Zabytkowe kamienice w Karpaczu

Zabytkowe kamienice w Karpaczu to niemi świadkowie bogatej i wielowątkowej historii tego górskiego kurortu. Spacerując ulicami miasta, a w szczególności reprezentacyjną ulicą Konstytucji 3 Maja, przenosimy się w czasie – od skromnych początków osad drwali i poszukiwaczy skarbów, przez dynamiczny rozwój turystyki w XIX wieku, aż po czasy współczesne. Dzisiejszy Karpacz to jednolity organizm miejski, który jednak powstał z połączenia kilku niezależnych dawniej osiedli, wsi i skupisk bud pasterskich. Każda z tych części wniosła do krajobrazu architektonicznego coś unikalnego, tworząc mozaikę stylów i historii u stóp majestatycznej góry Śnieżka.

Od poszukiwaczy złota do pierwszych osadników

Początki osadnictwa w tym rejonie giną w mrokach dziejów, ale wiążą się nierozerwalnie z bogactwami naturalnymi. Już w starożytności tereny te mieli odwiedzać Celtowie w poszukiwaniu złota i kamieni szlachetnych, o czym świadczą ślady starych szybów w Sowiej Dolinie czy nazwy geograficzne. Jednak trwała kolonizacja Kotliny Jeleniogórskiej rozpoczęła się na dobre w średniowieczu. Pierwsze wzmianki o osadach w rejonie dzisiejszego Karpacza, takich jak Płóczki (najstarsza dzielnica), pojawiają się w dokumentach z XV wieku. Legenda głosi, że powstanie jednej z osad związane było z powodzią, która zniszczyła wieś Broniów, zmuszając mieszkańców do przeniesienia się wyżej, w widły rzek Łomnica i Łomniczka.

W XVI i XVII wieku rozwój osadnictwa napędzały hutnictwo i leśnictwo. Drwale i węglarze, karczując lasy na potrzeby kowarskich kuźni, zakładali pierwsze szałasy i domy. To właśnie w tym okresie, w połowie XVI wieku, miało powstać pierwsze gospodarstwo na miejscu obecnej restauracji znanej jako dawna karczma sądowa Bachus w Karpaczu. W XVIII wieku Karpacz słynął już w całej Europie z laborantów – zielarzy, którzy z miejscowych roślin wytwarzali lecznicze specyfiki. Pamiątką po tamtych czasach są również dawne karczmy sądowe, które pełniły funkcje administracyjne i społeczne w poszczególnych wsiach.

Rozkwit turystyki i architektury uzdrowiskowej

Prawdziwy przełom w architekturze przyniósł rozwój turystyki pielgrzymkowej na Śnieżkę, a później turystyki wypoczynkowej w XIX wieku. Budowa kaplicy św. Wawrzyńca na szczycie przyciągała rzesze pątników, co wymusiło rozwój bazy noclegowej. Jednak to druga połowa XIX wieku, a zwłaszcza doprowadzenie linii kolejowej w 1895 roku, zmieniła wiejski krajobraz w modny kurort. Wzdłuż głównej osi komunikacyjnej, dzisiejszej ulicy Konstytucji 3 Maja, jak grzyby po deszczu zaczęły wyrastać okazałe hotele i pensjonaty.

Inwestorzy prześcigali się w budowie obiektów, które miały zaspokoić gusta wymagających gości z Berlina czy Wrocławia. Powstały wtedy tak znane budynki jak Dom Wypoczynkowy "Chrobry" w Karpaczu czy Dom wczasowy "Mieszko" w Karpaczu. Architektura tych obiektów często nawiązywała do stylu szwajcarskiego lub tyrolskiego, z charakterystycznymi drewnianymi werandami i zdobieniami. W 1890 roku wzniesiono hotel „Leśny Zamek”, a w 1913 roku powstał okazały hotel przy torze bobslejowym.

Schroniska – górskie twierdze turystyki

Równolegle z zabudową miejską, rozwijała się architektura wysokogórska. Schroniska, początkowo proste budy pasterskie, przekształcały się w komfortowe hotele górskie. Przykładem takiej ewolucji jest Schronisko PTTK "Samotnia", które z małego szałasu stało się jednym z najpiękniejszych obiektów w paśmie Karkonosze, z charakterystyczną wieżyczką i dzwonnicą. Podobnie historia potoczyła się dla obiektu Schronisko PTTK "Strzecha Akademicka", które wielokrotnie przebudowywano, by sprostać rosnącemu ruchowi turystycznemu. Warto też wspomnieć o nieistniejącym już schronisku księcia Henryka nad Wielkim Stawem czy schronisku na samej Śnieżce.

Zabytki w cieniu historii

Wiele z tych budynków przetrwało do dziś, choć często zmieniły swoje funkcje. Spacerując po Karpaczu, warto zwrócić uwagę na detale – stare napisy na elewacjach, rzeźbione balustrady czy kształty dachów. Miejsca takie jak dawna Villa Bertha czy budynek dawnej szkoły katolickiej, przypominają o złotej erze kurortu. Niestety, dynamiczny rozwój w ostatnich dekadach sprawił, że sielski, przedwojenny charakter miejscowości miejscami ustąpił miejsca nowoczesnej komercji. Mimo to, zabytkowe kamienice wciąż stanowią o duszy tego miasta, zapraszając do odkrywania historii zapisanej w murach.