Szlak Orlich Gniazd

Podziel się:

Szlak Orlich Gniazd to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i najcenniejszych historycznie szlaków turystycznych w Polsce. Łączy on system średniowiecznych zamków, strażnic i warowni wznoszonych na wapiennych wzgórzach Jury Krakowsko-Częstochowskiej, które swoim położeniem przypominają orle gniazda zawieszone wysoko nad okolicą.

Geneza i znaczenie Szlaku Orlich Gniazd

Powstanie zamków na Szlaku Orlich Gniazd wiąże się głównie z XIV wiekiem i panowaniem Kazimierza Wielkiego. Warownie miały za zadanie chronić południowo-zachodnie granice Królestwa Polskiego oraz ważne szlaki handlowe prowadzące z Małopolski na Śląsk. Naturalne ukształtowanie terenu, liczne ostańce wapienne oraz trudno dostępne wzgórza czyniły Jurę idealnym miejscem do budowy obiektów obronnych, a znaczna część tych terenów objęta jest dziś ochroną w ramach Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd, powołanego w celu zachowania unikalnych walorów przyrodniczych i krajobrazowych regionu.

Zamki pełniły funkcje militarne, administracyjne oraz sygnalizacyjne. W razie zagrożenia przekazywano informacje świetlne lub dymne pomiędzy kolejnymi warowniami, tworząc sprawny system wczesnego ostrzegania, którego relikty do dziś wpisują się w krajobraz chroniony Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd.

Przebieg szlaku i jego warianty

Szlak Orlich Gniazd biegnie z Krakowa do Częstochowy. Trasa występuje w kilku wariantach, z których najpopularniejsze to:

Szlak pieszy - oznaczony kolorem czerwonym:
- długość: 164,5 km,
- suma podejsć: 2563 m,
- suma zejść: 2498 m,
- czas przejścia pieszo: około 44-48 godzin.
Szlak rowerowy - prowadzący łagodniejszymi odcinkami terenu:
- długość 189,1 km, z czego:
  - 34 km przebiega drogami rowerowym,
  - 98,3 km drogami publicznymi,
  - 40,2 km drogami szutrowymi,
  - 11,5 km drogami gruntowymi.
- suma podjazdów:1335 m,
- suma zjazdów: 1295 m,
- czas przejazdu rowerem (bez zwiedzania): 12-14 godzin.
Szlak samochodowy - tras samochodowych do zwiedzania wszystkich podstawowych i alternatywnych obiektów na Szlaku Orlich Gniazd może być wiele; poniżej prezentujemy jedną z propozycji samochodowych tras zwiedzania większości obiektów ze szlaku:
- długość: 183,7 km
- czas przejazdu samochodem (bez zwiedzania): 4-5 godzin

Dzięki różnorodności wariantów szlak jest dostępny zarówno dla doświadczonych turystów pieszych, jak i rodzin z dziećmi czy osób preferujących spokojne zwiedzanie.

Przebieg pieszego wariantu Szlaku Orlich Gniazd

Mapa przedstawiająca pieszy, rowerowy i samochodowy Szlak Orlich Gniazd wraz z atrakcjami turystycznymi

Najważniejsze zamki na Szlaku Orlich Gniazd

Na całej trasie znajduje się kilkanaście kluczowych zamków oraz liczne ruiny i strażnice. Do najbardziej znanych należą Ogrodzieniec, Bobolice, Mirów, Olsztyn koło Częstochowy, Pieskowa Skała oraz Rabsztyn. Każdy z obiektów posiada własną historię, architekturę i unikalne położenie krajobrazowe.

Niektóre warownie zachowały się w formie trwałych ruin, inne zostały częściowo lub całkowicie odbudowane i udostępnione do zwiedzania. Dzięki temu szlak oferuje szerokie spektrum doświadczeń – od surowej, autentycznej historii po nowoczesne ekspozycje muzealne.

Zamek Korzkiew
Zamek Korzkiew znajduje się w małej miejscowości o tej samej nazwie w gminie Zielonki pod Krakowem. Jadąc od strony Krakowa drogą wojewódzką nr 794 dojeżdżamy do miejscowości Przybysławice, gdzie należy odbić w lewo na miejscowość Korzkiew. W tym momencie powinniśmy jechać dość wąską drogą asfaltową i po około kilometrze dotrzemy...
Zamek Ojców
Zamek w Ojcowie znajduje się na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Do zamku można dostać się z drogi wojewódzkiej nr 773 od strony Pieskowej Skały lub miejscowości Skała. Jadąc tą trasą trzeba kierować się na Ojców i wjechać do Ojcowskiego Parku Narodowego. Droga prowadzi pod sam zamek, gdzie znajduje się parking....
Zamek Pieskowa Skała
Zamek w Pieskowej Skale znajduje się w osadzie o tej samej nazwie we wsi Sułoszowa, położony jest w granicach Ojcowskiego Parku Narodowego. Do zamku można dostać się z drogi wojewódzkiej nr 773 od strony Olkusza lub z przeciwnej strony od miejscowości Skała. Samochodem można dotrzeć pod sam zamek, gdzie znajduje...
Zamek Rabsztyn
Zamek Rabsztyn to współczesna atrakcja Jury Krakowsko-Częstochowskiej, położony na malowniczym wzgórzu wapiennym w miejscowości Rabsztyn, nieopodal Olkusza, Zamek Rabsztyn to jedno z najciekawszych miejsc na Szlaku Orlich Gniazd. Jego początki sięgają XIII wieku, a przez wieki zamek pełnił funkcję warowni, siedziby starostów i pałacu szlacheckiego. Dziś – jako odrestaurowane ruiny –...
Zamek Bydlin
Zamek w Bydlinie – ruiny zamku leżącego na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, wybudowanego w systemie tzw. Orlich Gniazd, we wsi Bydlin w województwie małopolskim, w powiecie olkuskim. Zamek leży na Szlaku Orlich Gniazd, pieszym i rowerowym. Zamek wznoszący się na wysokim, skalistym wzgórzu przez pewien czas pełnił również funkcję świątyni. Wśród uczonych pojawiały...
Zamek Smoleń
Jadąc drogą wojewódzką nr 794 z Pilicy w kierunku na Kraków wjeżdżamy do wsi Smoleń. Zamek jest dobrze widoczny z prawej strony drogi. Można dojechać samochodem pod sam zamek, gdzie znajduje się bezpłatny parking. Z parkingu należy dojść pieszo do zamku - ok. 200 metrów. Ruiny Zamku Smoleń można zwiedzać w...
Pałac w Pilicy
Pilica stanowiła w XIV w. własność rodu Toporczyków, właścicieli zamku w Smoleniu. Prawdopodobnie to oni wznieśli w Pilicy pierwszy zamek. Ród ten zaczął niebawem, od nazwy miejscowości, zwać się Pileckimi. W 1569 r. tutejsze posiadłości kupili Padniewscy herbu Nowina. Wkrótce też, w okolicach przełomu XVI i XVII wieku przebudowali oni...
Zamek Ogrodzieniec
Usytuowany na Górze Janowskiego – najwyższym wzniesieniu Jury Krakowsko-Częstochowskiej – zamek został zbudowany w XIV w. z twardego wapienia i dolomitów. Na zamku organizowane są liczne imprezy i biesiady. Obiekt położony jest na Szlaku Orlich Gniazd. Zamek Ogrodzieniec to najpiękniejszy obiekt warowny ze wszystkich Orlich Gniazd. Zbudowany z twardego wapienia i...
Zamek Morsko (Zamek Bąkowiec)
Leżący na Szlaku Orlich Gniazd zamek został zbudowany prawdopodobnie w XIV w. Należy do przygranicznego łańcucha obronnych twierdz dawnej Rzeczypospolitej. Obiekt znajduje się na terenie ośrodka „Morsko”, który posiada bardzo bogatą ofertę turystyczną. Ruiny zamku Bąkowiec są miejscem niezwykle malowniczym, atrakcyjnym pod względem krajobrazowym i historycznym. Z dawnej średniowiecznej warowni do...
Zamek Bobolice
Bobolice to wieś położona w miejscowości Niegowa w powiecie myszkowskim (woj. śląskie) w odległości około 40 km od Częstochowy i około 60 km od Katowic. W pobliżu zamku znajduje się parking samochodowy, z którego w łatwy sposób można dotrzeć do samego zamku, który jest w trakcie rekonstrukcji. Do zamku można...
Zamek Mirów
Mirów to wieś położona w miejscowości Niegowa w powiecie myszkowskim (woj. śląskie) w odległości około 40 km od Częstochowy i około 60 km od Katowic. U podnóża Zamku Mirów znajduje się karczma oraz spory parking samochodowy, z którego w łatwy sposób można dotrzeć do samego zamku. Do zamku można również...
Zamek Olsztyn k. Częstochowy
Zamek Olsztyn położony jest ok. 17 km na południowy-wschód od Częstochowy. Znajduje się niemal w centrum wsi Olsztyn i widoczny jest już z oddali ze względu na swoją charakterystyczną wieżę usytuowaną na wzgórzu. Obecnie ruiny Zamku Olsztyn znajdują się pod opieką Spółki do Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej, powołanej przez wieś Olsztyn. Ruiny...

Mapa przedstawiająca główne obiekty na Szlaku Orlich Gniazd

Alternatywne obiekty na Szlaku Orlich Gniazd

W części opracowań historycznych, przewodników regionalnych oraz materiałów turystycznych Szlak Orlich Gniazd bywa interpretowany szerzej niż jego klasyczny przebieg między Krakowem a Częstochową. W takich ujęciach do systemu warowni jurajskich zalicza się również obiekty pełniące podobną funkcję obronną lub administracyjną, powiązane z ochroną dawnych granic Królestwa Polskiego oraz kontroli ważnych szlaków handlowych. Do najczęściej wymienianych należą:

Zamek Królewski na Wawelu
Zamek Królewski na Wawelu – zamek obronno-rezydencyjny w Krakowie, na Wawelu, o powierzchni 7040 m² z 71 salami wystawowymi. Siedziba Zamku Królewskiego na Wawelu – Państwowych Zbiorów Sztuki. Zamek jest dwupiętrową budowlą z trzema skrzydłami (z pomieszczeniami) oraz jednym parawanowym (od południa). Jego szata zewnętrzna, jak i wnętrza mają charakter renesansowy,...
Zamek Tenczyn
Zamek Tenczyn znajduje się na terenach wsi Rudno w gminie Krzeszowice (woj. małopolskie). Ruiny zamku są doskonale widoczne z przebiegającej niedaleko autostrady A4 jednak dojazd z autostrady jest utrudniony ze względu na fakt, iż najbliższy zjazd z autostrady znajduje się pod Krakowem (ok. 15km), a następnie należy dojechać do wsi...
Zamek Lipowiec
Zamek Lipowiec to malownicze ruiny położone na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, we wsi Wygiełzów w województwie małopolskim. Była to niegdyś potężna twierdza biskupów krakowskich, wzniesiona w systemie Orlich Gniazd. Obecnie jest to popularna atrakcja turystyczna, przyciągająca miłośników historii i tajemniczych legend. Historia zamku Lipowiec Powstanie – pierwsza warownia istniała tu już w XIII wieku,...
Ruiny strażnicy w Ryczowie
Strażnica w Ryczowie zbudowana została przez Kazimierza Wielkiego i chroniła linię między zamkami w Ogrodzieńcu i Smoleniu. Strażnica uległa zniszczeniu w XV w. Do dziś zachował się tylko zarys budowli. Po wschodniej stronie skały znajdowała się kilkupiętrowa budowla, będąca głównym elementem strażnicy. Do obecnych czasów zachowały się w części wschodniej i...
Zamek Będzin
Królewski zamek będziński to średniowieczna warownia obronna wzniesiona przez Kazimierza Wielkiego w systemie tzw. Orlich Gniazd na pograniczu Małopolski i Śląska. Obiekt był wielokrotnie niszczony, został odbudowany w latach 50. XX w. Położony na wysokiej skarpie na lewym brzegu Czarnej Przemszy zamek stanowi przykład budownictwa obronnego z poł. XIV w. Obiekt...
Zamek biskupi w Siewierzu
Siewierz to miejscowość położona w woj. śląskim. Znajduje się w połowie drogi krajowej nr 78 pomiędzy Tarnowskimi Górami a Zawierciem oraz w połowie drogi krajowej nr 1 pomiędzy Dąbrową Górniczą a Koziegłowami. Ruiny zamku siewierskiego znajdują się na końcu ul. Tadeusza Kościuszki, która prowadzi praktycznie prosto od Rynku w Siewierzu. Obecnie...
Ruiny strażnicy w Łutowcu
Strażnica w Łutowcu została zbudowana prawdopodobnie w XIII/XIV w. jako budowla obronna o charakterze wieży mieszkalno-obronnej. Dzisiaj nikłe resztki muru z wapienia jurajskiego można zaobserwować na wysokiej 20-metrowej skale wapiennej wznoszącej się na 390 m n.p.m. we wsi Łutowiec. Obok ostańca widnieje majdan gospodarczy oraz fortyfikacje ziemne, z których pozostały...
Ruiny strażnicy w Przewodziszowicach
Strażnica Przewodziszowice znajduje się ok. 4km od centrum miejscowości Żarki w powiecie myszkowskim (woj. śląskie). Z centrum Żarek udajemy się ul. Myszkowską, następnie skręcamy w prawo w ul. Stary Rynek, a niedługo później w lewo w ul. Leśniowską, którą podążamy przez następne 2, 5 km, aż dotrzemy do miejsca z...
Ruiny strażnicy w Suliszowicach
Strażnica w Suliszowicach jest jedną z czterech tego typu budowli istniejących w okolicy. Poza nią do dnia dzisiejszego zachowały się bowiem ruiny strażnic w Łutowcu, Ryczowie i Przewodziszowicach. Obiekt składał się z części górnej i dolnej. Cała fortyfikacja z fosami i skałą zajmowała obszar 2 tys. m² (z tego podstawa...

Atrakcje po drodze – co warto zobaczyć przy Szlaku Orlich Gniazd

Szlak Orlich Gniazd kojarzony jest przede wszystkim z systemem średniowiecznych zamków i strażnic wzniesionych na wapiennych wzgórzach Jury Krakowsko-Częstochowskiej, jednak planując wędrówkę lub wycieczkę wzdłuż jego przebiegu, warto pamiętać, że trasa prowadzi przez region wyjątkowo bogaty także w inne atrakcje przyrodnicze i krajobrazowe. W bezpośrednim sąsiedztwie szlaku znajdują się malownicze doliny rzeczne, formacje skalne, jaskinie, źródła krasowe oraz punkty widokowe, które nie zawsze leżą dokładnie na oznakowanej trasie, ale są łatwo dostępne i doskonale uzupełniają zwiedzanie zamków. Uwzględnienie tych miejsc w planie podróży pozwala lepiej poznać charakter Jury Krakowsko-Częstochowskiej i sprawia, że wyprawa Szlakiem Orlich Gniazd staje się jeszcze bardziej różnorodna i atrakcyjna.

Najbardziej atrakcyjne miejsca, które możemy zobaczyć przemierzając Szlak Orlich Gniazd to:

Dolina Prądnika
Dolina Prądnika – dolina rzeki Prądnik na obszarze Ojcowskiego Parku Narodowego oraz leżących na południe od niego obszarów rolniczych. PołożeniePołożona jest w województwie małopolskim na Wyżynie Olkuskiej będącej częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Ma powierzchnię ok. 2146 ha, rozpoczyna się w okolicach Sułoszowej, gdzie znajdują się źródła Prądnika i biegnie przez całą długość...
Dolina Eliaszówki
Dolina Eliaszówki (Dolina Eliasza) – dolina na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, rozciągająca się pomiędzy miejscowościami Czerna i Paczółtowice w powiecie krakowskim, województwie małopolskim. Nazwa Dolina Eliasza pochodzi od imienia biblijnego proroka Eliasza, patrona klasztoru w Czernej znajdującego się na zachodnich zboczach doliny. Dawniej na terenie doliny istniało kilkanaście pustelni, obecnie istnieje jeszcze odnowiona...
Źródło Warty w Kromołowie (Zawiercie)
Rzeka bierze początek w Kromołowie. Ma tu ona dwa źródła. Jedno z nich bije w pobliżu nieistniejącego dworu, gdzie obecnie utworzono skwer rekreacyjny. Drugie źródło (większe) znajduje się pod kaplicą św. Jana Nepomucena. To drugie źródło uważane jest za właściwy początek rzeki Warty. Źródło: wikizaglebie.pl...
Okiennik Wielki
Ten ciekawy masyw skalny wznosi się na północny wschód od Zawiercia, niedaleko drogi Skarżyce - Żerkowice. Ze szczytu roztacza się panorama na okolicę. Okiennik Skarżycki zwany jest też Okiennikiem Wielkim. Jest dobrze widoczny z szosy. Ten bardzo ciekawy masyw ma ogromne okno skalne o średnicy 5 m. Długość tunelu okna wynosi...
Platforma widokowa na Wzgórzu Kozubiec w Trzebniowie
Metalowa platforma widokowa w Trzebniowie (Gmina Niegowa) na Wzgórzu Kozubiec przy Skale z Krzyżem. Pod skałą można zaparkować samopchód i bezpiecznym podejściem, z ułatwieniem w postaci drewnianych stopni, wejść na szczyt skały i podziwiać widok zarezerwowany do tej pory dla wybrańców. ...
Ruiny zamku Ostrężnik
Zamek Ostrężnik wznosi się na wysokiej na 373 m n.p.m. skale wapiennej, na której pierwotnie znajdował się zamek górny. U dołu zaś mieściło się tradycyjnie podzamcze, zwane zamkiem dolnym. Zamek górny miał kształt wydłużonego wieloboku i powierzchnię przekraczającą 1 tys. m². Główną jego część stanowił dom mieszkalny, usytuowany na północno-zachodnim skraju...
Góra Zborów (462 m n.p.m.)
Góra Zborów (inna nazwa: Góra Berkowa) – jedno z dwóch wzgórz leżących na terenie powstałego w wyniku wywłaszczenia rodziny Welonów rezerwatu przyrody nieożywionej Góra Zborów na terenach wsi Podlesice w rejonie Jury Krakowsko-Częstochowskiej na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 sierpnia 1957 r. w sprawie uznania...
Jaskinia Głęboka w Podlesicach
Jaskinia Głęboka znajduje się na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej niedaleko wsi Podlesice przy drodze wojewódzkiej nr 792 pomiędzy miejscowościami Żarki i Kroczyce. Jest to jedyna jaskinia w północnej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej udostępniona do turystycznego zwiedzania. Zwiedzanie jaskini z przewodnikiem. Bilety wstępu do jaskini i do rezerwatu sprzedaje kasa w Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego...
Dolina Wiercicy
Dolina Wiercicy to wyjątkowy zakątek Wyżyny Częstochowskiej, gdzie natura, historia i turystyka tworzą harmonijną całość. Malowniczy krajobraz, krystaliczna woda i bogactwo zabytków sprawiają, że miejsce to cieszy się rosnącym zainteresowaniem zarówno wśród turystów pieszych, rowerowych, jak i miłośników wspinaczki czy przyrody. To idealny kierunek na weekendowy wypad lub dłuższy pobyt...
Źródła Zygmunta w Złotym Potoku
Źródła Zygmunta w Złotym Potoku to jedno z najważniejszych i najpiękniejszych miejsc na turystycznej mapie Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Położone w rezerwacie przyrody Parkowe, w obrębie miejscowości Siedlec w gminie Janów, są początkiem stałego biegu rzeki Wiercicy. To wyjątkowy przykład wywierzyska krasowego, który przyciąga zarówno miłośników przyrody, jak i historii. Gdzie znajdują się...
Staw "Amerykan" w Złotym Potoku
Staw „Amerykan” w Złotym Potoku położony w malowniczej dolinie rzeki Wiercicy, to jedno z najpiękniejszych i najbardziej klimatycznych miejsc w Złotym Potoku. Otoczony częściowo przez rezerwat przyrody „Parkowe”, jest chętnie odwiedzany zarówno przez miłośników historii, jak i turystów spragnionych letniego wypoczynku nad wodą. Od „Stawu Gorzkich Łez” do „Amerykana” Historia zbiornika sięga...
Góry Towarne
Góry Towarne zbudowane są przede wszystkim z rafowych wapieni skalistych. W skład tych gór wchodzą liczne ostańce, głazy, bloki skalne czy rumowiska. Skały porstają jałowce. Góry Towarne – zwane też Towarowymi – to dość duży kompleks skalny położony na dwóch wzgórzach – Towarne Duże (Płyta i Grota – na mapie...

Walory przyrodnicze i krajobrazowe

Szlak Orlich Gniazd to nie tylko zabytki architektury, ale również wyjątkowe środowisko naturalne. Jura Krakowsko-Częstochowska słynie z malowniczych dolin, jaskiń, skał wapiennych oraz bogatej flory i fauny. Wiele odcinków szlaku przebiega przez parki krajobrazowe i rezerwaty przyrody.

Połączenie dziedzictwa kulturowego z walorami przyrodniczymi sprawia, że trasa jest atrakcyjna przez cały rok, a każda pora roku oferuje inne wrażenia wizualne.

Szlak Orlich Gniazd jako produkt turystyczny

Szlak Orlich Gniazd jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych produktów turystycznych w Polsce. Regularnie pojawia się w rankingach najciekawszych tras historycznych w Europie Środkowej. Wzdłuż szlaku funkcjonuje rozbudowana baza noclegowa, gastronomiczna oraz infrastruktura turystyczna.

Dla turystów przygotowywane są wydarzenia tematyczne, rekonstrukcje historyczne, nocne zwiedzania zamków oraz festyny średniowieczne, które dodatkowo zwiększają atrakcyjność regionu.

Praktyczne wskazówki dla turystów

Najlepszym okresem na zwiedzanie są wiosna i jesień, gdy temperatury są umiarkowane
Warto zaplanować trasę etapami i zarezerwować noclegi z wyprzedzeniem
Obuwie trekkingowe jest zalecane na odcinkach pieszych
Nie wszystkie obiekty są dostępne przez cały rok, warto sprawdzić godziny otwarcia

Podsumowanie

Szlak Orlich Gniazd to wyjątkowe połączenie historii, krajobrazu i aktywnego wypoczynku. Trasa pozwala poznać dziedzictwo średniowiecznej Polski, jednocześnie oferując kontakt z przyrodą i możliwość spędzenia czasu w różnorodny sposób. To propozycja zarówno dla miłośników historii, jak i osób poszukujących atrakcyjnych form turystyki kulturowej.

Źródło: orlegniazda.pl, wikipedia.pl, mapy.com

Zaktualizowano 7 miesięcy temu

Jak znaleźć idealny nocleg w Uniejowie? Przewodnik po opcjach zakwaterowania dla turystów i rodzin

Planując wypoczynek w Uniejowie, musimy dokładnie przyjrzeć się dostępnym opcjom zakwaterowania. Wybierając idealne miejsce do spania, warto uwzględnić kilka...