaczego brakuje śladów prehistorycznych?

W podobnych, suchych i widnych schroniskach rozsianych po całej okolicy archeolodzy z powodzeniem wielokrotnie dokonywali fascynujących i przełomowych dla nauki odkryć. Odnajdywano w nich cenne kości prehistorycznych, wymarłych już zwierząt, prymitywne krzemienne narzędzia codziennego użytku oraz liczne, bezsprzeczne ślady bytności ludzi pierwotnych, szukających w tych skalnych niszach bezpiecznego schronienia przed groźnymi drapieżnikami i surowym, lodowcowym klimatem.

Niestety, w przypadku tego konkretnego, łatwo dostępnego obiektu, bezcenne dla badaczy i historii namulisko zostało bezpowrotnie zniszczone jeszcze w odległej przeszłości. Wynikało to bezpośrednio z faktu, że dawniej w chłodnym i mocno ocienionym wnętrzu tej jaskini urządzono prowizoryczną chłodnię, pełniącą przez lata praktyczną funkcję lodowni dla celów gospodarczych okolicznych mieszkańców. Przez takie drastyczne działania struktura osadów została całkowicie przemieszana i zrujnowana, grzebiąc na zawsze szansę na znalezienie artefaktów. Co gorsza, ze względu na bardzo łatwy, bezpośredni dostęp z głównej drogi, to obszerne schronisko obecnie bywa bardzo często zanieczyszczane przez nieodpowiedzialnych turystów, co nieustannie stanowi spory problem dla służb dbających o nienaganną czystość całego rezerwatu.

Pochodzenie nazwy i pasterska przeszłość doliny

Zastanawiając się nad pochodzeniem dość specyficznej, nieco zabawnej nazwy tego obiektu, należy mentalnie cofnąć się w czasie aż do dziewiętnastego wieku. Według lokalnych, żywych do dziś historycznych przekazów, w obszernym wnętrzu tej właśnie skały okoliczni chłopi podobno regularnie i chętnie trzymali swoje krowy oraz stada owiec. Zwierzęta te były w tamtym typowo rolniczym okresie masowo i swobodnie wypasane na bujnych, zielonych pastwiskach rozciągających się leniwie wzdłuż koryta rzeki.

Rozległy, solidny okap skalny dawał cennemu inwentarzowi doskonałe, naturalne schronienie przed palącym słońcem w bardzo upalne, letnie dni oraz przed gwałtownymi, niespodziewanymi burzowymi ulewami. Stąd też prosta, ludowa nazwa nawiązująca do bydła rogatego w naturalny sposób na stałe przylgnęła do tego miejsca w powszechnej świadomości wszystkich miejscowych gospodarzy, a z czasem zaadaptowali ją również przybywający w te strony letnicy i autorzy pierwszych przewodników.

Filmowe epizody – spotkanie z wiedźmą Horpyną

Obiekt ten posiada również swój niezwykle ciekawy, popkulturowy epizod, który z całą pewnością zainteresuje każdego zapalonego miłośnika polskiego kina historycznego. To właśnie w tym przestronnym, skalnym schronisku uznani polscy filmowcy postanowili nakręcić jedną z kluczowych, zapadających w pamięć scen do wielkiej, epickiej superprodukcji opartej na wspaniałej prozie Henryka Sienkiewicza, jaką był głośny kinowy hit "Ogniem i mieczem" w reżyserii Jerzego Hoffmana.

Jaskinia w mistrzowski sposób posłużyła w nim jako tajemnicza, surowa i mroczna siedziba niebezpiecznej wiedźmy Horpyny. Niezwykłą ciekawostką z samego planu filmowego jest fakt, że niesamowity, groźny efekt malowniczego wodospadu, spływającego obfitymi, głośnymi kaskadami po stromych ścianach pieczary, uzyskano w sposób całkowicie sztuczny i bardzo pragmatyczny. Pomysłowa ekipa filmowa osiągnęła ten znakomity rezultat wizualny na ekranie, po prostu obficie polewając suchą dotąd skałę pod dużym ciśnieniem. Wodę pompowano bezpośrednio z długiego węża podłączonego do strażackiej sikawki sprowadzonego na plan nowoczesnego wozu bojowego.

Tragiczne wydarzenia z przeszłości i kwestie bezpieczeństwa

Niestety, bogata i z pozoru sielankowa historia tego urokliwego miejsca ma również swoją bardzo mroczną, bolesną i niezwykle tragiczną kartę. W ciepłym, wiosennym miesiącu, w maju 2012 roku, tuż obok samego wejścia do jaskini miał miejsce dramatyczny w skutkach, śmiertelny wypadek. Dwa potężne, stare drzewa, wyrwane niespodziewanie z ziemi wraz z całymi systemami korzeniowymi, przewróciły się z wielkim hukiem wprost na beztrosko spacerujących tamtędy turystów. W wyniku tego przerażającego zdarzenia śmierć poniosła zaledwie trzynastoletnia dziewczynka, będąca uczestniczką zorganizowanej wycieczki szkolnej, a trzy inne, zupełnie przypadkowe osoby zostały dotkliwie i poważnie ranione.

Po tym tragicznym incydencie miejscowa prokuratura natychmiast wszczęła bardzo szczegółowe śledztwo, które jednak po niezwykle wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego ostatecznie zostało formalnie umorzone. W jednoznacznej, wiążącej opinii powołanych, niezależnych biegłych z zakresu leśnictwa i bezpieczeństwa, zdarzenie to było wyłącznie bardzo nieszczęśliwym wypadkiem, bezpośrednio i nagle spowodowanym przez nieprzewidywalne, naturalne czynniki obiektywnych sił przyrody. W świetle obowiązującego prawa uznano ostatecznie, że nie można w tej absolutnie wyjątkowej, losowej sytuacji nikomu przypisać personalnej winy za jakiekolwiek niedopełnienie zawodowych obowiązków.

Niemniej jednak, w bezpośrednim następstwie tej ogromnej ludzkiej tragedii, dyrekcja parku narodowego podjęła stanowcze, widoczne kroki prewencyjne. W wielu kluczowych i najbardziej uczęszczanych miejscach turystycznych całego rezerwatu zamontowano specjalne, dobrze widoczne z daleka tabliczki informacyjne. Mają one za główne zadanie wyraźnie ostrzegać wszystkich wędrujących turystów o stale obecnych, obiektywnych potencjalnych zagrożeniach i niebezpieczeństwach, jakie mogą być w każdej chwili niespodziewanie spowodowane przez samoistnie łamiące się lub przewracające się, osłabione drzewa w tym dzikim i niezwykle cennym, naturalnym środowisku leśnym.