Jaskinia Wierzchowska Górna

Jaskinia Wierzchowska Górna to jedna z najdłuższych jaskiń na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, która jest tylko częściowo udostępniona do zwiedzania. Labirynt korytarzy i sal rozmieszczonych na kilku poziomach uzmysławia potęgę podziemnego królestwa.

Położona jest na Wyżynie Olkuskiej w Dolinie Kluczwody (masyw Berdo), nad wsią Wierzchowie (blisko pół kilometra od trasy nr 94 z Krakowa do Olkusza).

Można do niej dojść następującymi drogami:

  • pieszo: szlakiem czarnym Doliną Kluczwody przez Wierzchowie, szlakiem żółtym (Szlakiem Dolinek Jurajskich) z Ojcowskiego Parku Narodowego przez Murownię;
  • rowerem: trasą czarną (Czajowice-Wierzchowie), trasą czerwoną (Będkowice-Wierzchowie);
  • samochodem: parking Jaskini Wierzchowskiej Górnej – z drogi krajowej nr 94, w miejscowości Murownia, skręcamy w ulicę Dziurawiec (na wysokości sklepu meblowego). Po około 300m docieramy do oznaczonego parkingu, skąd pieszo, za znakami, udajemy się w kierunku jaskini (ok. 10 min.).
  • autobusami PKS, MPK i liniami prywatnymi: z Krakowa do przystanku w Murowni (w kierunku na Olkusz) i stąd 10 min pieszo.

Dolina Kluczwody (nazywana też Doliną Wierzchówki) jest jedną z piękniejszych dolinek jurajskich. Utworzona przez Kluczwodę, dopływ Rudawy (która wpada do Wisły), ma długość około 6 km i rozciąga się między wsiami Bolechowice i Wierzchowie. Nazwa potoku wzięła się od tego, że jego koryto wije się, meandruje, kluczy w obrębie doliny. Krajobraz doliny jest charakterystyczny dla Jury: nad głęboką doliną sterczą wśród gradowego lasu samotne skałki wapienne, a w zboczach powstały jaskinie: Wierzchowska Górna, Mamutowa i Dzika. Najbardziej znane formacje skalne to Mączne Skały (ciekawa panorama) i Zamkowe Skały z ruinami XIV-wiecznego zamku rycerskiego. Dolna część doliny porośnięta jest buczyną karpacką - utworzono tu leśny rezerwat przyrody. Dolina Kluczwody jest jedną z siedmiu dolinek jurajskich objętych ochroną w Parku Krajobrazowym ?Dolinki Krakowskie".

 

INFORMACJE PRAKTYCZNE
Czas zwiedzania:ok. 50 min.
Temperatura wewnątrz:ok. +7-8 °C
Długość korytarzy jaskini:ok. 975 m
Długość ścieżki turystycznej:ok. 700 m
Sposób zwiedzania:w grupach wyłącznie z dyżurującym przy kasie przewodnikiem
Dostępność:codziennie od 9 do 30 kwietnia 9.00-16.00, od maja do sierpnia 9.00-17.00, od września do października 9.00-16.00, w listopadzie 9.00-15.00.
Trudności w zwiedzaniu:brak
Oświetlenie:elektryczne
Zalecany ubiór:wygodne, sportowe obuwie
Wysokość:trzy otwory: 388, 390, 399 m n.p.m.
Uwagi:- wejścia grupowe - po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym
- turyści indywidualni - wejścia o każdej pełnej godzinie
- przy kasie mieszczą się sklepik z pamiątkami oraz bufet

 

Jaskinia była zwiedzana już w 2. połowie XIX w. Przez wiele lat pozostawała niezabezpieczona i niechroniona, co spowodowało liczne zniszczenia szaty naciekowej. Pierwotny wygląd jaskini jest przedstawiony w pierwszym opisie podziemi sporządzonym przez przyrodnika Wojciecha Jastrzębowskiego, który pisał, że są to dwie groty ?białe i czyste, że wszedłszy do nich z pochodnią, mnóstwo się migocących światełek zabłyszczy [...] od kropel cieknącej wody, która potworzyła bardzo wiele pięknych różnej wielkości sopli" (?Wspomnienia z podróży po kraju", 1853 r.).

Pierwsze badania jaskini podjął hr. Jan Zawisza, właściciel Ojcowa w latach 1871-1873. Rozkopano wówczas namulisko w pobliżu pierwszego otworu. Zawisza wykonał także pierwszy plan jaskini. Z ramienia Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności badania w latach 1884-1886 prowadził archeolog Gotfryd Ossowski. Pod jego nadzorem przekopano namulisko w znacznej części jaskini, wydobyto liczne kości zwierząt jaskiniowych, m.in. niedźwiedzia, hieny, lwa i renifera.

W okresie międzywojennym otwory zasłonięte były drewnianą obudową, a przewodnik pobierał opłatę od zwiedzających.

Na skutek starań Państwowej Rady Ochrony Przyrody jaskinią zaopiekował się w 1933 r. starosta olkuski, ale dopiero w 1966 r. decyzją Wojewódzkiej Rady Narodowej została objęta ochroną jako pomnik przyrody. Otwory wejściowe zamknięto kratami. Po przygotowaniu trasy, na początku lat 70. XX w., udostępniono jaskinię dla turystów.

W 1997 r. znad jaskini oberwał się ogromny głaz. W wyniku tego zdarzenia (największego obrywu skalnego w XX w. na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej) zasypany został największy otwór wejściowy i uległa zmianie trasa zwiedzania jaskini.

Jaskinia Wierzchowska Górna jest drugą po Wiernej najdłuższą z jaskiń jurajskich i 15. pod względem głębokości (25 m). Przestrzenie jaskini tworzą labirynt korytarzy i komór. Uznawana jest za jedną z najciekawszych jaskiń poza Tatrami.

Po obrywie i zasypaniu głównego wejścia (1997 r.) do wnętrza wchodzi się przez mniejszy otwór, prowadzący wprost do Przesmyku Długiego. Przy otworze rosną paprocie zanokcica skalna i zanokcica murowa. Dawniej turyści docierali do największej Hali Wielkiej Dolnej o wymiarach 40 na 10 m i średniej wysokości 5 m. Zimą tworzą się na jej dnie lodowe chłopki, co świadczy o napływie chłodnego powietrza do wnętrza jaskini. Przedłużeniem Hali Wielkiej Dolnej od południa jest Jama Hieny (znaleziono tu zęby tego zwierzęcia). Wejścia do tej partii podziemi strzegą stalaktyt i stalagmit. Wąskie szczeliny, w które przechodzi Jama Hieny, być może mają połączenie z dalszymi, jeszcze nieodkrytymi częściami jaskini.

W środkowej części Przesmyku Długiego odkryto nowe ciągi jaskiniowe, które zostały nazwane Przesmykiem Równoległym. Składają się one z korytarzy biegnących na kilku poziomach, w których występuje piękna szata naciekowa. Tego jednak turyści nie mogą obejrzeć.

Dzisiaj zwiedzający przemierzają kręty Przesmyk Długi, gdzie odnaleziono liczne kości nietoperzy, wyeksponowane w gablocie. Po dojściu do poprzecznego korytarza skręca się w lewo (w prawo znajduje się trzeci otwór wejściowy) i po pokonaniu kilku stopni wchodzi się do Sali z Kotłami, w stropie której widoczne są kotły wirowe znacznych rozmiarów. Na ścianach wytworzyły się różnorodne formy naciekowe. Na wysokości 4 m widoczne są półki - pozostałość po najwyższym i najstarszym piętrze jaskini. Po krętych schodach wchodzi się do najwyżej położonej Hali Wielkiej Górnej, zwanej też Salą Tronową, której wymiary są porównywalne z Halą Wielką Dolną. W komorze tej wystawiono zbiory form naciekowych, szczątków kostnych i skamieniałości jurajskich. Za barierką znajduje się wejście do ciągu jaskiniowego - Czterdziestki (Tunelu Speleologów) o długości 75 m, do której turyści nie mają wstępu. Hala od północy rozgałęzia się - Kostnica i Czapki (nazwa pochodzi od małych wymyć wirowych) nie są jednak dostępne dla zwiedzających.

W kilku miejscach ustawiono figury pradawnych zwierząt zamieszkujących jaskinię: niedźwiedzia, hieny i lwa jaskiniowego.

Ostatnie udostępnione do zwiedzania miejsce stanowi Sala Człowieka Pierwotnego. Jest to najsuchsza i najcieplejsza część jaskini, prawdopodobnie zamieszkana niegdyś przez ludzi pierwotnych, o czym świadczą znaleziska archeologiczne. Urządzono w niej prezentację siedliska ludzkiego z neolitu. Jaskinię opuszcza się tą samą drogą, którą się do niej wchodzi.

W grocie występuje kilka generacji nacieków. Najstarsze utworzyły się już przed tysiącami lat (wiek najstarszego wykopanego nacieku datowany jest na 300 tys. lat), wiele jest ?żywych" form naciekowych, czyli powstających nadal. Te najpiękniejsze, podobnie jak kolonie nietoperzy, ukryte są w niedostępnych zakamarkach jaskini. Większość nacieków na trasie turystycznej jest już ?martwa" i mocno okopcona.

  1. Sieradzka-Kasprzak J., Przewodnik po Polsce. Podziemne trasy turystyczne, Wyd.Daunpol
  2. Szewczykowie R.I., Jaskinie. Polska, Czechy, Słowacja., Carta Blanca 2009
Zaktualizowano 2 miesiące temu

Dane teleadresowe

Spacerowa
32-089 Wierzchowie
Tel.: +48 12 411-07-21
Tel. kom.: +48 504 298 438
place
50.1750154, 19.8067081Skopiowano do schowka
N50º10'30.055", E19º48'24.149"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Wstęp płatny
Miejsce/obiekt, z którego korzystanie, zwiedzanie wymaga uiszczenia opłat.
Parking
Miejsce/obiekt w pobliżu którego istnieje możliwość płatnego lub bezpłatnego zaparkowania samochodu.
Możliwość zwiedzania
Miejsce/obiekt, który jest udostępniany do zwiedzania.
Podziemna trasa turystyczna
Miejsce/obiekt udostępniający do zwiedzania podziemną trasę turystyczną.
Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Powiązane artykuły W tych artykułach wspomnieliśmy o aktualnie oglądanej przez Ciebie atrakcji

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.