Park Zamkowy w Ojcowie

Park Zamkowy w Ojcowie to historyczne założenie parkowe znajdujące się bezpośrednio przy malowniczych ruinach zamku królewskiego. Jego teren rozciąga się na obszarze wzniesienia znanego jako Góra Zamkowa oraz częściowo obejmuje płaskie dno, przez które przepływa urokliwa Dolina Prądnika. Obszar ten przez dziesięciolecia stanowił prawdziwe centrum życia towarzyskiego, będąc oazą spokoju dla kuracjuszy przybywających licznie do popularnej miejscowości, jaką jest Ojców.

Początki założenia i czasy świetności uzdrowiska

Historia tego zachwycającego miejsca sięga lat osiemdziesiątych dziewiętnastego wieku. Został on założony z wielkim rozmachem przez Jana Zawiszę, ówczesnego, zamożnego właściciela tych bogatych dóbr ziemskich. Na jego rozległym, zielonym terenie wybudowano najważniejsze obiekty uzdrowiskowe, ponieważ z założenia cały kompleks miał służyć wypoczywającym tu kuracjuszom. W tamtym, niezwykle radosnym okresie miejsce to nosiło oficjalną nazwę Park Zdrojowy. Początkowo był to rozległy park naturalistyczny, którego najważniejszym, romantycznym punktem kompozycyjnym był górujący nad drzewami, zabytkowy Zamek Ojców.

Rozbudowa i nowe atrakcje pod koniec dziewiętnastego wieku

Pod koniec dziewiętnastego wieku podjęto decyzję o znacznym poszerzeniu granic kompleksu uzdrowiskowego. Włączono do niego tereny leżące po północnej stronie, w tym niewielki, sąsiadujący przysiółek o nazwie Zazamcze. Co więcej, w ramach gruntownej modernizacji obszar ten wzbogacono o liczne, użyteczne elementy, które były bardzo charakterystyczne dla niezwykle modnych w tamtym czasie ogrodów jordanowskich. Zbudowano tu między innymi estetyczne sklepy z pamiątkami, rozległe boiska do gier zespołowych, bezpieczną strzelnicę oraz nowoczesny jak na owe czasy budynek gimnastyczny, w którym dbanie o kondycję fizyczną stawało się dla zamożnych letników niemal codziennym, zdrowym rytuałem.

Modernistyczne przemiany w okresie międzywojennym

Kolejne, bardzo istotne zmiany nadeszły wraz z nastaniem okresu międzywojennego. To właśnie wtedy zmodernizowano całe założenie, przekształcając je w klasyczny, elegancki park modernistyczny, który w dodatku stał się terenem całkowicie zamkniętym i rygorystycznie biletowanym. Wejście za jego ozdobne bramy było ściśle kontrolowane i dozwolone wyłącznie dla oficjalnych kuracjuszy za okazaniem specjalnej karty uzdrowiskowej lub też po wykupieniu jednorazowego, drogiego biletu wstępu. Dla podniesienia luksusu kurortu w parku wybudowano duży basen kąpielowy. Tuż przy nim stanęła wygodna, przestronna szatnia, którą dopiero wiele lat po wojnie ostatecznie przebudowano na popularną w całej okolicy restaurację Nad Basenem.

Czasy powojenne w granicach parku narodowego

Obecnie cały opisywany teren rekreacyjny znajduje się w ścisłym obrębie obszaru chronionego, jakim jest Ojcowski Park Narodowy. Od momentu jego uroczystego utworzenia, konsekwentna polityka ochrony ojczystej przyrody sprawiła, że większość sztucznych, uzdrowiskowych elementów infrastruktury została całkowicie zlikwidowana. Wspomnianą wcześniej restaurację Nad Basenem ostatecznie rozebrano, a sam betonowy basen kąpielowy przerobiono na naturalnie wyglądający, przepływowy zbiornik chłodnej wody. Z czasem zlikwidowano również większość wytyczonych alejek, pozwalając na swobodne rośnięcie bujnym samosiewkom dzikich drzew. W wyniku tych wszystkich nieodwracalnych działań, pierwotna, geometryczna kompozycja parkowa uległa całkowitemu zatarciu, oddając to dawne letnisko we władanie dzikiej naturze.

Próby rewaloryzacji i stan obecny

Dopiero w latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku zauważono nagłą potrzebę ratowania historycznego charakteru tego miejsca i zaczęto powoli, ponownie odtwarzać dawny układ. Opracowano w tym celu bardzo szczegółowy projekt jego architektonicznej rewaloryzacji, dzięki któremu z sukcesem odtworzono niektóre żwirowe alejki, główną promenadę spacerową oraz dawny, kolorowy układ kwiatowych klombów. Co prawda w północnej części założenia dawne ścieżki zostały już całkowicie zatarte przez nieubłagany upływ czasu, ale na szczęście zachowały się tam trzy niezwykle cenne obiekty zabytkowe: przepiękna Kaplica „Na Wodzie” św. Józefa Robotnika w Ojcowie, ukryta w białej skale Prałatek kapliczka Matki Boskiej Niepokalanej oraz urocza, drewniana glorietka osłaniająca historyczne Źródło św. Jana w Ojcowie.

Obecnie jest to wspaniały, ogólnodostępny park typu krajobrazowego, który zajmuje imponującą powierzchnię aż 11 hektarów. Biolodzy szacują, że rośnie w nim dziś ponad 650 sędziwych drzew, należących w głównej mierze do takich szlachetnych rodzajów jak potężny wiąz, mocny grab, pachnąca lipa, majestatyczny jawor oraz strzelisty modrzew. Oprócz tego dno lasu i nasłonecznione polany zdobi około 400 zróżnicowanych gatunkowo, dzikich krzewów, które każdego dnia dają bezpieczne schronienie licznym gatunkom lokalnych ptaków i pożytecznych owadów.