Kościół Wang w Karpaczu

Świątynia Wang w Karpaczu to jeden z najbardziej wyjątkowych zabytków sakralnych w Polsce, a zarazem najstarszy drewniany kościół w kraju. Jego historia sięga przełomu XII i XIII wieku, kiedy to został wzniesiony w norweskiej miejscowości Vang nad jeziorem Vangsmjøsa. Choć powstał z myślą o lokalnej społeczności norweskiej, dziś zachwyca turystów z całego świata swoją niezwykłą konstrukcją, bogatym zdobnictwem i malowniczym położeniem w Karkonoszach.

Historia świątyni wang

Kościół Wang zbudowano z sosnowych bali jako jedną z charakterystycznych norweskich świątyń klepkowych – stavkirke. Było ich pierwotnie około tysiąca, jednak do dziś przetrwało zaledwie kilkadziesiąt. W XIX wieku obiekt stał się zbyt mały i zbyt zniszczony, by służyć mieszkańcom Vang. Zdecydowano się sprzedać go w celu przeniesienia i zrekonstruowania gdzie indziej.

Zakupem zainteresował się norweski malarz Jan Krystian Dahl, który namówił pruskiego króla Fryderyka Wilhelma IV do nabycia świątyni. W 1841 roku kościół rozebrano i przewieziono do Szczecina, a następnie do Berlina. Ostatecznie, dzięki interwencji hrabiny Fryderyki von Reden, przeniesiono go na Śląsk, do Karpacza Górnego. Miejsce wybrano tak, aby było dogodne dla okolicznych mieszkańców oraz tworzyło malowniczą scenerię dla odrestaurowanej świątyni.

Odbudowa i zmiany w konstrukcji

Gdy kościół dotarł do Karpacza w 1842 roku, okazało się, że wiele jego elementów nie nadaje się do ponownego użycia. Z pierwotnej konstrukcji wykorzystano jedynie około jedną piętnastą elementów. Braki uzupełniono na podstawie zachowanych rysunków. W trakcie odbudowy wprowadzono także zmiany zgodne z XIX-wiecznymi trendami konserwatorskimi.

Najważniejsze modyfikacje obejmowały:

• Budowę krużganków i wieży.
• Wstawienie okien, których pierwotna konstrukcja nie posiadała.
• Dobudowanie kamiennej dzwonnicy mającej chronić świątynię przed silnymi wiatrami znad Śnieżki.

Wnętrze zdobią oryginalne nordyckie rzeźby oraz drewniane kolumny. Szczególną wartość ma rzeźbiony krucyfiks wykonany w jednym pniu dębowym w 1846 roku.

Rola świątyni od XIX wieku do dziś

28 lipca 1844 roku Świątynia Wang stała się kościołem miejscowej parafii ewangelickiej i tę funkcję pełni nieprzerwanie do dnia dzisiejszego. Obiekt jest nie tylko miejscem kultu, lecz także ważną atrakcją turystyczną Karpacza.

W latach 1963–1965 przeprowadzono gruntowne prace konserwatorskie, wymieniając m.in. pokrycie dachowe na gont i modernizując instalacje. Dzięki temu świątynia zachowała swój unikatowy charakter i wciąż stanowi przykład skandynawskiej architektury sakralnej w polskim krajobrazie.

Na przykościelnym cmentarzu spoczywają wybitne osoby związane z regionem, m.in. Henryk Tomaszewski oraz poeta Tadeusz Różewicz. W pobliżu kościoła znajduje się także epitafium hrabiny von Reden oraz rzeźba „Wskrzeszenie Łazarza”.

Architektura i symbolika świątyni

Świątynia Wang wyróżnia się konstrukcją wykonaną bez użycia gwoździ. Wszystkie elementy łączone są przy pomocy tradycyjnych drewnianych złączy ciesielskich. Ozdobne portale, rzeźbione motywy roślinne, zwierzęce oraz runiczne świadczą o kunszcie skandynawskich rzemieślników.

Warto zwrócić uwagę na:

• Cztery oryginalne drewniane kolumny pośrodku wnętrza.
• Rzeźbione lwy nordyckie strzegące portali.
• Symboliczne kandelabry w kształcie łabędzia i serca przy ołtarzu – zapalane jedynie podczas ślubów, co uczyniło świątynię znaną jako kościół szczęśliwych małżeństw.

Świątynia wang jako atrakcja turystyczna

Położona na wysokości 885 m n.p.m., otoczona pięknymi widokami Karkonoszy, świątynia przyciąga rocznie tysiące turystów. To obowiązkowy punkt na mapie regionu dla miłośników historii, architektury i natury.

Zwiedzający mogą:

• Obejrzeć świątynię z przewodnikiem.
• Odwiedzić przyległy cmentarz.
• Podziwiać monumentalną dzwonnicę i rzeźby wokół dziedzińca.

Świątynia Wang jest także ważnym symbolem polsko-norweskiej historii i współpracy kulturowej.