Park krajobrazowy w Staniszowie

Park krajobrazowy w Staniszowie to jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych przykładów romantycznych założeń ogrodowych na Dolnym Śląsku. Położony w malowniczej scenerii Wzgórz Łomnickich, tuż u wrót miasta Jelenia Góra, stanowi integralną część rezydencji rodu von Reuss. Ten rozległy teren, łączący w sobie elementy naturalnego krajobrazu z misternie zaplanowaną architekturą ogrodową, jest dziś perłą Doliny Pałaców i Ogrodów, przyciągającą turystów spragnionych kontaktu z naturą i historią.

Historia powstania – wizja księcia Heinricha

Początki parku sięgają końca XVIII wieku, kiedy to właścicielem majątku w miejscowości Staniszów został hrabia (późniejszy książę) Heinrich XXXVIII von Reuss. Zainspirowany ówczesnymi trendami sentymentalizmu i romantyzmu, postanowił przekształcić otoczenie swojej rezydencji w rozległy park krajobrazowy. Prace rozpoczęto około 1790 roku, a ich efektem było stworzenie jednego z pierwszych w tej części Europy założeń, które nie ograniczało się do ogrodzonych rabat, lecz wchłaniało otaczający krajobraz – lasy, skały, łąki i wzgórza.

Książę Henryk, wykorzystując naturalne walory terenu, wytyczył sieć ścieżek spacerowych, które prowadziły do najciekawszych punktów widokowych i formacji skalnych. W przeciwieństwie do geometrycznych ogrodów barokowych, park w Staniszowie miał naśladować dziką naturę, jednocześnie ją "poprawiając" i czyniąc dostępną dla spacerowiczów. Centralnym punktem odniesienia stał się pałac w Staniszowie, od którego rozchodziły się promieniście aleje, łączące posiadłość z kluczowymi atrakcjami terenowymi.

Góra Witosza i skalne labirynty

Najważniejszą częścią założenia parkowego stała się Góra Witosza (484 m n.p.m.). To granitowe wzniesienie, dominujące nad okolicą, zostało przekształcone w romantyczny ogród skalny. Wykuto tu kamienne schody, zamontowano poręcze i udostępniono turystom naturalne jaskinie oraz groty, nadając im fantazyjne nazwy. Do dziś można tu podziwiać takie formacje jak Pustelnia, wiązana z legendą o proroku Rischmannie, Skalna Komora czy wąski przesmyk zwany Ucho Igielne.

Szczyt Witoszy pełnił funkcję głównego punktu widokowego. Zbudowano na nim platformę, z której roztaczała się (i nadal roztacza) wspaniała panorama na Kotlinę Jeleniogórską oraz majestatyczne pasmo górskie Karkonosze. W czasach świetności parku miejsce to nazywano "karkonoskim Brockenem", a goście mogli tu podziwiać nie tylko widoki, ale także rzadkie zjawiska optyczne.

Góra Grodna i Zamek Księcia Henryka

Park krajobrazowy nie ograniczał się jedynie do najbliższego otoczenia pałacu i Witoszy. Jego kompozycja obejmowała również sąsiednie wzniesienie – Góra Grodna (506 m n.p.m.), będące najwyższym szczytem Wzgórz Łomnickich. Aby urozmaicić krajobraz i dodać mu romantycznego charakteru, w 1806 roku wzniesiono tam sztuczne ruiny zameczku myśliwskiego, znane dziś jako Zamek Księcia Henryka. Budowla ta, z wieżą widokową, stanowiła cel dłuższych wycieczek dla gości pałacowych i kuracjuszy przybywających z uzdrowiska Cieplice Śląskie-Zdrój.

Rewitalizacja i współczesność

Po latach zaniedbań w okresie powojennym, kiedy to park zarósł, a mała architektura uległa zniszczeniu, obiekt przechodzi obecnie renesans. Dzięki staraniom prywatnych właścicieli pałacu oraz Gminy Podgórzyn, dawne ścieżki są odtwarzane, a punkty widokowe przywracane do użytku. Park w Staniszowie znów zachwyca, oferując ciszę, spokój i możliwość obcowania z historią zapisaną w kamieniu i drzewach. Jest to idealne miejsce na niespieszne spacery, sesje fotograficzne i kontemplację piękna sudeckiej przyrody, tak jak czyniła to niegdyś odwiedzająca to miejsce Izabela Czartoryska.