Sanatorium Świerki w Szczawnicy

Sanatorium Świerki w Szczawnicy to zespół zabytkowych obiektów, który przez dziesięciolecia stanowił ważny element infrastruktury leczniczej i wypoczynkowej w Pieninach. Usytuowany w malowniczej i spokojnej części kurortu, przy ulicy Park Górny, obiekt ten składa się z dwóch bliźniaczych willi o symbolicznych nazwach: „Brat” oraz „Siostra”. Kompleks ten, choć obecnie wyłączony z użytkowania, pozostaje niemym świadkiem złotej ery rozwoju uzdrowiska, przypominając o czasach, gdy miasto zyskiwało swoją renomę na mapie europejskich kurortów.

Historia powstania i postać fundatora

Geneza tego architektonicznego założenia sięga lat 60. XIX wieku, co czyni je jednym z najstarszych zachowanych przykładów zabudowy pensjonatowej w mieście Szczawnica. Wille zostały wzniesione dokładnie w 1860 roku. Inicjatorem ich budowy był Józef Szalay, człowiek uznawany za twórcę potęgi szczawnickiego zdroju. To dzięki jego wizjonerstwu i zaangażowaniu, skromna miejscowość przekształciła się w modny kurort, przyciągający gości z najdalszych zakątków ówczesnej Galicji i nie tylko.

Budynki zostały zaprojektowane w charakterystycznym dla tego okresu stylu, który łączył w sobie elementy architektury alpejskiej z lokalnymi tradycjami budowlanymi. Ich lokalizacja w Parku Górnym nie była przypadkowa – miała zapewniać kuracjuszom ciszę, kontakt z naturą oraz łatwy dostęp do terenów spacerowych, co było kluczowym elementem ówczesnych terapii klimatycznych.

Układ przestrzenny i funkcje willi Brat i Siostra

Kompleks sanatoryjny składał się z dwóch głównych budynków, które pełniły funkcje noclegowe. Willa „Brat” dysponowała 16 pokojami oraz jedną kuchnią, co pozwalało na kameralną obsługę gości. Z kolei willa „Siostra” była nieco większa pod względem bazy noclegowej i oferowała 18 pokoi dla przyjezdnych. Ciekawym rozwiązaniem architektonicznym i logistycznym było umieszczenie zaplecza gastronomicznego w osobnym obiekcie. Za willami stał oddzielny budynek gospodarczy, w którym funkcjonowały dwie kuchnie, obsługujące mieszkańców obu pensjonatów. Takie rozwiązanie miało na celu nie tylko usprawnienie pracy personelu, ale prawdopodobnie także ograniczenie rozprzestrzeniania się zapachów kuchennych do części mieszkalnych.

Życie towarzyskie i kulturalne w sanatorium

Oprócz funkcji czysto mieszkalnych, „Świerki” pełniły również rolę centrum życia towarzyskiego dla przebywających tam kuracjuszy. W latach 80. XIX wieku na terenie obiektu działała czytelnia prasy. Było to miejsce niezwykle istotne dla gości, którzy chcieli być na bieżąco z wiadomościami ze świata, a także stanowiło przestrzeń do dyskusji i integracji. Z czasem, w miarę rozwoju uzdrowiska i powstawania nowych, bardziej reprezentacyjnych obiektów, czytelnia została przeniesiona do budynku znanego jako Dworzec Gościnny, który stał się głównym salonem kulturalnym kurortu.

Otoczenie i obiekty sakralne

Spacerując w pobliżu dawnego sanatorium, warto zwrócić uwagę na jego bezpośrednie otoczenie, które kryje w sobie cenne pamiątki historyczne. Tuż za „Świerkami”, na malowniczym rozdrożu parkowych alejek, znajduje się figura Najświętszej Marii Panny. Rzeźba ta została ufundowana w 1891 roku. Jej powstanie jest dowodem wdzięczności kuracjuszy za odzyskane zdrowie i skuteczną kurację wodami mineralnymi. Obiekt ten wpisuje się w bogatą tradycję małej architektury sakralnej, która jest charakterystyczna dla krajobrazu Pienin.

Współczesne losy i plany na przyszłość

Niestety, przełom XX i XXI wieku przyniósł kres działalności sanatoryjnej w tym miejscu. Sanatorium jest nieczynne od 2000 roku, co doprowadziło do stopniowej degradacji zabytkowej substancji. Puste budynki przez lata czekały na nowego gospodarza, który przywróciłby im dawny blask. Nadzieją na uratowanie tego cennego zespołu architektonicznego są plany obecnego właściciela. Zamierza on przeprowadzić generalny remont kompleksu, co pozwoliłoby na ponowne włączenie willi „Brat” i „Siostra” do oferty turystycznej uzdrowiska, zachowując jednocześnie ich unikalny, historyczny charakter.