Rowerem w dolinie Wiercicy – malowniczy szlak przez serce Jury

1. Start: Parking przy Źródłach Zygmunta i Elżbiety

• Parking: asfaltowy (nawiguj z Google Maps).
• Opłaty: bezpłatnie.

Fot. Parking przy źródłach Zygmunta i Elżbiety (z lewej) oraz pomnik Armii Krajowej przy parkingu (z prawej).

Naszą wycieczkę rowerową rozpoczynamy w Złotym Potoku, na dużym, asfaltowym parkingu usytuowanym tuż przy źródłach Zygmunta i Elżbiety. W sezonie letnim to miejsce tętni życiem – do dyspozycji turystów ustawiane są mobilne toalety, a nierzadko można natrafić na przyczepę serwującą lody dla ochłody przed lub po trasie. Przy odrobinie szczęścia spotkamy tu również lokalnych mieszkańców sprzedających świeże jagody zebrane w okolicznych lasach. Co bardzo ważne, logistyka dojazdu w to miejsce wymusza korzystanie z własnego samochodu. Choć przy parkingu stoi znak wyznaczający przystanek autobusowy, w praktyce jest to jedynie mylący element krajobrazu – nie przejeżdża tędy aktualnie żadna linia komunikacji publicznej, co czyni auto jedynym realnym środkiem transportu na start.

Tuż obok parkingu znajduje się ważne miejsce pamięci narodowej, które upamiętnia bohaterskie walki partyzantów z oddziału Armii Krajowej dowodzonego przez kapitana Jerzego Kurpińskiego, pseudonim "Ponury". Zatrzymując się tutaj na chwilę, możemy oddać hołd żołnierzom polskiego podziemia niepodległościowego, którzy w trudnych warunkach jurajskich lasów stawiali zbrojny opór niemieckiemu okupantowi podczas II wojny światowej.

Alternatywny punkt startowy: Janów

Ponieważ zaproponowana trasa układa się w pętlę, daje to dużą elastyczność w planowaniu wycieczki. Rowerzystom dojeżdżającym od strony Janowa polecamy rozpoczęcie jazdy właśnie w tej miejscowości. Samochód można wygodnie i bezpłatnie zaparkować w okolicach rynku lub przy kościele, by stamtąd bezpośrednio wyruszyć na szlak.

2. Rezerwat przyrody "Parkowe" i Ostoja Złotopotocka

• Trasa: ok. 2 km.

Fot. Malownicze tereny rezerwatu "Parkowe" i Ostoi Złotopotockiej.

Przechodzimy na drugą stronę drogi prowadzącej do miejscowości Siedlec, gdzie odnajdujemy żółty szlak odbijający nieco w lewo. Znajdujemy się już na terenie rezerwatu "Parkowe", który chroni najpiękniejszy, źródliskowy odcinek Doliny Wiercicy wraz z jej niezwykłymi formacjami skalnymi, ostańcami wapiennymi i krystalicznie czystymi wywierzyskami. Przejazd przez ten obszar to czysta przyjemność – towarzyszy nam tu głęboki cień starych buków i dębów, a w powietrzu unosi się specyficzny, rześki mikroklimat tworzony przez płynącą dnem doliny rzekę.

Fot. Leśne ścieżki rowerowe w Dolinie Wiercicy.

Jadąc dalej, poruszamy się po terenie Ostoi Złotopotockiej, która jest obszarem o ogromnym znaczeniu ekologicznym (włączonym m.in. do sieci Natura 2000). Miejsce to słynie z wyjątkowego bogactwa flory i fauny, w tym rzadkich gatunków nietoperzy, które znalazły doskonałe schronienie w licznych jurajskich jaskiniach. Ekosystem ten, ze swoimi naturalnymi lasami łęgowymi i grądowymi, stanowi zielone płuca regionu i zachęca do uważnej, cichej obserwacji przyrody z perspektywy rowerowego siodełka.

3. Staw "Sen Nocy Letniej"

Fot. Urokliwy staw Sen Nocy Letniej w Złotym Potoku.

Gdy szlak przeprowadzi nas przez główną drogę asfaltową (DW 793), dotrzemy do Stawu Zielonego znanego również jako "Sen Nocy Letniej". Nazwa tego niezwykle romantycznego zbiornika wodnego nie jest przypadkowa – nadał ją sam Zygmunt Krasiński podczas swojego pobytu w Złotym Potoku latem 1857 roku. Staw ten, otoczony gęstą roślinnością i odbijający w swojej tafli otaczający las, tchnie spokojem i baśniową atmosferą, faktycznie przywodząc na myśl szekspirowskie dzieło.

To idealne miejsce na krótki przystanek, by po prostu nacieszyć oczy nieskazitelną naturą, tym bardziej, że w pobliżu odnajdziemy źródło Spełnionych Marzeń. To jedno z najbardziej magicznych wywierzysk krasowych w dolinie, któremu – podobnie jak wielu innym miejscom tutaj – nazwę nadał Zygmunt Krasiński. Według lokalnych legend i wierzeń, zaczerpnięcie krystalicznej wody z tego źródła i pomyślenie życzenia gwarantuje jego spełnienie. Nawet jeśli potraktujemy to z przymrużeniem oka, chłodna, orzeźwiająca woda wypływająca ze szczelin skalnych, to z pewnością ciekawe miejsce szczególnie w chłodne dni .

4. Drewniany młyn Kołaczew i Grota Niedźwiedzia

• Zwiedzanie: ok. 10 minut.

Fot. Zabytkowy drewniany młyn (z lewej) oraz wejście do Groty Niedźwiedziej (z prawej).

Obok stawu znajduje się również drewniany młyn wodny Kołaczew. Ta piękna, drewniana konstrukcja z XIX wieku przypomina o czasach, gdy energia płynącej Wiercicy napędzała lokalny przemysł i rolnictwo. Młyn doskonale wpisuje się w krajobraz doliny, stanowiąc fantastyczny plener fotograficzny dla miłośników dawnej architektury regionalnej.

Nieco dalej na trasie odnajdziemy ruiny plenerowego amfiteatru, wkomponowanego w naturalne ukształtowanie terenu oraz jaskinię znaną jako Grota Niedźwiedzia. To geologiczna perełka Złotego Potoku. Niewielka, ale niezwykle interesująca jaskinia zawdzięcza swoją nazwę odkryciom archeologicznym – to właśnie w niej odnaleziono prehistoryczne szczątki niedźwiedzia jaskiniowego. Choć nie jest to najdłuższa z jurajskich jaskiń, jej surowy, skalny portal ziejący chłodem z wnętrza góry zawsze wzbudza ciekawość i chęć zajrzenia do środka.

5. Staw "Amerykan"

• Trasa: ok. 800 metrów.
• Gastronomia: Tak (w sezonie letnim).
• Zwiedzanie: ok. 15 minut.

Fot. Malownicza tafla Stawu Amerykan w Złotym Potoku.

Trzymając się oznakowań czerwonego szlaku, po 800 metrach dotrzemy do kolejnego malowniczego stawu w tej dolinie. Staw Amerykan to chyba najbardziej znany i najchętniej odwiedzany zbiornik wodny w całej okolicy. Swoją oryginalną nazwę zawdzięcza sprowadzonym tu w XIX wieku przez hrabiego Raczyńskiego pstrągom tęczowym (amerykańskim) lub, jak mówią inne źródła, amerykańskiemu wychowawcy dzieci Krasińskiego. Dziś "Amerykan" to tętniące życiem centrum rekreacyjne – z piaszczystymi brzegami, wypożyczalnią sprzętu wodnego i mnóstwem budek gastronomicznych serwujących wyśmienitą, świeżą rybę i nie tylko.

9. Dziedzictwo Krasińskich w Złotym Potoku

• Trasa: 1,9 km.
• Zwiedzanie: 20-50 minut.

 Fot. Pałac Raczyńskich (z lewej) i dworek Krasińskiego (z prawej) w Złotym Potoku.

Opuszczamy rynek w Janowie, kierując się do wylotu ulicy Żareckiej, gdzie odnajdujemy wąski przesmyk, czyli ulicę Ciemną. Jedziemy nią prosto przez około 170 metrów aż do samej rzeki Wiercicy. Tuż przed rzeką odbijamy w lewo i po chwili skręcamy w prawo w ulicę Kielecką, przejeżdżamy przez most i skręcamy w prawo w ulicę Dębową. Po 500 metrach jazdy ulica ta doprowadzi nas do ulicy Kosynierów. Pokonujemy nią krótki, 150-metrowy odcinek, po czym skręcamy w prawo w ulicę Parkową. Po kolejnych 400 metrach wypatrujemy charakterystycznej bramy wjazdowej w pałacowym ogrodzeniu i ponownie odbijamy w prawo. Zjeżdżamy delikatnie w dół i po około 250 metrach docieramy prosto pod Pałac Raczyńskich.

Wjeżdżając na teren dawnego majątku, naszą uwagę od razu przykuwa imponująca bryła Pałacu Raczyńskich. Ten monumentalny, klasycystyczny budynek z XIX wieku wciąż robi ogromne wrażenie swoimi proporcjami i reprezentacyjnym wejściem, przypominając o czasach arystokratycznej świetności tutejszych dóbr. Zaledwie kilkadziesiąt metrów dalej znajduje się znacznie skromniejszy, ale niezwykle ważny historycznie biały dworek. To właśnie w nim w 1857 roku mieszkał Zygmunt Krasiński. Obecnie w jego wnętrzach funkcjonuje klimatyczne Muzeum Regionalne. Zdecydowanie warto zejść na chwilę z roweru i zajrzeć do środka, by przenieść się w epokę romantyzmu, podziwiać zabytkowe meble, autentyczne pamiątki po wieszczu narodowym oraz poznać bliżej bogatą historię Złotego Potoku.

Historyczne zabudowania otoczone są rozległym parkiem krajobrazowym w stylu angielskim. Niespieszna jazda wytyczonymi tu alejkami pozwala docenić rzemiosło dawnych ogrodników, którzy spójnie wkomponowali w teren wiekowy starodrzew, rozległe polany oraz sieć kanałów. Bezpośrednio w sąsiedztwie dworku ukryty jest urokliwy Staw Irydion, którego nazwa stanowi bezpośrednie nawiązanie do słynnego dramatu Krasińskiego. Ten niewielki zbiornik wodny, znacznie cichszy i spokojniejszy od popularnego Amerykana, idealnie dopełnia krajobraz parku, zachęcając do chwili wyciszenia i zadumy przed wyruszeniem w dalszą trasę.

10. Centrum Złotego Potoku

• Trasa: 900 metrów.
• Zwiedzanie: ok. 10 minut.

Fot. Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Złotym Potoku.

Kierując się parkowymi alejkami na południe, dotrzemy do bocznej bramy wyjazdowej z pałacowych włości. Choć brama główna zazwyczaj pozostaje zamknięta, tuż obok niej znajduje się furtka, przez którą swobodnie opuścimy teren zespołu dworskiego. Kontynuujemy naszą wyprawę, jadąc prosto ulicą Klonową – po około 850 metrach od pałacu dotrzemy do zabytkowego kościoła pw. św. Jana Chrzciciela. Świątynia, ufundowana przez ród Raczyńskich, jest jednym z najcenniejszych obiektów w okolicy. Powstały w XV wieku zabytek kryje w swoim wnętrzu m.in. kryptę rodową i przez dekady pełnił rolę duchowego centrum zarówno dla lokalnej społeczności, jak i dla arystokratycznych właścicieli majątku.

Tuż obok kościoła rozciąga się plac św. Jana Chrzciciela, który pełni funkcję nieformalnego, kameralnego rynku Złotego Potoku. To urokliwa przestrzeń, która – mimo że miejscowość ma bardziej turystyczny niż typowo miejski charakter – stanowi doskonały punkt zborny dla grup rowerowych przed dalszą drogą. Spacerując po rynku, warto zwrócić uwagę na ciekawą rzeźbę Nosiwódki. Ta drewniana postać kobiety niosącej wiadra na koromyśle jest hołdem złożonym dawnym tradycjom i ciężkiej pracy mieszkańców. Figurka ta stała się nieformalnym symbolem miejscowości, która jest nierozerwalnie związana z życiodajnymi, jurajskimi źródłami, z których słynie ten region.

11. Pstragarnia Raczyńskich

• Trasa: 2,7 km.
• Gastronomia: Tak.
• Toaleta: Tak.

Fot. Pstrągarnia Raczyńskich w Złotym Potoku.

Opuszczamy centrum Złotego Potoku, kierując się ulicą majora Jana Wrzoska. Po około 500 metrach ponownie wyłoni się przed nami znany już Staw Amerykan, który tym razem mijamy z lewej strony. Kontynuując jazdę przez kolejne 800 metrów, dotrzemy do rejonu, w którym byliśmy na początku wyprawy – w pobliże Groty Niedźwiedziej, Stawu Sen Nocy Letniej oraz zabytkowego, drewnianego młyna Kołaczew. Po dotarciu do głównej drogi skręcamy w lewo na drogę asfaltową, czyli trasę wojewódzką numer 793. Po przejechaniu kilometra po naszej lewej stronie wyrasta jedna z najbardziej charakterystycznych formacji skalnych w okolicy, czyli Skała z Krzyżem. Ten potężny wapienny ostaniec góruje nad okolicą, stanowiąc doskonały punkt orientacyjny.

Tuż po przeciwnej, prawej stronie drogi, ujrzymy Pstrągarnię Raczyńskich. To miejsce o europejskim znaczeniu – gospodarstwo to zostało założone przez hrabiego Edwarda Raczyńskiego w 1881 roku i jest najstarszym nieprzerwanie działającym ośrodkiem hodowli ryb tego typu na naszym kontynencie. Dzięki wykorzystaniu krystalicznych i lodowatych wód Wiercicy hoduje się tu wyśmienite pstrągi tęczowe oraz potokowe. Jeśli jesteście miłośnikami ryb, to obowiązkowy przystanek na trasie; świeży, smażony pstrąg serwowany na miejscu to najlepsza nagroda za rowerowy wysiłek i kulinarny symbol Złotego Potoku.

12. Źródło Zygmunta i źródło Elżbiety

• Trasa: 400 metrów.

Fot. Źródło Zygmunta w Złotym Potoku.

Od Pstrągarni Raczyńskich ruszamy dalej leśną ścieżką, która prowadzi wzdłuż grobli Stawu Zygmunt. Sam zbiornik to kolejny malowniczy akcent na trasie Wiercicy, będący spuścizną dawnego majątku Raczyńskich i Krasińskich. Dziś staw pełni przede wszystkim funkcję krajobrazową, a nasza trasa prowadzi w przyjemnym, drzewnym cieniu, biegnąc równolegle do głównej szosy.

Fot. Źródło Elżbiety w Złotym Potoku.

Po około 400 metrach docieramy do celu naszej wyprawy – Źródeł Zygmunta i Elżbiety. Pierwsze z nich, noszące imię Zygmunta Krasińskiego, znajduje się tuż przy drodze asfaltowej i cieszy się dużą popularnością wśród odwiedzających. To fascynujące, obfite wywierzysko krasowe, z którego krystalicznie czysta woda wypływa wprost spod wapiennych skał i korzeni wiekowych drzew, bijąc przyjemnym chłodem nawet w najbardziej upalne dni. Nieco dalej, w głębi lasu, odnajdziemy bardziej kameralne Źródła Elżbiety. To miejsce o surowym, naturalnym charakterze, gdzie wybijająca woda daje początek rzece Wiercicy. Stąd do parkingu startowego dzieli nas już tylko krótki odcinek zielonego szlaku, na którym zakończymy naszą rowerową przygodę.