Zamek w Muszynie

Zamek w Muszynie to średniowieczna warownia usytuowana na szczycie góry Baszta (527 m n.p.m.), która przez wieki strzegła granicy polsko-węgierskiej i kontrolowała szlaki handlowe biegnące wzdłuż Popradu. Początki zamku sięgają XIV wieku, a jego historia pełna jest dramatycznych wydarzeń, bitew i katastrof budowlanych. Przez długi czas ruiny porastał las, aż w XXI wieku podjęto decyzję o rekonstrukcji. Od września 2023 roku zamek ponownie można zwiedzać.

Początki zamku w Muszynie

Dokładna data budowy zamku nie jest znana. Według tradycji powstał za panowania króla Kazimierza Wielkiego. W 1391 roku w źródłach pojawia się wzmianka o castrum Musszina, do którego należały okoliczne miasta i wsie. Pierwotna budowla mogła być drewnianym grodziskiem na Koziejówce, jednak z czasem wzniesiono murowaną warownię, która stała się siedzibą starostów muszyńskich.

Katastrofy i wojny

W 1455 roku zamek przeżył wielką katastrofę budowlaną – osunięcia gruntu i słaba jakość murów doprowadziły do zniszczenia części fortyfikacji. Naprawy wykonano prowizorycznie, co osłabiło jego obronność. W 1474 roku wojska węgierskie pod dowództwem Tomasza Tarczy zaatakowały Muszynę. Bitwa była krótka, ale gwałtowna – do dziś świadczą o niej liczne znaleziska militariów, w tym fragmenty pierwszej broni palnej i elementy zbroi. Po odbudowie w XVI wieku zamek zyskał renesansowy charakter, lecz w kolejnym stuleciu strawił go potężny pożar. Od XVII wieku jego znaczenie stopniowo malało.

Upadek i zapomnienie

W XVIII wieku zamek stał się ruiną. Część murów rozebrano na budulec, a później w pobliżu utworzono kamieniołom, co przyspieszyło destrukcję. Przez dziesięciolecia poszukiwacze skarbów dodatkowo dewastowali obiekt. Do II wojny światowej większość murów ukrywał las, a jedyną pamiątką po świetności była zachowana baszta.

Odbudowa zamku

Na początku XXI wieku rozpoczęto badania archeologiczne, które ujawniły dawny zarys zamku i potwierdziły opisane w źródłach historycznych bitwy oraz katastrofy. Na ich podstawie podjęto decyzję o rekonstrukcji. W latach 2020–2023 odbudowano mury, basztę i część zabudowań. Od września 2023 roku warownia znów pełni rolę atrakcji turystycznej.

Dziś w baszcie znajdują się ekspozycje historyczne i wystawy, a z najwyższego piętra rozciąga się panorama Muszyny i doliny Popradu. W dawnej rezydencji biskupów zaaranżowano salę wystawienniczą z tarasem widokowym.

Ciekawostki i legendy

Według jednej z legend w podziemiach zamku ukryto skarb starosty z czasów potopu szwedzkiego. Inna opowieść mówi o tajemnym przejściu, które miało prowadzić z warowni do miasta. Ruiny zamku inspirowały również artystów – przedstawiali je m.in. Maciej Bogusz Stęczyński i Napoleon Orda.

Zamek w Muszynie dziś

Zamek w Muszynie to wyjątkowy przykład udanej rekonstrukcji średniowiecznej warowni. Łączy w sobie elementy edukacyjne, historyczne i krajobrazowe. Odwiedzający mogą poznać historię Muszyny, podziwiać eksponaty archeologiczne i zobaczyć malownicze widoki z wieży. To jedna z najważniejszych atrakcji turystycznych regionu, przyciągająca zarówno pasjonatów historii, jak i rodziny z dziećmi.