Źródło św. Jana w Ojcowie

Źródło św. Jana w Ojcowie to jeden z niezwykle interesujących i bardzo chętnie odwiedzanych punktów na mapie turystycznej południowej Polski. Ten wydajny wypływ krystalicznie czystej, chłodnej wody krasowej usytuowany jest w centralnej części urokliwego wąwozu, jakim jest Dolina Prądnika. Cały ten cenny przyrodniczo i historycznie obszar znajduje się w ścisłych granicach rezerwatu, którym jest Ojcowski Park Narodowy. Dokładniej rzecz ujmując, omawiane wywierzysko bije u wschodnich podnóży majestatycznego wzniesienia znanego jako Złota Góra. Dla spacerowiczów i turystów odwiedzających miejscowość Ojców, jego lokalizacja jest wręcz wymarzona. Źródło to znajduje się bowiem na malowniczej i spokojnej polanie Goplana, tuż przy bystro płynącym nurcie potoku Prądnik oraz w bezpośrednim sąsiedztwie słynnego, drewnianego zabytku, jakim jest Kaplica "Na Wodzie" św. Józefa Robotnika w Ojcowie.

Dwa oblicza natury, czyli źródło pierwotne i wtórne

Wielu turystów zatrzymujących się w tym miejscu nie zdaje sobie sprawy z faktu, że w rzeczywistości mamy tu do czynienia z dwoma odrębnymi, choć ściśle połączonymi ze sobą punktami wypływu. Właściwie istnieją dwa źródła świętego Jana: starsze pierwotne oraz nieco nowsze, stworzone ludzką ręką ujęcie wtórne.

Oryginalne, pierwotne źródło wypływa z wapiennych skał tuż przy charakterystycznym zakręcie w prawo, na drodze biegnącej w pobliżu zabytkowej kaplicy. Ze względu na doskonałą jakość tutejszej wody podziemnej, już w 1933 roku podjęto ważną decyzję o gospodarczym wykorzystaniu tego daru natury. Wykonano na nim wówczas profesjonalne ujęcie wody pitnej dla całej pobliskiej osady uzdrowiskowej. Do dziś tuż obok drogi spacerowej znajduje się widoczny, specjalistyczny ośmiokątny zbiornik filtracyjny tego historycznego ujęcia. Jest on starannie nakryty estetyczną, drewnianą kopułą uformowaną w kształcie bębna i dla ochrony przed warunkami atmosferycznymi szczelnie krytą blachą.

Z uwagi na bardzo wysoką wydajność wywierzyska, tylko część pozyskiwanej wody jest kierowana do lokalnego wodociągu, natomiast znaczny jej nadmiar swobodnie odpływa w kierunku płynącego nieopodal potoku Prądnik. To właśnie na tej obficie odpływającej, krystalicznej wodzie w 1972 roku wykonano specjalną, kamienną obudowę. W ten sposób, z myślą o rosnącym ruchu wycieczkowym, sztucznie utworzono tak zwane wtórne ujęcie wody, służące jako łatwo dostępna, bezpieczna atrakcja dla spacerujących turystów. W 2005 roku cała ta kamienna infrastruktura została poddana gruntownej renowacji, dzięki czemu do dziś prezentuje się niezwykle estetycznie i zachęca do chwili odpoczynku.

Historia powstania nazwy i patron krasowych wód

Urokliwa nazwa tego miejsca nie jest dziełem przypadku i posiada swoje głębokie korzenie w dawnej, ludowej tradycji chrześcijańskiej. Prawdopodobnie jest ona ściśle związana z postacią świętego Jana Nepomucena. W polskiej tradycji ludowej i religijnej to właśnie ten czczony męczennik uchodzi za głównego patrona mostów, przepraw, a także orędownika chroniącego wiernych przed groźnymi powodziami i wszelkimi nieszczęściami związanymi z żywiołem wodnym. Według zachowanych zapisków i lokalnych przekazów historycznych, nazwa ta była powszechnie używana i doskonale znana miejscowej ludności już w połowie dziewiętnastego wieku, kiedy to cała dolina przeżywała swój największy rozkwit jako modne letnisko i prężnie działające uzdrowisko.

Właściwości fizykochemiczne i absolutna czystość wody

Pod względem hydrologicznym omawiane wywierzysko krasowe reprezentuje niezwykle wysokie parametry jakościowe, co czyni je prawdziwym skarbem tej wapiennej krainy. Źródło pierwotne charakteryzuje się bardzo stabilną i imponującą wydajnością, która waha się zazwyczaj w granicach od 2 do nawet 5 litrów na sekundę, co zapewnia nieprzerwany, silny strumień niezależnie od panującej na zewnątrz pory roku. Temperatura wypływającej z głębi ziemi wody jest stała i wynosi dokładnie 9,0 stopni Celsjusza (oryginalne zapisy mogą sugerować 90 C, co jest oczywistym błędem typograficznym pomijającym przecinek). Taka chłodna temperatura sprawia, że w upalne letnie dni przynosi ona przyjemne orzeźwienie, natomiast podczas srogich, zimowych mrozów strumień ten nigdy nie zamarza.

Specjalistyczne badania fizykochemiczne wykazały, że mineralizacja tego podziemnego cieku utrzymuje się na optymalnym poziomie wynoszącym około 400 miligramów na litr, co nadaje wodzie doskonały, rześki smak, chętnie doceniany przez tysiące wędrowców. Największym atutem tego miejsca jest jednak jego nieskazitelna, wręcz idealna czystość. Jak dowodzą rygorystyczne analizy laboratoryjne, w pobieranych stąd próbkach wody nie stwierdzono obecności absolutnie żadnych mikroorganizmów, bakterii czy zanieczyszczeń organicznych. Jest to niezwykle rzadkie i pożądane zjawisko w dzisiejszym, zurbanizowanym świecie, które jednoznacznie świadczy o doskonałym, naturalnym systemie podziemnej filtracji w grubych szczelinach jurajskich wapieni.