Twierdza Przemyśl

Nr w rejestrze zabytków:
A-253 z 1987-11-03
Data powstania obiektu: 1853 r.

Zespół zabytków Twierdzy Przemyśl stawiany jest w rzędzie największych twierdz europejskich. Cechują go wybitne wartości zabytkowe – historyczne, związane z rozwojem sztuki obronnej i krajobrazowe. Twierdza jest prawie kompletnie zachowanym do dzisiaj cennym zespołem zabytków architektury obronnej i obiektów zaplecza z bardzo rozwiniętą siecią dróg fortecznych (ewenementem na skalę europejską jest prawie kompletnie zachowany rdzeń twierdzy). Zachował się też w dużym stopniu autentyczny krajobraz warowny, na który składają się przede wszystkim systemy maskowania zielenią, ukształtowanie terenu, przebieg dróg fortecznych. Obiekty obronne twierdzy są materialnym dowodem rozwoju austrowęgierskiej sztuki obronnej (tzw. austriackiej szkoły fortyfikacyjnej) od połowy XIX w. do wybuchu I wojny światowej oraz podczas jej trwania (fortyfikacje polowe). Noszą one piętno dramatycznych wydarzeń historycznych, związanych z 3 oblężeniami w latach 1914-15, w szczególności wysadzenia newralgicznych fragmentów dzieł obronnych podczas kapitulacji załogi po drugim oblężeniu w dn. 22.03.1915 r. Forty też noszą ślady zaciętych walk trzech oblężeń, w szczególności pierwszego i trzeciego, podczas których użyta została przeciw fortom najcięższa austrowęgierska artyleria oblężnicza. Obecny stan niektórych fortów jest też efektem powojennych rozbiórek części murowanych oraz bardzo fragmentarycznych niwelacji części obwałowań związanych z jej powojennym wykorzystaniem. Twierdza posiadała duże znaczenie w czasie walk w początkowym okresie I wojny światowej. Miała znaczenie strategiczne, odniosła duży wpływ na przebieg walk na wschodnim froncie Wielkiej Wojny, a jej obrona urosła do symbolu heroizmu i poświęcenia setek tysięcy jej obrońców i próbujących przyjść oblężonej twierdzy z odsieczą. Wśród załogi oraz wśród oblegających walczyli przedstawiciele kilkudziesięciu narodów, w tym bardzo wielu Polaków.

Fortyfikacje otaczające miasto złożone są z dwóch pierścieni stałych fortów, linii wspierającej oraz trzeciego pierścienia fortyfikacji polowych. Obiekty obronne znajdują się w odległości 1 do 12,5 km od centrum miasta. Najdalej oddalony od miasta VI obwód obronny w Siedliskach znajduje się częściowo na terenie Ukrainy.
W skład zespołu Twierdzy Przemyśl wchodzą: wewnętrzny pierścień fortyfikacji w systemie poligonalnym (jedyny tego typu zabytek w Polsce), linia fortów i baterii wspierających oraz pierścień zewnętrzny o obwodzie 54 km. Zachowane do dzisiaj forty obrazują rozwój sztuki obronnej w 2 poł. XIX i pocz. XX w. od artyleryjskich szańców FS pierwszego obozu warownego, przez forty artyleryjskie, ześrodkowane pancerne, pancerne obrony bliskiej, piechoty, baterie artylerii, pozostałości fortyfikacji polowych. Zabytkowy zespół Twierdzy Przemyśl dopełniają: sieć dróg fortecznych, układy zieleni maskującej, zespoły koszarowe w Przemyślu i okolicach, dawny Szpital Garnizonowy, budynki sądu i aresztu garnizonowego, tereny dawnych lotnisk fortecznych, zespół fortecznej stacji kolejowej Przemyśl – Bakończyce, wiadukty i mosty kolejowe, kasyno oficerskie i klub wojskowy wraz z pasażem i reprezentacyjną Bramą Rycerską, siedziby sztabów i innych instytucji wojskowych, pozostałości (relikty) magazynów prochu i amunicji (jedyny zachowany magazyn amunicji pierścienia zachowany jest w obwodzie obronnym VI Siedliska, obecnie na terytorium Ukrainy). Zabytkowy zespół Twierdzy Przemyśl o dużych walorach kompozycyjnych, wpisany w atrakcyjny krajobraz Pogórza Przemyskiego oraz doliny Sanu tworzy specyficzny i niepowtarzalny krajobraz warowny.

Obiekty uznane za pomnik historii reprezentują zespoły dzieł obronnych Twierdzy Przemyśl: rdzeń wewnętrzny „Noyau”, linię wspierającą fortyfikacji i pierścień zewnętrzny.
Rdzeń stanowi ciągła linia fortyfikacji w postaci wału ziemnego i suchej fosy łączących kluczowe dzieła obronne: forty artyleryjskie, baterie i szańce. Rdzeń o łącznej długości 16 km założony został w bezpośredniej bliskości miasta, po obu stronach Sanu. Fortyfikacje rdzenia „Noyau” reprezentują poligonalny system fortyfikacji z elementami systemu bastionowego i kleszczowego. W obwodzie rdzenia, na głównych drogowych ciągach komunikacyjnych, urządzono tzw. „bariery” złożone z zamykanych bram i urządzeń flankujących, najczęściej w postaci ceglanego muru ze strzelnicami. Bariery przetrwały do dzisiaj w różnym stanie zachowania. Najlepiej zachowane są Brama Sanocka Dolna z murowaną wartownią, brama Sanocka Górna oraz Brama na Zniesieniu, która jednak pozbawiona jest obwałowania. Głównym obiektem rdzenia jest fort cytadelowy XVI „Zniesienie” usytuowany na szczycie o tej samej nazwie, górującym nad prawobrzeżną częścią Przemyśla. Fort, którego początki sięgają lat 1854-55, był wtedy największym szańcem obozu warownego, nosił nazwę „Fort Przemyśl”. Złożony jest z 5 wieloboków utworzonych przez ziemne obwałowanie i otoczony fosą. Wewnątrz zachowane są relikty betonowych schronów. W części lewobrzeżnej kluczowym obiektem jest fort artyleryjski XIX „Winna Góra”, usytuowany na dominującym wzniesieniu Zasania panującym nad doliną Sanu z drogą i linią kolejową. Fort założony jest na nieregularnym planie. Do dzisiaj zachowane są wały z poprzecznicami i schronami pogotowia, fosa oraz wał osłaniający nieistniejące koszary. Pozostałe forty artyleryjskie są najczęściej założone na planie bastionu zamkniętego wałem szyjowym. Elementy zachowane są analogicznie do fortu XIX. Baterie w obwodzie rdzenia mają różnorodne rozplanowanie, wały z poprzecznicami i schronami pogotowia. Szańce piechoty są ukształtowane w podobny sposób, lub zostały utworzone przez kleszczowo lub pilaście załamane obwałowanie.

Spośród obiektów linii wspierającej proponuje się uznać baterię 12 „Buszkowiczki”. Bateria w ostatnich latach została poddana pracom konserwatorskim. Bateria założona jest na planie redanu. Zachowane są wały z poprzecznicami w części czołowej, fosa oraz wał osłaniający nieistniejący schron.
Spośród dzieł obronnych zewnętrznego pierścienia fortyfikacji wymienić należy obiekty rozmieszczone wzdłuż tzw. Północnej Rokady Twierdzy Przemyśl. Obiekty te zostały poddane ostatnio pracom konserwatorskim. Reprezentują całą gamę dzieł obronnych: forty artyleryjskie jedno- i dwuwałowe główne, forty pancerne główne i międzypolowe, forty międzypolowe obrony bliskiej (forty piechoty), szańce piechoty, baterie artylerii sprzężone i pozycyjne. Najlepiej zachowane są 2 główne forty artyleryjskie jednowałowe i jeden dwuwałowy. Są to forty GHW VIII „Łętownia” w Kuńkowcach, GHW XII „Werner” w Żurawicy i GHW XI „Duńkowiczki” w Duńkowiczkach. Forty VIII i XII mają zachowane wały z poprzecznicami i schronami pogotowia, fosy z reliktami wysadzonych w powietrze kaponier, poterny, schrony centralne, koszary szyjowe. W koszarach fortu XII mieści się muzeum forteczne, a fort VIII zrekonstruowany sponson flankujący koszary. Fort XI ma dodatkowo zachowane baterie pancerne z pozostałościami konstrukcji wysuwano-obrotowych wież pancernych Senkpanzer. W obu najpotężniejszych fortach pancerne GHW IX „Brunner-Glinne” w Ujkowicach i GHW XIII „San Rideau” w Bolestraszycach są zachowane obwałowania, fosy z częściowo zachowanymi galeriami strzelniczymi i zrujnowanymi kaponierami w przeciwstoku, poterny, a w forcie XIII dodatkowo imponujące ruiny koszar szyjowych z granitowymi podstawami wież pancernych (niezachowana część koszar odtworzona została w formie „fantomu”) i jedyny w twierdzy sklepiony wiadukt dwupoziomowego skrzyżowania dróg fortecznych na zapolu. Fort artyleryjski jednowałowy XIIb „Bolestraszyce” ma zachowany wał z poprzecznicami i schronami pogotowia, fosę z pozostałościami kaponier i „fantomy” w miejscu koszar i schronu centralnego. Pozostałe dzieła tej części pierścienia mają zachowane części ziemne oraz w zależności od konstrukcji poszczególnych dzieł - ruiny koszar, schronów pogotowia, baterii pancernych, tradytorów, kaponier.

W części pierścienia znajdującej się po prawej stronie Sanu wytypowane zostały 3 najlepiej zachowane forty oraz 1 szaniec FS z pierwszego obozu warownego. Wszystkie te obiekty znajdują się w obwodzie VI „Siedliska”. Są to forty: fort artyleryjski jednowałowy główny GHW I „Salis Soglio” w Jaksmanicach, fort pancerny główny GHW XV „Borek” wraz z baterią sprzężoną w Siedliskach, fort artyleryjski, jednowałowy główny GHW III „Łuczyce” w Łuczycach oraz szaniec FS „Hurko B” w Hurku. W forcie I „Salis Soglio” zachowane są rozbudowane, skazamatowane koszary zgrupowane wokół 3 wewnętrznych dziedzińców (koszary wokół lewego dziedzińca częściowo są zrujnowane), wały ze stanowiskami dział pomiędzy poprzecznicami ze schronami pogotowia, magazyny amunicyjne z szybami wind amunicyjnych, szyb windy działowej, fosy z murem Carnota, dziedziniec szyjowy, uszkodzoną bramę wjazdową. W forcie pancernym XV „Borek” zachowane są 2-kondygnacyjne, murowane koszary, schron centralny wały z ruinami baterii pancernej i tradytora z reliktami podstaw działa kazamatowego, wał szyjowy z basteją i bramą wjazdową i fosę z pozostałościami kaponiery w przeciwstoku. W ostatnich latach przeprowadzono rewaloryzację fortu: zrekonstruowano oblachowanie stropu przykrywającego koszary, stalowe okiennice ze strzelnicami we wszystkich oknach i drzwiach wejściowych, stanowisko obserwacyjne w lewym barku, na osi fortu ustawiono czaszę pancernej wieży obserwacyjnej, na lewym skrzydle ustawiono relikty wież pancernych, a na drodze dojazdowej zaaranżowano stanowisko wartownika i barierę z drewnianych kozłów. W sprzężonej baterii zachowane jest obwałowanie ze stanowiskami moździerzy oddzielonymi poprzecznicami, wał szyjowy z bramą i fosa. W ostatnich latach odkryte zostały relikty murów bramy oraz fundamenty i posadzka kuchni na zapolu baterii. W szańcu FS „Hurko B” zachowane jest prawie kompletne obwałowanie i fosa. W forcie III „Łuczyce” zachowane są parterowe, murowane z cegły koszary szyjowe osłonięte wałem z przelotnią, schron centralny zaadaptowany na remizę artyleryjską, wały czół i barków z poprzecznicami, schronami pogotowia i remizami artyleryjskimi, wał szyjowy z bramą wjazdową i wał bastei szyjowej. Przy drodze dojazdowej zachowana jest betonowa wartownia.

Po obiektach Twierdzy Przemyśl zostały poprwadzone dwa szlaki w formie pętli:

  1. FORTY TWIERDZY PRZEMYŚL „szlak północny”:
    • Przebieg trasy szlaku: Kuńkowce - fort VIII "Łętownia" - fort IX "Bruner" - fort X "Orzechowce" - fort XI "Duńkowiczki" -fort XII "Werner" ( muzeum bilet N-9 zł, U-5 zł) - Żurawica - fort XIII "San Rideau" - Bolestraszyce. ew. zwiedzania arboretum (ogród botaniczny)
    • Długość trasy: 19 km
    • Czas zwiedzania: 4-5 godz.
    • Istnieje możliwość na końcu wycieczki organizacji ogniska z pieczeniem kiełbasek, oraz organizacji transportu na miejsce startu i z powrotem.
    • Każdy uczestnik powinien posiadać ekwipunek turystyczny oraz wygodne obuwie itp.
  2. FORTY TWIERDZY PRZEMYŚL „szlak południowy”:
    • Przejazd do Hurka. Przebieg trasy szlaku: Hurko (Łapajówka) - fort XV "Borek" – Siedliska- fort I "Salis Soglio" - Jaksmanice - fort IIb Cyków – Łuczyce- fort III Łuczyce Nehrybka -fort IV "Optyń" - Pikulice - fort V "Grochowce"-Grochowce - fort VI "Helicha" - Wapielnica (394 m) -Prałkowce - fort VII "Prałkowce" -Dybawka Górna. Długość szlaku: 26 km Czas przejścia: 6,5 - 7 godz.
    • Czas trwania ok. 8-9 godz.
    • Istnieje możliwość na trasie wycieczki organizacji ogniska z pieczeniem kiełbasek oraz organizacji transportu na miejsce startu i z powrotem.
    • Każdy uczestnik powinien posiadać ekwipunek turystyczny oraz wygodne obuwie itp.

Źródło: nid.pl // pttk.przemysl.pl

Twierdza Przemyśl – potężny zespół obiektów obronnych, jedna z 200 wielkich fortyfikacji stałych istniejących w Europie w 1914 roku oraz trzecia co do wielkości twierdza (po Antwerpii i Verdun). Wyróżnia się jednak wśród nich aż trzema oblężeniami (rzeczy niespotykanej w dotychczasowej historii wojen) oraz najdłuższym okresem oblężenia w oderwaniu od stałego rodzimego frontu (173 dni). Więcej wytrzymały jedynie; francuska twierdza Verdun oraz carska, niezdobyta Twierdza Osowiec (203 dni), które jednak nigdy nie walczyły w całkowitym okrążeniu.

Jej budowę rozpoczęto w latach wojny krymskiej (1853-1856), gdy stosunki między Rosją a Austrią uległy znacznemu pogorszeniu, a nowa wojna była nieunikniona. Głównym celem twierdzy miała być obrona Bramy Przemyskiej na styku Kotliny Sandomierskiej i Karpat, którą od stuleci wiódł szlak handlowy z Polski i Rusi na Węgry. Jej znaczenie dodatkowo wzrosło, gdy pod koniec XIX wieku Przemyśl stał się ważnym węzłem kolejowym i drogowym na trasie z Wiednia do Lwowa. Po I wojnie światowej twierdza nie odegrała już ważniejszej roli, z czasem ulegając dewastacji. Jest ona obecnie ważnym zabytkiem południowo-wschodniej Polski.

Budowa twierdzy

W 1772 r., kiedy dokonano I rozbioru Polski, Galicja dostała się pod panowanie Cesarstwa Austriackiego. Obszar ten, nazwany odtąd Królestwem Galicji i Lodomerii, stał się ważny ze względów politycznych i militarnych. Pogarszające się stosunki między Austrią i Rosją, w szczególności po wojnie krymskiej, wymusiły rozpoczęcie fortyfikacji austriackich miast.

Po aneksji Galicji, Rada Wojenna Dworu powołała Państwową Komisję Fortyfikacyjną, która wyznaczyła grupę oficerów w celu odnalezienia najlepszego miejsca do budowy twierdzy. Pod uwagę brano takie miejscowości jak Stryj, Lwów, Andrychów, Zaleszczyki i Przemyśl. Przemyśl, który w tych latach był małym 10-tysięcznym miasteczkiem, nie był uważany za najlepszego kandydata do budowy twierdzy, która mogła w przyszłości zaważyć o losach cesarstwa. Jednakże to miasteczko zostało poparte przez majora sztabu generalnego, kwatermistrza Emmerlicha Blagojeviča, który widział doskonałą możliwość do ufortyfikowania Przemyśla po obu brzegach rzeki San, jako głównego placu zaporowego w Galicji do obrony szlaków węgierskich. Wkrótce kandydatura Przemyśla została poparta przez arcyksięcia Karola oraz generalnego dyrektora inżynierii arcyksięcia Jana, który uznał Przemyśl za miejsce łączące cztery główne szlaki komunikacyjne, nie leżące wprawdzie na strategicznie ważnym punkcie. Jednak z przyczyn politycznych – jeśli nie chce się oddać tej prowincji i mieć mocną pozycję – proponuje się ufortyfikować go. W ten sposób doszło do przedstawienia propozycji budowy twierdzy w Przemyślu cesarzowi Franciszkowi Józefowi, który już w 1871 podjął decyzję o rozpoczęciu prac budowlanych.

Projekt budowy ukończono w 1873 r. Koszt fortyfikacji pierwotnie wyliczono na 24 miliony guldenów, a czas budowy określono na 24 lata.

Oprócz budowy samych fortów, rozpoczęto również budowę innych obiektów, które były niezbędne do utrzymania i uzbrojenia załogi fortów np. kamienice, baraki, stajnie i piekarnie. Spowodowało to gwałtowny rozwój miasta.

Pierwsze manewry w niedokończonym forcie odbyły się w latach 1892 oraz 1896. Pozwoliły one ulepszyć niektóre pozycje twierdzy. Ze względów finansowych nigdy nie ukończono w pełni projektu budowy twierdzy. W 1914 r. Przemyśl posiadał trzy linie obronne, ale z powodu braku pieniędzy tylko zewnętrzny pierścień był odpowiednio przygotowany.

Komendanci twierdzy

  • gen dyw. Antoni Werner 1885 – 1886
  • gen dyw. Fryderyk Pollini 1886 – 1890
  • gen dyw. Julian Roszkowski 1890 – 1897
  • gen dyw. Edward Pucherna 1898 – 1906
  • gen dyw. Ferdynand Siedler 1906 – 1909
  • gen bron. Fryderyk Solwegen 1909 – 1910
  • gen dyw. Jan Terkulja 1910 – 1911
  • gen dyw. Hermann Colard 1911 – 1914
  • gen dyw. Hermann Kusmanek 1914 – 1915

Stan twierdzy przed wybuchem wojny

W dniu wybuchu I wojny światowej pierścień zewnętrzny miał 45 km obwodu i składał się z 17 fortów głównych. Ponadto wybudowano 14 stałych działobitni, 2 stałe linie okopów i 2 stałe bazy dla piechoty. Wewnętrzny system obronny składał się z 21 fortów obronnych. W dniu wybuchu wojny w twierdzy stacjonował 128-tysięczny garnizon, ponadto: 14,5 tysięcy koni, 1022 dział oraz tabor liczący 4 tysiące wozów. Zdolność bojowa garnizonu oceniona była na około 75% faktycznych możliwości.

Przyczyną takiego braku przygotowania były (prócz problemów finansowych) zbyt długi cykl budowy i częste przerywanie prac budowlanych. Jako „wytrzymałe na działanie wszystkich rodzajów pocisków” uznano tylko 12 fortów, a reszta była odporna jedynie na pojedyncze uderzenia granatów.

Dodatkowym zabezpieczeniem twierdzy były zasieki, pola minowe i rowy przeciwpiechotne. Ze względu na zły stan tych zabezpieczeń, w dniach 14-18 sierpnia 1914 przy pomocy ok. 27 tysięcy robotników zaczęto usuwać braki i niedociągnięcia, dobudowując m.in. 7 dzieł pośrednich, 24 schrony, 50 km zakrytych przekopów i linii dla piechoty oraz 200 nowych działobitni. Postawiono również zasieki o łącznej długości tysiąca kilometrów oraz założono nowe pola minowe. Dodatkowo do Przemyśla dostarczono 714 armat, 52 haubice, 95 moździerzy i 72 karabiny maszynowe. Po rozpoczęciu działań wojennych stan osobowy twierdzy wzrósł do ok. 131 tysięcy osób, a liczba koni do ok. 21 tysięcy sztuk.

Załogę Twierdzy Przemyśl stanowiły: 23 Dywizja Piechoty Honvedu (dow. gen. dyw. Árpád Tamásy), 93 Brygada Piechoty Landsturmu (dow. gen. mjr Kaltenecker), 97 Brygada Piechoty Landsturmu (dow. gen. mjr Victor von Weber), 108 Brygada Piechoty Landsturmu (dow. płk Martinek), 111 Brygada Piechoty Landsturmu (dow. gen. mjr Waitzendorfer), 3 Pułk Artylerii Fortecznej Austro-Węgier. Oprócz tych jednostek w Twierdzy znajdowała się grupa w składzie 14 batalionów Landsturmu zabezpieczenia linii kolejowych, dowodzona przez gen. mjr Wilhelma Nickla von Oppavar, 3., 4., 6., 16. pułki marszowe Honvedu, batalion marszowy 35 Pułku Piechoty Landwehry.

Twierdzę podzielono na 8 odcinków obronnych – 2 pierścienia wewnętrznego i 6 pierścienia zewnętrznego.

Oblężenia
Pierwsze oblężenie

Po przegranych bitwie pod Lwowem (6 września 1914) oraz bitwie pod Rawą Ruską (11 września), Naczelne Dowództwo Austriackie nakazało odwrót w dniu 12 września 2, 3 i 4 Armii za linię Sanu przez Przemyśl. Twierdza miała za zadanie odeprzeć rosyjskie natarcie i zabezpieczyć odwrót wojsk austriackich. Po odrzuceniu żądania poddania i kapitulacji twierdzy, wojska rosyjskie przeprowadziły szturm.

Oblężenie rozpoczęło się 17 września 1914. Wzięło w nim udział 91 800 żołnierzy rosyjskich dowodzonych przez 133 oficerów liniowych. Szturmem dowodził generał Szczerbaczow.

3 października zaatakowano wschodnią część twierdzy, czyli forty XIV „Hurko”, XV „Borek”, IV „Optyń”, I/2 „Byków”, I/3 „Pleszowice”, I/4 „Maruszka Las”, I/5 „Popowice”, I/6 „Dziewięczyce”. Nie udało się zdobyć żadnego fortu prócz I/1 „Łysiczka”, do którego Rosjanom udało się wedrzeć, ale zostali szybko otoczeni i pokonani przez obrońców twierdzy.

8 października przeprowadzono drugi szturm od strony północnej na forty Xa „Pruchnicka Droga”, XIa „Cegielnia”, XI „Duńkowiczki” i XII „Żurawica”. Rosjanom nie udało się nawet dotrzeć do linii zasieków, ponieśli zarazem ogromne straty.

Pierwsze oblężenie zakończyło się 10 października 1914 porażką wojsk rosyjskich. Straty ze strony rosyjskiej oceniono na około 10 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych. Straty załogi twierdzy wyniosły około 313 zabitych, 1282 rannych,290 zaginionych.

Drugie oblężenie

Drugie oblężenie rozpoczęło się 5 listopada 1914. Tym razem nie dochodziło do bezpośrednich starć zbrojnych, lecz wojska rosyjskie otoczyły twierdzę, odcinając jednocześnie dostęp do dostaw zaopatrzenia. Sroga zima przyczyniła się do szybkiego wyczerpywania się zapasów twierdzy. Stopniowo zmniejszane racje żywnościowe zmusiły obrońców do dokonania uboju prawie 10 tysięcy koni będących na zaopatrzeniu. Z czasem coraz więcej żołnierzy zapadało na choroby. Zaczęto odnotowywać coraz częstsze dezercje. W dniach 17-19 marca dokonano nieudanej próby przebicia się przez pierścień wroga, a straty oszacowano na 5,5 tysiąca zabitych, rannych i zaginionych. W odpowiedzi wojska rosyjskie przeprowadziły szturm ze wszystkich stron, lecz twierdzę zdołano jeszcze obronić. W wyniku coraz gorszej sytuacji obrońców, dowództwo twierdzy w porozumieniu z Naczelnym Dowództwem Armii w dniu 20 marca 1915 wydało rozkaz zniszczenia twierdzy i poddania się.

Od 18 marca zaczęto niszczyć wszelkie zapasy żywności i dobra materialne. 22 marca wysadzono w powietrze działa, forty i mosty na Sanie. 23 marca 1915 o godzinie 6 w sztabie rosyjskiej armii złożono akt kapitulacji twierdzy. Wkrótce do miasta wkroczyły wojska rosyjskie.

2 kwietnia 1915 do Przemyśla przybył car Mikołaj II w celu osobistego odwiedzenia zdobytej twierdzy oraz uhonorowania zdobywców. Każdy żołnierz otrzymał w nagrodę 5 rubli, a oficerowie zostali odznaczeni orderami.

Trzecie oblężenie

2 maja 1915 po bitwie pod Gorlicami, gdzie został przerwany front rosyjski, na wschód ruszyła ofensywa połączonych wojsk austro-węgierskich i niemieckich. Cofający się Rosjanie zaczęli budować umocnienia wokół Przemyśla w celu odparcia ataku. Wykorzystali do tego również mniej zniszczone forty.

18 maja 1915 Przemyśl został otoczony, a 31 maja rozpoczął się decydujący atak, który skupił się na północno-zachodniej części obrony. Po ostrzale moździerzowym do ataku przystąpiły pułki bawarskie, pułk pruski i oddział strzelców austriackich. Odparto jednocześnie kontrnatarcie rosyjskie. 22 bawarski pułk piechoty zdobył fort X (Orzechowce) i fort XI (Duńkowiczki), zaś wieczorem tego samego dnia batalion strzelców zdobył fort XII (Werner). Forty Xb (Zagrodnia) i IXa (Krzyż) poddały się.

Pierwsi do miasta 3 czerwca 1915 o godzinie 3:30 od strony Zasania weszli Bawarczycy, następnie od zachodu weszła austro-węgierska 4 dywizja kawalerii. Wojska rosyjskie wycofując się wysadziły mosty na Sanie i opuściły miasto.

6 czerwca 1915 do zdobytego Przemyśla przybył głównodowodzący armii austro-węgierskiej, marszałek polny arcyksiążę Fryderyk.

Podsumowanie

Oblężenie

Obrońcy

Atakujący

Data rozpoczęcia

Data zakończenia

Zwycięzca

Pierwsze

Austro-Węgry

Rosja

17 września 1914

10 października 1914

Obrońcy

Drugie

Austro-Węgry

Rosja

5 listopada 1914

22 marca 1915

Atakujący

Trzecie

Rosja

Austro-Węgry, Niemcy

18 maja 1915

3 czerwca 1915

Atakujący


Forty dziś
W roku 1968 zniszczone i zdewastowane forty zostały uznane za chroniony zabytek architektury obronnej. W 1997 Przemyśl został objęty Krajowym Programem Ochrony i Konserwacji Architektury Obronnej.

W 2014 roku na Forcie X „Orzechowce” w Ujkowicach odbyła się rekonstrukcja historyczna pt. "Odbicie Twierdzy Przemyśl" zrealizowana przez Przemyskie Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej "X D.O.K.".

Turystyka
Po obiektach Twierdzy Przemyśl biegnie pieszy szlak turystyczny oznaczony kolorem czarnym i Forteczna Trasa Rowerowa - szlak rowerowy koloru zielonego. Forteczna Trasa Rowerowa składa się z dwóch pętli - północnej i południowej, o łącznej długości 87 kilometrów.

W kulturze popularnej
Oblężenie Twierdzy Przemyśl przez Rosjan uwieczniono w jednej z najpopularniejszych rosyjskich piosenek z okresu I wojny światowej zatytułowanej Galicyjskije Polja.

Przemyskie Stowarzyszenie Przyjaciół Dobrego Wojaka Szwejka organizuje regularnie akcję przyznawania medalu: "Obrońca Twierdzy Przemyśl" za udokumentowane zdobycie pieszo lub rowerem kilku fortów.

Źródło: wikipedia.pl

Zaktualizowano 3 miesiące temu

Do obiektu przynależą:

Dane teleadresowe

Grochowska
37-700 Przemyśl
place
49.7705323076959, 22.7703228053101Skopiowano do schowka
N49º46'13.916", E22º46'13.162"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Ruina/pozostałości
Miejsce/obiekt znajdujące się obecnie w stanie ruiny lub z którego pozostały jedynie niewielkie ślady świadczące o jego dawnym istnieniu.
Pomnik Historii
Miejsce/obiekt zaliczające się do zabytków nieruchomych o szczególnym znaczeniu dla polskiej kultury.
Wstęp bezpłatny
Dostęp 24h/7
Obiekt publiczny, dostępny dla wszystkich 24 godziny na dobę 7 dni w tygodniu (np. pomnik w parku, przydrożny krzyż itp.).
austriackie
Obiekty militarne wybudowane przez wojsko austriackie.

Inne w kategorii: Militaria To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Powiązane artykuły W tych artykułach wspomnieliśmy o aktualnie oglądanej przez Ciebie atrakcji

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.