Kopalnia Podgórze w Kowarach

Kopalnia Podgórze w Kowarach to fascynujące miejsce, w którym surowe piękno podziemnego świata splata się z mroczną historią okresu zimnej wojny. Zlokalizowana na północno-wschodnich zboczach Kowarskiego Grzbietu, w górnej części doliny potoku Jedlica, stanowi jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych regionu. Jest to druga co do wielkości kopalnia uranu w Polsce pod względem wydobycia, a zarazem największa, biorąc pod uwagę długość wyrobisk, których chodniki ciągną się przez ponad 33 kilometry. Odwiedzając to miejsce, turyści mają niepowtarzalną okazję przenieść się w czasie i dotknąć tajemnic, które przez dekady były pilnie strzeżone przez władze PRL-u i Związku Radzieckiego.

Historia wydobycia i Zakłady Przemysłowych R-1

Historia górnictwa w tym rejonie sięga aż XII wieku, kiedy to poszukiwano tu głównie rud żelaza. Jednak to wiek XX przyniósł największy rozgłos i jednocześnie największe tajemnice. W latach 20. XX wieku odkryto tu uran, a prawdziwa gorączka tego pierwiastka wybuchła po II wojnie światowej. W 1950 roku, po wykryciu anomalii radonowej, rozpoczęto drążenie sztolni, dając początek "Przedsiębiorstwu Kowarskie Kopalnie", później przekształconemu w tajne Zakłady Przemysłowe R-1. W latach 1950–1958 kopalnia pracowała pełną parą, wydobywając łącznie 196,2 tony rudy uranowej, która w całości trafiała do ZSRR, służąc budowie radzieckiego arsenału atomowego. Był to okres, w którym Kowary stały się strategicznym punktem na mapie bloku wschodniego.

Po zakończeniu eksploatacji uranu, obiekt nie został zapomniany. W latach 70. XX wieku otwarto tu jedno z nielicznych na świecie podziemnych inhalatoriów radonowych, które służyło kuracjuszom z Uzdrowiska Cieplice (obecnie dzielnica miasta Jelenia Góra). Dziś, dzięki pasji lokalnych entuzjastów, kopalnia zyskała nowe życie jako trasa turystyczna, w pełni bezpieczna pod względem promieniowania, edukująca kolejne pokolenia o tej niezwykłej karcie historii.

Zwiedzanie kopalni uranu Podgórze

Współczesne zwiedzanie to podróż przez czas i przestrzeń. Trasa turystyczna prowadzi przez sztolnię nr 19a, gdzie turyści wyposażeni w latarki mogą poczuć atmosferę dawnej kopalni. Panuje tu stała temperatura około 8 stopni Celsjusza, co sprawia, że jest to idealne miejsce na ucieczkę przed upałem latem lub chłodem zimą. Na trasie można zobaczyć m.in. kapliczkę św. Barbary – patronki górników, a także liczne eksponaty: narzędzia górnicze, mapy geologiczne oraz środki łączności. Przewodnicy z pasją opowiadają o trudach pracy górników, technikach wydobywczych oraz politycznym tle funkcjonowania kopalni.

Pieczątka pamiątkowa

Odwiedzając Kopalnię Podgórze, warto pamiętać o drobnym, ale miłym akcencie na zakończenie (lub początek) przygody. Przy okienku kasowym znajduje się ogólnodostępna pamiątkowa pieczątka. Skorzystanie z niej jest darmowe, więc jeśli prowadzicie dziennik podróży, zbieracie stemple w książeczkach PTTK lub po prostu lubicie takie pamiątki – koniecznie poproście o nią obsługę lub rozejrzyjcie się przy ladzie.

Rys. Pieczątka pamiątkowa z Kopalni Podgórze w Kowarach.

Unikalna kolekcja szkła uranowego

Jedną z największych atrakcji, która wyróżnia to miejsce na tle innych obiektów w Karkonoszach, jest imponująca kolekcja szkła uranowego. To specyficzny rodzaj szkła, do którego barwienia używano związków uranu, co nadawało mu charakterystyczny żółto-zielony kolor. Największe wrażenie robi jednak prezentacja w świetle ultrafioletowym – szkło zaczyna wtedy intensywnie fluoryzować, świecąc własnym, niesamowitym światłem. Wystawa ta jest największym tego typu zbiorem w Polsce i stanowi gratkę nie tylko dla miłośników geologii, ale i sztuki użytkowej.

Najgłębsze nurkowisko w Polsce

Kopalnia Podgórze to nie tylko trasy piesze. Znajduje się tu zalany szyb górniczy o głębokości aż 242 metrów, który stał się mekką dla nurków jaskiniowych. Jest to obecnie najgłębsze podziemne nurkowisko w Polsce. Woda w zalanym szybie jest krystalicznie czysta, co stwarza doskonałe warunki do eksploracji. To właśnie tutaj w 2015 roku Michał Rachwalski ustanowił rekord Polski, schodząc na głębokość 157 metrów. Dla certyfikowanych nurków udostępnione są poziomy na głębokościach 30, 70 i 109 metrów, oferując ekstremalne przeżycia niedostępne nigdzie indziej w kraju.

Atomowa historia i makieta bomby

Wątek militarny jest silnie obecny w narracji kopalni. Zwiedzający mogą zobaczyć replikę pierwszej radzieckiej bomby atomowej RDS-1 w skali 1:1. To symboliczny eksponat, który przypomina, że uran wydobywany w tych sztolniach był kluczowym elementem wyścigu zbrojeń. Historia szpiegowska, kradzież planów amerykańskiej bomby "Gadget" oraz rola polskiego uranu w radzieckim programie nuklearnym to tematy, które rozpalają wyobraźnię i pozwalają lepiej zrozumieć realia zimnej wojny.

Lokalizacja i dojazd do obiektu

Dotarcie do kopalni jest stosunkowo proste. Zmotoryzowani turyści powinni kierować się z centrum Kowar na ulicę Wiejską i ulicę Podgórze, uważając, by nie zjechać wcześniej na teren sąsiedniej atrakcji (Kopalnia Uranu - Sztolnie Kowary), aż do rozwidlenia dróg prowadzącego bezpośrednio do celu. Na miejscu do dyspozycji gości przygotowano dwa miejsca postojowe:

• Parking nr 1 (dalej od kopalni) - usytuowany jest nieco niżej i wiąże się z koniecznością krótkiego, około 200-metrowego podejścia, co jest dobrą alternatywą w dni o dużym natężeniu ruchu.
• Parking nr 2 (bliżej kopalni) - znajduje się na samym końcu drogi, tuż przy kasach biletowych i bufecie, oferując maksymalny komfort bez konieczności pieszego dochodzenia.

Kopalnia stanowi doskonałą bazę wypadową lub uzupełnienie wycieczki dla osób odwiedzających pobliskie kurorty, takie jak Szklarska Poręba czy stolica regionu – Wrocław, skąd dojazd zajmuje niespełna dwie godziny.