Góra Witosza (484 m n.p.m.)

Góra Witosza (484 m n.p.m.), znana dawniej jako Prudelberg, to drugie pod względem wysokości wzniesienie w paśmie Wzgórz Łomnickich. Zbudowana głównie z granitu i granitu porfirowego, dumnie góruje nad malowniczą wsią Staniszów. Od najdawniejszych czasów było to miejsce szczególne, chętnie odwiedzane przez turystów i wędrowców, którzy poszukiwali tu nie tylko pięknych widoków, ale i aury tajemniczości. Dziś Witosza, łącząc walory przyrodnicze z fascynującą historią lokalnych legend, stanowi jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych w bliskim sąsiedztwie miasta Jelenia Góra.

Położenie i granitowe serce góry

Witosza położona jest w południowo-środkowej części Kotliny Jeleniogórskiej, pomiędzy wzniesieniami Gaik i Gołębnik. Jej masyw, uformowany w okresie orogenezy waryscyjskiej, składa się z twardego granitu karkonoskiego oraz jego porfirowej odmiany. Procesy wietrzenia trwające miliony lat wyrzeźbiły tu fantazyjne formy skalne – od pionowych ścian i grzęd, po spektakularne tafoni. Góra stanowi wyraźną dominantę krajobrazową nad Staniszowem, oferując doskonały punkt orientacyjny i widokowy na Karkonosze.

Trzy komory skalne i Skalna Uliczka

Południowo-zachodnie zbocze góry kryje w sobie charakterystyczne obiekty, szumnie nazywane jaskiniami, które rozmieszczone są na różnych wysokościach. Są to:

• Jaskinia Skalna Komora – jaskinia rumowiskowa o wymiarach 5 na 7 metrów. Powstała z nagromadzenia potężnych bloków skalnych, tworzących naturalne zadaszenie. Część badaczy sugeruje, że jej obecny kształt może być również wynikiem dawnej działalności górniczej. Nad komorą znajduje się naturalny punkt widokowy.
• Jaskinia Ucho Igielne – wąska jaskinia szczelinowo-rumowiskowa o długości 10 metrów, zakończona charakterystycznym skalnym oknem. Powstała w wyniku zaklinowania się spadających bloków skalnych w górnej części szczeliny.
• Jaskinia Pustelnia – największa i najbardziej znana jaskinia na Witoszy. Jest to obiekt typu szczelinowego o długości około 20 metrów, przypominający wąski korytarz. Jej nazwa, a także alternatywne określenie "Jaskinia Rischmanna", wiąże się z legendą o XVI-wiecznym proroku i pustelniku, który miał zamieszkiwać to miejsce, głosząc swoje przepowiednie.
• Skalna Uliczka – efektowny korytarz skalny powstały w wyniku pionowego spękania granitu, tworzący wąskie przejście o długości 6 metrów.

Nie wszyscy wiedzą, że najniższa z nich, Skalna Komora, jest w rzeczywistości tworem sztucznym i stosunkowo młodym. Powstała pod koniec XVIII wieku na polecenie ówczesnego właściciela Staniszowa, księcia Heinricha XXXVIII Reussa. Nakazał on wybranie ziemi spod olbrzymiej skały, która wsparta była na innych głazach – w ten sposób powstała przestronna nisza. Miejsce to później autorzy przewodników, także niemieckich, często błędnie mylili z legendarną pustelnią Rischmanna. O sztucznym charakterze groty wspominała już Izabela Czartoryska w swoim rękopisie „Dyliżansem przez Śląsk”, opisując swój pobyt w Staniszowie, który miał miejsce w 1816 roku.

Legenda Hansa Rischmanna – śląskiego Nostradamusa

Najwyżej położona jaskinia, zwana Pustelnią, w lokalnej tradycji uznawana jest za rzeczywiste miejsce zamieszkania Hansa Rischmanna, zwanego śląskim Nostradamusem. Ten urodzony w pobliskiej wsi Łomnica jasnowidz żył w burzliwych czasach wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Rischmann był niemową, który odzyskiwał głos jedynie wpadając w mistyczny trans. Ze zboczy Prudelbergu obwieszczał wówczas światu swoje przerażające wizje.

Jedną z jego najsłynniejszych przepowiedni było zawalenie się wieży jeleniogórskiego ratusza. Choć prorok pomylił się w obliczeniach o kilkadziesiąt lat, wieża ratusza rzeczywiście runęła, co na trwale zapisało go w pamięci potomnych. Mieszkańcy Staniszowa wiele późniejszych dramatycznych wydarzeń wiązali właśnie z proroctwami jasnowidza. Postaci Rischmanna przypisywano nadprzyrodzone zdolności, takie jak bilokacja (jednoczesne przebywanie w kilku, nieraz bardzo oddalonych od siebie miejscach) oraz lewitacja (dar unoszenia się nad ziemią). Co ciekawe, Rischmann trafnie przepowiedział datę własnej śmierci. Choć nie dożył sędziwego wieku i tak miał szczęście, gdyż dzięki temu uniknął procesu – był bowiem łakomym kąskiem dla działającej wówczas bardzo aktywnie inkwizycji.

Panorama i widmo Brockenu

Szczyt Witoszy słynie z jednej z najpiękniejszych panoram w regionie. Rozpościera się stąd widok na Kotlinę Jeleniogórską i Karkonosze, ze szczególnym uwzględnieniem Śnieżnych Kotłów. W przeszłości wzniesienie nazywano "karkonoskim Brockenem" ze względu na możliwość zaobserwowania rzadkiego zjawiska optycznego – widma Brockenu, polegającego na ujrzeniu własnego cienia na chmurze, otoczonego tęczową glorią.

Dostępność i szlaki

Na szczyt prowadzi żółty szlak turystyczny łączący Jelenią Górę z miejscowością Sosnówka, a u podnóża przebiega szlak zielony w stronę gminy Mysłakowice. Wycieczka na Witoszę, wzbogacona o historię Rischmanna i wizytę w jaskiniach, to fascynująca podróż w głąb tajemnic Dolnego Śląska. Będąc w okolicy, warto odwiedzić również inne atrakcje Gminy Podgórzyn, takie jak pobliska Góra Grodna czy miasto Kowary.

Swoją wycieczkę na Górę Witosza warto rozpocząć w centrum Staniszowa, gdzie dostępny jest darmowy parking. Czeka Was stamtąd krótki i przyjemny spacer żółtym szlakiem na Witoszę. Trasa liczy ok. 500 metrów (przy 75 metrach przewyższenia), więc wejście na szczyt nie powinno zająć więcej niż pół godziny.

Mapa z przebiegiem szlaku na Górę Witosza z centrum Staniszowa